V SA/Wa 408/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi R. w P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności (OB) oddala skargę. 1. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lutego 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wydał R. [...] decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 43 584,46 zł, z tytułu JPO (przyznanych za rok 2010). Decyzja została doręczona Stronie w dniu 3 marca 2014 r., o czym świadczy potwierdzenie odbioru. W związku z faktem, iż Strona nie uregulowała należności wobec ARiMR, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. w dniu [...] marca 2017 r. wystosował upomnienie nr [...], w którym zobowiązał Stronę do uregulowania ustalonej należności, w terminie 7 dni od dnia odbioru upomnienia pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Powyższe upomnienie zostało doręczone w dniu 16 marca 2017 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Następnie, w dniu [...] marca 2017 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wpłynął wniosek z dnia [...] marca 2017 r. R. [...] w P. o umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności. 2. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustalonych na mocy decyzji Nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2014 r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., powiększonej o odsetki naliczane jak dla zaległości podatkowych oraz koszty upomnienia. R. [...] w P., reprezentowana przez Zarząd pismem z dnia 15 listopada 2017 r., wniosła odwołanie od ww. decyzji Prezesa ARiMR. 3. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny. W motywach wskazano, że problematykę umarzania należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. poz. 1687), dalej rozporządzenie Rady Ministrów. Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Wskazać należy, że w dniu [...] lutego 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wydał R. [...] decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 43 584,46 zł, z tytułu JPO (przyznanych za rok 2010), co przekracza 100 euro, z zatem w sprawie nie wystąpiła przesłanka do umorzenia postępowania z uwagi na przekroczenie równowartości 100 euro. Następnie Minister zaprezentował brzemiennie treści § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów wskazując, że stan faktyczny ustalony w przedmiotowej sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust.1 pkt 4-6. Przepis § 3 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia, daje podstawę do umorzenia należności w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; wynoszą one 11,60 zł, podczas gdy strona wnioskuje o umorzenie kwoty w wysokości 43 584,46 zł, która w sposób zdecydowany przekracza kwotę upomnienia, a zatem brak jest podstaw do uwzględnienia żądania S. Powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 5 stanowi, iż Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać w całości lub w części należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. R. [...] w P., reprezentowana przez Zarząd, uzasadnia swój wniosek bardzo trudną sytuacją finansową. Z przedłożonych deklaracji CIT-8 wynika, że S. notuje straty od roku 2011 (w 2016 r. starta wyniosła 127 869,85 zł). Strona prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 95,711 ha. Podkreślić należy, że podstawowym warunkiem umorzenia całości lub części należności, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, jest całkowita ich nieściągalność, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, ponieważ Strona posiada nieruchomości. Należy zatem stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów (tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności). Koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Przepis § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów daje podstawę do umorzenia należności pieniężnych, przypadającym agencjom płatniczym, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Wobec powyższego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu należności. Zgodnie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów, w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności. Wobec powyższego, Prezes ARiMR zasadnie odmówił decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustalonych na mocy decyzji Nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2014 r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., powiększonej o odsetki naliczane jak dla zaległości podatkowych oraz koszty upomnienia. Zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi Prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. 4. W skardze – postulując uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania – zarzucono decyzji Organu II instancji: a) naruszenie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów przez przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności wynikających z decyzji Kierownika BP ARiMR w G. z dnia [...] lutego 2014 r., b) naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a., poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że R. [...] w P. nie przysługuje umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności, c) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez uniemożliwienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a w konsekwencji braku możliwości wykazania sytuacji finansowej uprawniającej do umorzenia należności, d) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ II instancji postępowania w sposób podważający zaufanie Skarżącej do władzy publicznej. W ocenie Skarżącej decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r. jest błędna, gdyż narusza § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z tej racji, że Organ nie zbadał stanu majątku Skarżącej. Nie ustalono czy prowadzenie egzekucji doprowadzi do jakiegokolwiek zaspokojenia