V SA/Wa 4263/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Justyna Mazur, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach na rzecz M. K. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ł., mocą której odmówiono M. K.i umorzenia należności wraz z odsetkami stanowiącej świadczenia alimentacyjne wypłacone osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 10.07.2015.r M. K. poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., iż w dniu 09 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy w S., wydał wyrok uchylający jego obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej A. K.. Wyjaśnił, że wyrok ten dostarczył do Ośrodka w dniu 3 lipca 2015 r. Zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, wznowienie postępowania w sprawie przyznanych świadczeń (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) oraz umorzenie powstałych należności. Pismem z dnia 14.07.2015 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ł. udzielił wyjaśnień M. K. w zakresie złożonych przez niego wniosków i poinformował, że złożony przez niego wniosek wszczął postępowanie w sprawie umorzenia łącznej kwoty 4.400 zł wraz z odsetkami, którą skarżący był zobowiązany zwrócić w związku z treścią decyzji: nr [...] z dnia [...].11.2013 r. i nr [...] z dnia [...].11.2014 r., a które dotyczyły świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej tj. małoletniej A. K. reprezentowanej przez matkę K. K. - w okresie od dnia 01.07.2012 r. do dnia 30.09.2014 r. Wypłaty na rzecz małoletniej realizowane były w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 13 marca 2012 r. sygn. akt [...] w kwocie po 200 zł miesięcznie, po stwierdzeniu przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. bezskuteczności egzekucji alimentów od M. K. – w oparciu o: decyzję Burmistrza Miasta i Gminy w Ł. nr [...] z dnia [...]08.2012 r., decyzję nr [...] z dnia [...]-09-2012 r., decyzję nr [...] z dnia [...]-09-2013 r. Świadczenia alimentacyjne wypłacone z funduszu alimentacyjnego ww. decyzjami, po ich pomniejszeniu o dokonane przez skarżącego wpłaty, zostały ostatecznie ustalone do zwrotu w łącznej kwocie 4400 zł z odsetkami na podstawie decyzji decyzji: nr [...] z dnia [...].11.2013 r. i nr [...] z dnia [...].11.2014 r. Decyzją Nr [...] z dnia [...]08.2015 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Ł., odmówił umorzenia należności ustalonych do zwrotu przez skarżącego w łącznej kwocie 4.400,00 zł + odsetki, które na dzień wydania wspomnianej decyzji wynosiły 859,71 zł. z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013 i 2013/2014. Organ I instancji poczynił ustalenia w zakresie sytuacji zawodowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego i uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które wypłaciło za dłużnika Państwo. Jednocześnie podkreślił, że Państwo łożyło na utrzymanie osoby uprawnionej, wobec której dłużnik był zobowiązany do alimentacji. Umorzenie tych należności w konsekwencji będzie oznaczało obciążenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika. Zastosowanie tej instytucji może mieć miejsce wówczas, gdy stwierdzona zostanie taka sytuacji dochodowa lub rodzinna zobowiązanego, która nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego, a stan jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Skarżący złożył odwołanie od decyzji. Skarżący w odwołaniu podniósł, m.in. że nie jest ojcem A. K., a obowiązek alimentacyjny został mu uchylony. Wskazał na swoją ciężką sytuację życiową i zdrowotną, fakt, że jest w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie spłacić należności. Jest ciężko chory, ostatnio był w szpitalu, brakuje mu środków na życie i leczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. SKO wskazało, że zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j. t. Dz.U. z 2015 r. poz. 859). Organ podkreślił, że odstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji organu I instancji stanowi art. 30 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. SKO podniosło, ze charakter powyższego przepisu wskazuje, że ustawodawca zagwarantował organowi właściwemu wierzyciela uznaniowość administracyjną przy podejmowaniu rozstrzygnięć w tych sprawach, która nie może mieć jednak cech dowolności, co oznacza, że na organie ciąży obowiązek poczynienia ustaleń w toku postępowania wyjaśniającego, mających na celu zbadanie sytuacji dłużnika alimentacyjnego, dokonanie jej oceny i ustalenie przesłanek do zastosowania ulgi w obowiązku, który na nim ciąży w związku z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślił, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy nie określa szczegółowo kryteriów, jakimi powinien kierować się organ właściwy wierzyciela rozpatrując wniosek przed podjęciem decyzji w sprawie np. umorzenia należności. W związku z tym organ przed podjęciem decyzji powinien ustalić szczegółowo sytuację dochodową i rodzinną dłużnika i ocenić, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na jego sytuację życiową, w szczególności, czy pozbawienie dłużnika tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej. Organ powinien zatem ustalić, czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej takie m.in. jak: wiek, stan zdrowia, sytuacja rodzinna, aktywność zawodowa wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu należności, będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje i rodziny niezbędne potrzeby życiowe. Odnosząc to do przedmiotowej sprawy organ wskazał, że obowiązek alimentacji na rzecz małoletniej A. K. w kwocie 200 zł miesięcznie został nałożony na skarżącego przez Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r. sygn. akt [...]