V SA/Wa 423/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. I. O., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). 1. Jak wynika to z akt administracyjnych A. G. (dalej Skarżący) podjął zobowiązanie z tytułu wspierania działalności na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w trybie przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 73 poz. 657 ze zm.). Płatność z tego tytułu za rok 2005 w kwocie 648,80 PLN przyznaną do [...] ha Skarżący otrzymał na podstawie decyzji kierownika BP ARiMR w M. z dnia [...].05.2006 r. Zgodnie z §2 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Skarżący był zobowiązany do prowadzenia działalności rolniczej na tym obszarze przez okres 5 lat, licząc od pierwszej wypłaty pomocy finansowej. 2. Bezspornym jest w sprawie, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej z uwagi na dokonanie podziału majątku dorobkowego w sprawie [...] Sądu Rejonowego w M. z wniosku J. G. Konsekwencją tego jest obowiązek zwrotu całości płatności ONW za cały okres jej pobierania jeżeli zaniechanie to nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW (vide §9 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia). Stosownie do treści art. 29 ust.1 ustawy z dnia 9.05.2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.Nr 98 poz. 634) Prezes ARiMR ustala – w drodze decyzji – kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: a) pochodzących z funduszy UE; b) krajowych, przeznaczonych na: - współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy UE; - finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji. 3. Uwzględniając powyższe Prezes ARiMR decyzją z dnia [...].11.2011 r. ustalił A. G. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości 646,80 PLN powiększoną o odsetki liczone jak dla zaległości podatkowych. W motywach decyzji wskazano, że asumpt do podjęcia wskazanej wyżej decyzji stanowił fakt, iż Skarżący nie składał w kolejnych latach wniosków o przyznanie płatności z wspomnianego tytułu. Nadto A. G. w swoim oświadczeniu z dnia [...].09.2011 r. wskazał, że zostało dokonane przeniesienie całego gospodarstwa bez przejęcia zobowiązań ONW. 4. W efekcie wniesionego środka zaskarżenia Prezes ARiMR decyzją z dnia [...].12.2011 r. postanowił utrzymać w mocy zaskarżony akt administracyjny. W motywach wskazano dotychczasowy przebieg postępowania, a nadto przytoczono treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. W szczególności uwypuklono fakt, że Skarżący składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych podpisał oświadczenie: "Zobowiązuję się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności". Zdaniem tego Organu podpisanie takiego zobowiązania rodzi określone konsekwencje, a w szczególności domniemanie, iż wnioskodawca był w pełni świadomy ciążących na nich obowiązków; skoro pierwsza płatność została mu wypłacona [...].06.2006 r., to był on zobligowany do kontynuowania podjętego zobowiązania do [...].06.2011 r. W ocenie Organu nie stanowi przesłanki uwolnienia Skarżącego od zwrotu wskazanej kwoty fakt, iż z mocy postanowienia SR w M. działki objęte programem ONW przypadły J. G. Z ustaleń Organu wynika, iż o tym fakcie Skarżący powiadomił BP ARiMR w M. dopiero [...].09.2011 r. (zamiast 10 dni roboczych). Uznano także, że Skarżący nie działał w dobrej wierze, albowiem złożył podpis pod zapewnieniem, iż będzie prowadził działalność rolniczą w ramach programu ONW przez 5 lat. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. G.podniósł to, że: a) w 1997 r. zginął jego syn w wypadku samochodowym, a także odeszła żona, która pozostawiłą go z matką, która miała w tym czasie 74 lata; b) od 1997 r. zawisły sprawy sądowe, w tym także o podział majątku. Sąd Rejonowy w M. – w tym zakresie – wydał dla Skarżącego niekorzystne rozstrzygnięcie (utrzymane w mocy orzeczeniem Sądu Okręgowego w P.), co uniemożliwiło z przyczyn obiektywnych wykonanie przyjętego zobowiązania; c) w 2005 r. utrzymał w dobrej kulturze rolnej grunty, co potwierdziła przeprowadzona kontrola; d) po roku 2005 nie składał wniosków o przyznanie płatności, albowiem nie był w posiadaniu gruntów objętych pierwotnym wnioskiem. 6. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I . Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie. IV. W kontekście podniesionych w skardze zarzutów wskazać należy, że nie mają jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności podniesione w pk-cie 5a) i c). V. W kwestii objętej pkt-em 5b) wskazać należy, iż ocena tego zarzutu skłoniła Sąd do zażądania akt sprawy [...] SR w M. celem dopuszczenia z nich dowodu z urzędu. Analiza zawartych tam dokumentów pozwoliła ustalić, iż postępowanie o podział majątku wspólnego małżonków G. zainicjowane zostało wnioskiem J. G. w dniu [...].06.2001 r. Tak więc z chwilą pierwszego powiadomienia, jakie otrzymał Skarżący w sprawie [...] (t.j. [...].08.2001 r.), zdawał sobie doskonale sprawę z tego, że może zapaść niekorzystne rozstrzygnięcie. Składając zatem wniosek o przyznanie płatności w dniu [...].05.2005 r. "ryzykował" zapewniając, iż będzie w stanie dotrzymać warunek kontynuacji programu przez najbliższe 5 lat. Powyższe nie pozwala uznać, iż działał w dobrej wierze zwłaszcza w sytuacji, kiedy w dniu [...].01.2005 r. zapadło postanowienie SR w M. o podział majątku wspólnego. Wprawdzie nie było prawomocne, jednak brak było podstaw do uznania, iż w chwili składania wniosku o dopłaty Skarżący działał w dobrej wierze. W konsekwencji zgodzić się należy z Prezesem ARiMR, że Skarżący nie działał w dobrej wierze, co skutkuje dziesięcioletnim okresem przedawnienia. VI. W kwestii zarzutu z p-ktu 5d) podnieść należy, iż – w tej sytuacji – Skarżący prawidłowo zinterpretował swoją sytuację. Okoliczność ta – skłaniająca go do zaniechania składania kolejnych wniosków – nie ma znaczenia dla oceny trafności wydanych w sprawie rozstrzygnięć. VII. Niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 39 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 15.04.2006 r. przypadki siły wyższej wymagają zgłoszenia na piśmie właściwemu organowi w ciągu 10 dni roboczych od dnia w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Z akt sprawy [...] SR w M. wynika, że Sąd Okręgowy oddalił apelację od postanowienia Sądu I instancji [...].08.2005 r., zaś Skarżący poinformował BP ARiMR w dniu [...].09.2011 r., a więc ze znacznym przekroczeniem terminu 10-dniowego. VIII. Bezsporne jest też w sprawie, że nie doszło do przejęcia zobowiązania ONW, a zatem nie zaistniała przesłanka zwalniająca Skarżącego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności ONW. IX. Mając na względzie treść art. 151 i 250 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.