V SA/Wa 4265/15
WyrokWSA w Warszawie2016-10-06
Skład orzekający: Mirosława Pindelska, Beata Blankiewicz-Wóltańska, Irena Jakubiec-Kudiura
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić rozpatrzenia wniosku o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych, jeśli wnioskodawcą jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może rozpatrzyć wniosku o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych, jeśli wnioskodawcą jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. W takim przypadku postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, ponieważ przepisy ustawy o finansach publicznych nie przewidują możliwości udzielania ulg w spłacie tego rodzaju należności dla przedsiębiorców. Sąd oddalił skargę, uznając, że mimo błędu procesowego organu w ustaleniu statusu wnioskodawcy, ostateczne rozstrzygnięcie odpowiada prawu, gdyż nawet po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, wnioskodawca nie uzyskałby żądanej ulgi.Stan faktyczny
Skarżący W.S. złożył wniosek o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty kary pieniężnej nałożonej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą udzielenia ulgi, wskazując na brak wystarczających podstaw prawnych i faktycznych. Skarżący w skardze podniósł zarzut umorzenia postępowania na podstawie ustawy nowelizującej przepisy, a także argumentował trudną sytuacją finansową i jednorazowym charakterem czynu. Sąd administracyjny uznał, że organ popełnił błąd procesowy, nieustalając jednoznacznie, czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jednakże oddalił skargę, uznając, że rozstrzygnięcie ostatecznie odpowiada prawu.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.) Sędziowie: WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska WSA Irena Jakubiec-Kudiura Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz odroczenia terminu spłaty i rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej oddala skargę.
W dniu [...] marca 2015 r. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wydał decyzję nr [...], mocą której odmówił umorzenia kary pieniężnej w całości oraz odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu nałożonej kary w wysokości [...] zł nałożonej na W. S. decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] października 2014 r. za naruszenie przepisów ustawy o drogach publicznych.
Dnia [...] kwietnia 2015 r. do Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad wpłynął wniosek W. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015 r.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że W. S. jednoosobowo prowadzi [...]. Jest osobą samotną. Organ podkreślił, że strona we wniosku podała, że z prowadzenia działalności gospodarczej otrzymuje niskie dochody i obecnie jej firma znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca za rok 2013 wykazał dochód w kwocie [...] zł, w I kwartale roku 2015 firma Wnioskodawcy przyniosła stratę w wysokości [...] zł.
Zdaniem organu analiza ustalonego w toku postępowania stanu faktycznego nie skłania do uwzględnienia wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie w postaci umorzenia należności w całości. Sytuacja życiowa i majątkowa wnioskodawcy nie wskazuje bowiem, by w sposób trwały nie posiadał on możliwości płatniczych. W ocenie organu nie występują po stronie wnioskodawcy takie okoliczności, które faktycznie mogłyby uzasadniać wniosek o umorzenie należności oraz potwierdzać fakt, że Wnioskodawca nie jest w stanie ponieść konsekwencji finansowych związanych z przejazdami po drodze krajowej bez uiszczenia przewidzianych przepisami prawa opłat. Okoliczności te nie stanowią dostatecznej podstawy do uwzględnienia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu nałożonej kary pieniężnej.
W ocenie organu okoliczność ukarania strony za naruszenie obowiązku opłaty elektronicznej i wynikająca z tego znaczna kwota nałożonego na stronę zobowiązania, nie może uzasadniać umorzenia należności w przedmiotowej sprawie. Takie rozstrzygnięcie organu administracji stanowiłoby w istocie premiowanie strony, która nie zastosowała się do obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą również przesłanki z art. 57 ustawy o finansach publicznych tj. przesłanki uzasadniające zastosowanie ulg w spłacie należności pieniężnych w przypadku uzasadnionym względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Organ podkreślił, że dłużnik powinien we wniosku wykazać, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a ściągnięcie jej w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki.
W uzasadnieniu podkreślono, że ukarany opierał wniosek na niemożliwości uiszczenia kary z powodu trudnej sytuacji materialnej. Jednakże, pomimo wezwania, nie przedstawił w sposób wyczerpujący dowodów na potwierdzenie tych okoliczności. Organ wskazał, że uwzględnił fakt, iż W.S. jest osobą samotną. Jednakże pomimo wezwania nie przedstawił Organowi dokumentów dot. ponoszonych kosztów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, które pozwoliłyby w sposób wyczerpujący określić całokształt sytuacji życiowej i majątkowej Wnioskodawcy. Organ podkreślił, że przy podejmowaniu decyzji równie istotne są ustawowe przesłanki, które muszą zaistnieć, aby mogło dojść do umorzenia w całości, odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty kwoty nałożonej kary. Organ stwierdził, że takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły w związku z powyższym odmówił udzielenia ulgi w spłacie należności.