. Następnie wyrokiem z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa ustalił, że skarżący, nie jest ojcem małoletniej A. K.. Ten sam Sąd z powództwa skarżącego wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. akt [...] ustalił, że jego obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej A. K. ustał z dniem 1 października 2014 r. Tym samym skarżący był obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletniej w okresie od 04 kwietnia 2012 r. do 30 września 2014 r. Pomimo, iż jak się okazało nie jest faktycznie jej ojcem, nie zmienia to jego sytuacji, bowiem w powyższym okresie obowiązek alimentacyjny istniał i powstało zadłużenie alimentacyjne, do którego zwrotu został skutecznie zobowiązany przez organ właściwy wierzyciela. Odwołując się do wyroku NSA z dnia z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11 - inf. LEX nr 1082740 SKO podkreśliło, że ustalenie przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Organ wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ I instancji oparł swoje ustalenia, dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżacego na danych wynikających ze złożonego przez niego oświadczenia z 23 lipca 2015 r., protokołu przesłuchania strony odwołującej z dnia 23 lipca 2015 r. przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. i dołączonych do niego dowodów o wysokości miesięcznych opłat. W tym stanie rzeczy organ ustalił, że M. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, leczy się przewlekle (potwierdzone zaświadczeniem lekarskim), jednak nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających koszty tego leczenia, np. za zakup leków. Koszty opłat za mieszkanie i media (Polsat, Internet, energia elektryczna, gaz telefon komórkowy) oraz spłaty pożyczki (200 zł) łącznie wynoszą ok. 855 zł miesięcznie. Opłaty te regulowane są na bieżąco. Nie posiada nieruchomości ani zasobów pieniężnych; natomiast w okresie od ( stycznia do czerwca 2015 r. korzystał ze wsparcia MOPS w S. w formie zasiłku okresowego po 271 zł miesięcznie (50% wysokości maksymalnej przy zerowym dochodzie własnym). Od 6 lipca 2015 r. podjął zatrudnienie na okres 9-ciu miesięcy w ramach prac interwencyjnych PUP, jako sprzedawca na Stacji Paliw w S. otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie 1 750 zł (brutto). Powyższe wskazuje zdaniem organu, że na dzień podejmowania zaskarżonej decyzji przez organ I instancji, jak i rozpatrywania sprawy w trybie odwoławczym, skarżący dysponuje regularnym dochodem własnym, który zdecydowanie przewyższa kryterium dochodowe kwalifikujące do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej na zasadach ogólnych (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. z 2015 r., poz. 163). Zmiana sytuacji zawodowej spowodowała, że przynajmniej przez okres tej aktywności, tj. do marca 2016 r. możliwe będzie dokonywanie przez dłużnika, chociażby nawet w cyklach miesięcznych, spłaty powstałych należności alimentacyjnych. Organ podkreślił, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, a które wynikają zart. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Podobnie umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu długu alimentacyjnego. Uznał, iż aktualnie sytuacja dochodowa dłużnika uległa poprawie, co rokuje możliwość dokonania spłaty powstałych zobowiązań wobec Państwa i co powoduje trafność decyzji organu I instancji i podjęcie jej z uwzględnieniem zasad wynikających z regulacji zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji tej skarżący złożył skargę. W skardze podkreślił, że nie jest ojcem biologicznym dziecka, o czym dowiedział się przed rozwodem od żony. Sprawa jego ojcostwa była poruszana na sprawie o rozwód. Przy rozwodzie zostały zasądzone mu alimenty na dziecko, jednakże nadal toczyły się sprawy dotyczące zaprzeczenia ojcostwa o czym wielokrotnie informował MGOPS w Ł. i prosił aby wstrzymano wypłacanie pieniędzy byłej żonie, ponieważ pobiera je niesłusznie i sprawy jeszcze nie zostały wyjaśnione do końca. Była żona celowo utrudniała wykonanie zleconych przez Sąd badań DNA i nie stawiała się z dzieckiem w wyznaczonych terminach. Ostatecznie Sąd ustalił, że nie jest on ojcem małoletniej. Ponadto Sąd ustalił ustanie obowiązku alimentacyjnego. Jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu, stracił pracę, miał stan przedzawałowy, leczy się na serce. Obecnie nie pracuje. Pracował przez miesiąc na Stacji Paliw w D. (nie w S., jak jest napisane w decyzji SKO) jednak zachorował i obecnie czeka na badania serca, na które trzeba czekać około roku. Nie ma z czego żyć, nie ma pieniędzy na leki, czynsz, żywność. Złożył podanie do opieki społecznej w S. o pomoc finansową. Przynajmniej dwa razy w miesiącu chodzi do psychologa. Obciąża go dług, którego nie jest w stanie spłacić. Sprawy sądowe, które ciągnęły się od 2010 r. czyli przez lata, doprowadziły go do stanu depresji i do tego, iż próbował dwukrotnie popełnić samobójstwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uwzględnić. W ocenie Sądu wbrew stanowisku SKO zawartym w zaskarżonej decyzji, w sprawie nie doszło do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego obrazującego rzeczywistą sytuację życiową i finansową skarżącego, co pozwoliłoby na wydanie prawidłowej decyzji. Decyzje organów oparte zostały o treść art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2016. 