V SA/Wa 410/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych płatności p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. S. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką, posiada udział (5/8) w domu o pow. 162 m.kw. oraz w gospodarstwie rolnym o pow. 21 ha. Jedynym uzyskiwanym dochodem jest świadczenie wychowawcze 500+. Na Skarżącej ciążą zobowiązania kredytowe w wysokości 550.000 zł oraz zobowiązania z tytułu zaległych alimentów (100.000 zł). Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżąca przedstawiła decyzję z (...).02.2017 r. na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2017 oraz decyzję z (...).01.2018 r. na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2018, umowę majątkową małżeńską, wypis z rejestru gruntów, postanowienie Sądu Rejonowego w G. Wydział I Cywilny z (...) grudnia 2009 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, decyzję z (...).09.2017 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego, potwierdzenie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników (KRUS), pisma komornika sądowego kierowane do Skarżącej w związku z prowadzonymi postępowania egzekucyjnymi w sprawie zaległości alimentacyjnych, informację bankową skierowaną do Skarżącej w sprawie spłaty kredytu obrotowego, potwierdzenia miesięcznych spłat zaległości alimentacyjnych oraz kredytowych. Skarżąca wyjaśniła, że "nie jest w stanie" przedstawić dokumentów wskazanych w pkt 1 i 2 wezwania. Nie przedstawiła zatem wyciągów z rachunku bankowego oraz dokumentów potwierdzających wysokość kosztów składających się na bieżące utrzymanie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie wpis sądowy z tytułu rozpoznania skargi przez sąd I instancji wynosi 200 zł. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem zaskarżenia. Koszty postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), tj. nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów sądowych oraz kosztów pomocy prawnej. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu oświadczeń złożonych na formularzu PPF, nadesłanych w związku z wezwaniem Sądu dodatkowych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym w jej sytuacji wystąpiły. Na podstawie przedstawionych wyjaśnień nie można w pełni ocenić sytuacji rodzinnej i finansowej Strony. W ocenie starszego referendarza sądowego złożone wyjaśnienia w znacznym zakresie nie są wiarygodne. Skarżąca wskazała, że nie pracuje i wychowuje 2,5 letnią córkę. Rozpoznający wniosek referendarz nie daje wiary oświadczeniu Skarżącej zgodnie z którym jedynym źródłem utrzymania matki i córki jest świadczenie wychowawcze 500+. Skarżąca wyjaśniła, że podpisała z mężem umowę majątkową małżeńską, na podstawie której małżonkowie ustanowili rozdzielność majątkową. Na podstawie złożonych wyjaśnień nie można jednak ustalić rzeczywistych wzajemnych relacji małżonków. Na formularzu PPF Skarżąca nie wskazała, że prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Zauważyć natomiast należy, że adresatem decyzji z 29.09.2017 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko (500+) jest mąż Skarżącej – M. S. W decyzji stwierdzono, że świadczenie będzie przekazywane przelewem. Z jej uzasadnienia wynika również, że to M. S. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a rodzina wnioskodawcy składa się z trzech osób. W świetle powyższych ustaleń zasadne jest zakwestionowanie złożonego oświadczenia, co do sytuacji rodzinnej Strony, w tym oświadczenia, że Skarżąca mieszka tylko z córką (tym bardziej, że wskazała, że przebywa na urlopie macierzyńskim). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego Skarżąca nie wskazała rzeczywistych dochodów rodziny. Powtórzyć należy, że zgodnie z decyzją o przyznaniu świadczenia 500+, jest ono przelewane na konto małżonka Strony. Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z własnych rachunków bankowych. Nie oświadczyła wprost, że rachunków bankowych nie posiada. Poinformowała natomiast, że nie jest w stanie ich złożyć. Oświadczenie o wskazanej treści w żaden sposób nie pomaga poznać sytuacji majątkowej Strony. Nie można uznać, że składając wyjaśnienia o powołanej treści Skarżąca wykonała wezwanie skierowane do niej na podstawie art. 255 p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała, nie udokumentowała i nie uprawdopodobniła miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. W tej części również poinformowała, że nie jest w stanie ich złożyć i nie wyjaśniła przyczyny takiej sytuacji. Ponadto, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że Skarżąca spłaca zarówno zaległości alimentacyjne, jak i zobowiązania kredytowe. Powołane fakty potwierdzają ocenę, że Strona nie przedstawiła rzetelnie i zgodnie ze stanem faktycznym sytuacji finansowej, a złożone oświadczenia nie są wiarygodne. W ocenie referendarza sądowego zasadny jest wniosek, że Skarżąca nie złożyła dokładnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania rodziny. Nie są jasne również relacje rodzinne. Wątpliwości budzą oświadczenia, że Strona mieszka tylko z córką. Na podstawie złożonych oświadczeń nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym zapłaty wpisu sądowego w wysokości 200 zł, od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd oraz ustanowienie Skarżącej opłacanej przez budżet państwa pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze całokształt okoliczności ustalonych w sprawie nie można uznać, że Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, a więc przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych oraz ustanowienie pomocy prawnej nie jest zasadne. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.