W skardze z dnia 14 września 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym, a w przypadku nie uwzględnienia zarzutu w punkcie a), o uchylenie decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Strona skarżąca wskazała, że w niniejszej sprawie na mocy art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym, postępowanie winno zostać umorzone. Niezależnie od powyższego, Skarżący podkreślił, iż dokonany czyn miał charakter jednorazowy, a nie powtarzalny. Popełnił, go w wyniku zapomnienia, bo na co dzień korzysta z dróg nie podlegających opłacie.
Ponadto Skarżący podkreślił, że w żadnym stopniu nie kwestionując decyzji, zgodził się na poniesienie kary, jednakże znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, o czym wspominał w licznych pismach, i nie jest w stanie ponieść takich konsekwencji. Zdaniem Skarżącego kara pieniężna w wysokości [...] zł jest niewspółmierna do popełnionego przez niego czynu.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718 j.t. ze zm., dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.
Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż rozstrzygnięcie organu w swoich skutkach prawnych ostatecznie odpowiada prawu. Nie zastosowano ulgi do przedmiotowej należności o charakterze publiczno- prawnym. Oznacza to że sąd zaakceptował zaskarżone rozstrzygnięcie organu mimo stwierdzonych, niżej opisanych uchybień.
Przedmiotem wniosku rozpoznawanego przez organ była prośba skarżącego z dnia [...] listopada 2014r. o umorzenie mu kary pieniężnej nałożonej z tytułu naruszenia przepisów ( art. 13 ust.1 pkt.3 w zw. z art. 13k ust..1 pkt.1 i ust.4) ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych ( obecnie Dz. U. z 2016r. poz. 1440 j.t.) ewentualnie odroczenie terminu jej płatności lub rozłożenie jej na raty. We wniosku skarżący powoływał się na trudną sytuację finansową i wskazywał, że prowadzi [...]. Ta uwaga o prowadzeniu [...] pozostała niezauważona przez organy orzekające w sprawie w tym znaczeniu, ze nie zażądano od skarżącego zaświadczenia z ewidencji działalności gospodarczej i nie zastosowano w sprawie art. 64 ust.2 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009r. o finansach publicznych ( Dz. U z 2013r. poz. 885 j.t. ze zm., dalej u.f.p.). Akta administracyjne nie zawierają ww. dokumentu. Z treści wniosku skarżącego wynika, iż składając go ([...].11.2014r.) skarżący był [...]. Podkreślić należy, że w sprawie nie zostało wprost ustalone czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ( [...] sierpnia 2015r.) skarżący nadal prowadził działalność gospodarczą czy już nie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest zarówno mowa o prowadzeniu [...] ( 2 str. wers 21) jak i stwierdzenie, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej ( 3 str. wers 7).
Obie decyzje wydane w sprawie powołują się na przepis art. 64 ust. 1 u.f.p., który odnosi się do osób nie prowadzących działalności gospodarczej. W odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą ma zastosowanie art. 64 ust.2 u.f.p. Różnica w ich brzmieniu ma zasadnicze znaczenia dla rozstrzygania sprawy przez organy administracyjne.
Zgodnie z treścią art. 64 ust.1 u.f.p. możliwe jest prowadzenie, w odniesieniu do osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej, postępowania administracyjnego w przedmiocie udzielania ulgi w postaci umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej. Zgodnie natomiast z treścią art. 64 ust.2 u.f.p. nie ma takiej możliwości w odniesieniu do osoby fizyczne prowadzącej działalność gospodarczą, co oznacza, że postępowanie administracyjne z wniosku takiego podmiotu powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.
Podkreślić należy, że nałożona kara pieniężna jest niepodatkowaną należnością budżetową o charakterze publiczno-prawnym, do której stosuje się przepisy art. 60 , 55 i 56 i 64 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009r. o finansach publicznych ( Dz. U z 2013r. poz. 885 j.t. ze zm., dalej u.f.p.).
Zgodnie bowiem z treścią art. 60 u.f.p., w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego:
1) kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w niniejszej ustawie;
2) należności z tytułu gwarancji i poręczeń udzielonych przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego;
3) wpłaty nadwyżek środków obrotowych samorządowych zakładów budżetowych;
4) wpłaty nadwyżek środków finansowych agencji wykonawczych;
5) wpłaty środków z tytułu rozliczeń realizacji programów przedakcesyjnych;
6) należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności;
7) dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na
podstawie odrębnych ustaw;
8) pobrane przez jednostkę samorządu terytorialnego dochody związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego odrębnymi ustawami i nieodprowadzone na rachunek dochodów budżetu państwa.