169) który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Sytuacja ta nie została w sposób dostateczny ustalona. W szczególności w toku przesłuchania skarżącego w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, nie ustalono poprzez zadanie stosownych pytań z czego wynika fakt, że przez długi czas nie posiadał pracy ( jak długi) co zmuszało go do korzystania z zasiłków MOPS do momentu, w którym podjął pracę w ramach działań interwencyjnych PUP. Skąd posiadał środki na opłacania mieszkania, czy ktoś mu pomaga, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Należało go również przesłuchać na co poza wskazanymi opłatami związanymi z mieszkaniem, wydatkuje posiadane środki i w jakiej wysokości. Z przesłuchania skarżącego, nie wynika bowiem ile wydaje on na żywność, leki, ubrania, środki czystości i inne. Brak jest podstaw do uznania, że okoliczności takie muszą być potwierdzone wyłącznie rachunkami czy innymi dokumentami. Z treści zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że sytuacja skarżącego jest bardzo trudna, że w piśmie (oświadczeniu), które złożył jako uzupełnienie przeprowadzonego przesłuchania wyjaśnił, że choruje na serce, depresję, że stracił dwie prace ponieważ nie radził sobie z wykonywaniem obowiązków. Okoliczności te należało wyjaśnić w sposób bardziej szczegółowy, bo mają one znaczenie dla oceny sytuacji zawodowej, materialnej, zdrowotnej skarżącego, co siłą rzeczy ma znaczenie dla rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego, nie jest przydatne w sprawie takiej jak ta, w której ocenie podlegają dochody i konieczne wydatki zainteresowanego posiłkowanie się pensją brutto, bo tak naprawdę chodzi o to, ażeby w sposób prawidłowy ustalić środki, które pozostają po pokryciu niezbędnych na utrzymanie wydatków, zatem można je traktować jako środki, które mogłyby posłużyć do spłaty zadłużenia. Wskazać ponadto należy, ze SKO mimo, że działa na podstawie przepisów kpa, nie poinformowało skarżącego w trybie art. 10 kpa o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie, co umożliwiłoby mu złożenie wyjaśnień o jego ówczesnej, aktualnej sytuacji, o której skarżący poinformował w toku sprawy sądowej wyjaśniając m.in., że na Stacji Paliw w D. pracował zaledwie 1 miesiąc z 9 przewidzianych i dlaczego tak się stało jak również, że ubiega się o przyznanie mu zasiłku z MOPS. Krytyczna ocena sytuacji skarżącego pozwoliłaby najpewniej na bardziej realne ustalenie całokształtu uwarunkowań w jakich żyje skarżący. Nadto Sąd podkreśla, że jakkolwiek, co do zasady podziela stanowisko organów, co do charakteru świadczeń alimentacyjnych, obowiązku rodziców do przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb dzieci oraz, że w sytuacji, w której z różnych powodów świadczenia alimentacyjne, są wypłacane osobie uprawnionej za osobę zobowiązaną z funduszu alimentacyjnego, należy bardzo rozważnie oceniać możliwości ich umorzenia, to jednak wskazać należy, że sytuacja w przedmiotowej sprawie jest odmienna. W sprawie jest bowiem bezsporne, że skarżący nie jest biologicznym ojcem uprawnionej do alimentacji małoletniej oraz, że podejmował działania dla uregulowania kwestii płacenia przez siebie alimentów, co nie było przecież zależne wyłącznie od niego. Okoliczność, że Sąd określił ustanie obowiązku alimentacyjnego dopiero z dniem 1 października 2014 r., nie może mieć decydującego znaczenia dla oceny zasadności wniosku skarżącego dotyczącego okresu, w którym obowiązek ten go obciążał i za który wypłacone zostały świadczenia alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego, wyrok Sądu jest bowiem podejmowany w oparciu o inne przesłanki niż te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W stanie faktycznym sprawy w ocenie Sądu traci także swoją wagę argument podniesiony przez organ I instancji, że umorzenie należności w konsekwencji będzie oznaczało obciążenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika. Podkreślenia wymaga również, jak trafnie zauważył organ, że art. 7 kpa nakazuje załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień, co powoduje, że należy zastanowić się nad możliwością uwzględnienia wspomnianego słusznego interesu strony. W ocenie Sądu sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona zgodnie z zachowaniem zasad określonych treścią art. 7, 77 § 1, 80 kpa w związku z czym działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a , Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.