V SA/Wa 420/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ([...] Oddział Regionalny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych; postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi E. S. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 18 ha, położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie, co w sytuacji samotnego prowadzenia gospodarstwa ma kluczowe znaczenie dla jego funkcjonowania. Z tego też powodu został zmuszony do ograniczenia produkcji do mniej pracochłonnej, a tym samym mniej dochodowej. Zachodzi też konieczność wynajmu pracowników do ciężkich i skomplikowanych prac. Wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje w domu drewnianym o pow. 60 m², nie posiada innych nieruchomości ani przedmiotów wartościowych, jak również oszczędności pieniężnych. Budynki w gospodarstwie są stare i niefunkcjonalne, co ogranicza rozwój hodowli zwierząt, praca w takich warunkach jest ciężka, a jej efekty niskie. Budynki wymagają remontów. Dochody skarżącego wynoszą około 400-600 zł miesięcznie ze sprzedaży mleka oraz około 320 zł miesięcznie z tytułu świadczenia rentowego. Skarżący opłaca energię – 90 zł, telefon – 140 zł oraz wodę. W lutym br. padła mu krowa o wartości 3000 zł, powodując znaczną stratę gospodarczą. Wnioskodawca oświadczył również, że jego dochody ze sprzedaży mleka są zajęte przez komornika. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie skarżący wskazał, iż miesięcznie na utrzymanie wydaje około 800 zł, a na opłacenie kosztów utrzymania domu około 400 zł. Uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych – za rok 2008 w marcu 2009 r. otrzymał 17 653,43 zł. Wydatki związane z zatrudnianiem osób do pomocy w gospodarstwie mają charakter sezonowy i wynoszą około 400-500 zł miesięcznie. Skarżący ponosi także wydatki na zakup części zamiennych do maszyn, remonty maszyn, koszty usług, leczenia własnego i zwierząt, zakup środków produkcji rolnej i wiele innych. Skarżący podniósł, iż urząd gminy odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego wskazał jednak, iż jego gospodarstwo ma 12,27 ha przeliczeniowych, a wysokość dochodu stanowi iloczyn przeciętnego dochodu z 1 ha przeliczeniowego określanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2010 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu podniósł w szczególności, że w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r. nie uwzględniono wydatków koniecznych do prowadzenia gospodarstwa rolnego takich jak zakup oleju napędowego (od 1 kwietnia 2010 r. wydatki na olej napędowy wyniosły 3100 zł) i innych środków produkcji. Skarżący podkreślił również, że jego jedyny stały dochód, który uzyskuje ze sprzedaży mleka jest od dnia 1 stycznia 2009 r. zajęty przez komornika sądowego – skarżący uiszcza z tego tytułu 220 zł miesięcznie. Podniósł również, że kwota 25000 zł (12,27 ha przeliczeniowych x 2056 zł - przeciętny roczny dochód z 1 ha określony przez Prezesa GUS) wskazana w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2010 r. jako szacunkowy dochód z gospodarstwa skarżącego jest kwotą teoretyczną, niemożliwą do uzyskania na słabych glebach i warunkach klimatycznych [...]. Podsumowując skarżący wskazał również, że posiada wiele faktur potwierdzających ponoszone wydatki, lecz nie może ich przysłać do Sądu, ponieważ ma obowiązek ich przechowywania przez 5 lat, a nie dysponuje ich kopiami. Ponadto posiada wiele niezapłaconych rachunków i długów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF jak i oświadczenia nadesłane na wezwanie Sądu oraz zawarte w sprzeciwie z uwzględnieniem zarówno obciążeń wynikających z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł jak i możliwości finansowych wnioskodawcy. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wniosek nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącego, wzięto pod uwagę jego sytuację majątkową oraz osiągane przez niego dochody. Należy podkreślić, iż część dochodów skarżącego może zostać przeznaczona na poniesienie kosztów postępowania, gdyż nie można uznać skarżącego za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym nie została wypełniona ustawowa przesłanka do przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Uzyskuje stałe dochody z tytułu renty w kwocie około 320 zł miesięcznie oraz ze sprzedaży mleka w wysokości 400-600 zł miesięcznie. Z dochodów uzyskiwanych ze sprzedaży mleka komornik sądowy potrąca 220 zł miesięcznie. Skarżący uzyskuje pomoc w postaci dopłat do gruntów i upraw – za rok 2008 r. – ponad 17 000 zł. Otrzymuje także zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W sprzeciwie na postanowienie z dnia 9 czerwca 2010 r. skarżący zakwestionował wskazany w tym postanowieniu szacunkowy dochód uzyskiwany przez niego z gospodarstwa rolnego. Skarżący podniósł w tym zakresie, że kwota 25 000 zł z około 12 ha przeliczeniowych jest w jego gospodarstwie niemożliwa do osiągnięcia. Należy zauważyć, że skarżący ograniczył się jedynie do zakwestionowania ww. szacunkowego wyliczenia nie przedstawiając jednocześnie wyliczenia, które w jego ocenie byłoby najbliższe rzeczywistości. Sąd nie mógł jednak w takiej sytuacji przyjąć, że skarżący nie uzyskuje ze swojego gospodarstwa żadnych dochodów. W szczególności na przyjęcie takiego wniosku nie pozwalało zestawienie wskazywanych przez skarżącego kosztów utrzymania domu i gospodarstwa (około 1200 zł miesięcznie) oraz kosztów zatrudnienia pracowników sezonowych (500 zł) z ww. dochodami skarżącego uzyskiwanymi ze sprzedaży mleka i z tytułu renty. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Nie można uznać, że skarżący nie nadsyłając do Sądu faktur potwierdzających ponoszone wydatki oraz innych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej należycie wypełnił ww. obowiązek. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący oświadczył, iż dokumenty takie posiada. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.