należności wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. Przyjęcie takiego założenia jedynie biorąc pod uwagę to, że R. [...] posiada grunt jest całkowicie nieuzasadnione. Organ nie ustalił jaka jest wartość przedmiotowego gruntu. Są to gleby bardzo słabe, podmokłe, stanowiące terenu źródłowe rzeki P. Większość nieruchomości będących własnością Skarżącej stanowią grunty rolne klasy Vi o bardzo niskiej wartości. Organ nie ustalał w żadnym zakresie czy przedmiotowe nieruchomości będące własnością Skarżącego nie są obciążone w banku lub u innych wierzycieli, które będą miały pierwszeństwo w zaspokojeniu przed należnościami ARiMR w G. Zdaniem Skarżącej organy i i II instancji naruszyły art. 10 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez uniemożliwienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a w konsekwencji braku możliwości wskazania, że Skarżącej w całości przysługuje umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustalonych na mocy decyzji nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2014r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., powiększonej o odsetki naliczane jak dla zaległości podatkowych oraz koszty upomnienia. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ naruszył również art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie przez organ I i II instancji postępowania w sposób podważający zaufanie Skarżącej do władzy publicznej. 5. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami wydanych w sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Problematykę umarzania należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 września 2017 r., a zgodnie z § 4 ust.1 Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty 100 euro. Przy kwocie wskazanej w p-kcie 1 uzasadnienia nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca orzekanie w przedmiotowej kwestii. Dokonując oceny zarzutu opisanego w p-kcie a) i b) skargi wskazać należy, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać w całości lub w części należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi co najmniej jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5 000 zł; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Analizując stan faktyczny w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia należy dostrzec, że tylko część może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Przepis § 3 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia, daje podstawę do umorzenia należności w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 1526) koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą 11,60 zł, podczas gdy Strona wnioskuje o umorzenie kwoty w wysokość 43 584,46 zł, która w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia. Powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 5 stanowi, iż Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać w całości lub części należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. R. [...] w P. uzasadniła swój wniosek bardzo trudną sytuacją finansową. Z przedłożonych deklaracji CIT-8 wynika, że S. notuje straty od roku 2011 (w 2016 r. strata wyniosła 127 869,85 zł). Strona prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 95,711 ha. Podkreślić należy, że podstawowym warunkiem umorzenia całości lub części należności, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, jest całkowita ich nieściągalność, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, ponieważ Strona posiada nieruchomości. Należy zatem stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów (tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności). Bez znaczenia – na obecnym etapie postepowanie (kiedy jeszcze postepowania egzekucyjnego nie wszczęto) – jest kwestia wartości gruntów, obciążeń fiskalnych S. itp., o czym mowa w motywach skargi. Koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Przepis § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów daje podstawę do umorzenia należności pieniężnych, przypadającym agencjom płatniczym, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Wobec powyższego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu należności. Zgodnie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów, w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności. Wobec powyższego, zaskarżoną decyzją trafnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygnął, że Prezes ARiMR zasadnie odmówił umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustalonych na mocy decyzji Nr [...] wydanej w dniu [...] lutego 2014 r. przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia zasady wyrażonej w art. 10 kpa (zarzut c) skargi) wskazać trzeba, że w postępowaniu odwoławczym organ rozstrzygał na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu organu I instancji i nie poczynił żadnych nowych ustaleń faktycznych, które nie były znane Stronie wcześniej. Ponadto, podnosząc w skardze zarzut naruszenia zasady dotyczącej zawiadomienia Strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków, wyrażonej w art. 10 kpa, Strona nie wykazała jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła z tego powodu podjąć oraz w jaki sposób uchybienie to istotnie wpłynęło na wynik sprawy. Należy zatem uznać, że zarzut jest bezzasadny. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło stronic podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie, 2016-10-12, sygn. akt VII SA/Wa 1544/15, LEX nr 2148956). Nie jest też zasadny zarzut opisany w p-kcie d) skargi, albowiem nie został on szerzej uzasadniony. W motywach skargi pomieszczono jedynie jego powtórzenie. W ocenie Sądu - w świetle rzeczowych argumentów zawartych w decyzjach Organów obu instancji – nie naruszono w żadnej mierze treści art. 8 k.p.a. Mając na względzie treść art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.