Wniosek o zastosowanie ulgi w należności złożony został z uwagi na nałożenie decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] października 2014r., nr. [...] kary pieniężnej w wysokości [...] zł na podstawie na podstawie art. 13k ust. 1 pkt.1 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. 2013 r. poz. 260). Kary te zgodnie z tą ustawą – w brzmieniu obowiązującym w przedmiotowej sprawie - przekazywane są na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego, z przeznaczeniem na budowę lub przebudowę dróg krajowych, drogowych obiektów inżynierskich i przepraw promowych oraz na zakup urządzeń do ważenia pojazdów, o czym stanowi art. 40a ust. 3 tej ustawy. Obowiązek uiszczenia tej kary należy więc do kategorii należności wymienionych w treści art. 60 pkt 7 u.f.p.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Powyższe oznacza, że stosownie do art. 55 u.f.p. niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.
W myśl natomiast art. 64 ust. 2 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego prowadzącego działalność gospodarczą, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 pkt 1-6.
Powołany wyżej art. 64 ust. 2 u.f.p. wskazuje, że organ może udzielać ulg (umorzenie należności w całości lub części, rozłożenie na raty, odroczenie spłaty) ale tylko w odniesieniu do należności wskazanych w art. 60 pkt 1-6 u.f.p.
Zatem należność wynikająca z kary pieniężnej nałożone ww. decyzją z [...] października 2014r. nie mieści się w cyt. art. 60 pkt 1-6 u.f.p. Jest ona objęta art. 60 pkt 7 u.f.p.
Regulacja art. 64 ust. 2 u.f.p. jest przepisem szczególnym całościowo odnoszącym się do ulg dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Tym samym brak jest przepisów dopuszczających zastosowanie ulg w spłacie tej należności, gdyż dłużnikiem jest osoba prowadząca działalność gospodarczą. Ta okoliczność sprawia, że brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku takiego podmiotu o udzielnie ulgi, co powoduje bezprzedmiotowość postępowania z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U z 2016r. poz. 23 j.t., ze zm., dalej k.p.a.) i konieczność jego umorzenia. Zastosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje art. 67 u.f.p.
Brak procedowania i orzekania w odniesieniu do takiego wniosku oznacza dla wnioskodawcy brak możliwości uzyskania żądanej ulgi.
Biorąc natomiast pod uwagę możliwość wnioskowania o ulgę przez osobę fizyczną nie prowadząca działalności gospodarczej ( art. 64 ust.1 u.f.p.) w odniesieniu do należności objętej przedmiotową sprawą wskazać należy, że przesłanki jakimi należy kierować się przy rozstrzyganiu wniosku o umorzenie należności zostały wymienione w art. 56 u.f.p. Zgodnie z brzmieniem ust.1 tego przepisu należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:
1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;
2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;
3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;
4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;
5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.
Natomiast przesłanki umorzenia w części zobowiązania, odroczenia terminu spłaty całości lub części należności, rozłożenia płatności całości lub części należności na raty są określone w art. 57 ustawy o finansach publicznych, który stanowi, iż organ może o tym zadecydować na wniosek dłużnika w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.
Z powyższych przepisów wynika, że organ rozpatrując wniosek o udzielenie ulgi w zakresie spłaty należności, obowiązany jest ocenić powołane przez wnioskodawcę okoliczności i zgromadzony materiał dowodowy pod kątem wystąpienia ww. przesłanek "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", w tym Skarbu Państwa, okoliczności społecznych , gospodarczych.
Rozważenie ważnego interesu podatnika wymaga ustalenia jego kondycji finansowej, tj. nie tylko stanu majątkowego oraz bieżących wpływów, ale też jego możliwości płatniczych, na które wpływ ma również wielkość stałych obciążeń i zobowiązań, a to z kolei przekłada się na realną możliwość uiszczenia świadczenia przez zobowiązanego. Przy czym ważny interes podatnika nie może być utożsamiany z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie zastosowania ulgi, ale powinien wynikać z nadzwyczajnych losowych wypadków, utrudniających uregulowanie należności, na które podatnik nie miał wpływu.
Przesłanka "ważnego interesu podatnika", podobnie jak przesłanka "interesu publicznego", okoliczności społecznej, gospodarczej, ma charakter klauzuli generalnej. To powoduje, że organ dysponuje pewnym marginesem swobody zarówno w odniesieniu do wykładni tych pojęć jak i oceny sytuacji faktycznej danej sprawy. Jeżeli organ nie stwierdzi wystąpienia żadnej z ww. przesłanek, przyznanie ulgi jest bezwzględnie wykluczone, natomiast stwierdzenie, że którakolwiek z tych przesłanek występuje, otwiera drogę do rozważenia, czy można udzielić ulgi, czyli do wydania decyzji w ramach uznania administracyjnego.
Przypomnieć należy, że w przedmiotowej sprawie kara pieniężna była nałożona na skarżącego oraz nie była prowadzona egzekucja administracyjna celem jej wyegzekwowania, co oznacza, że nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji czy też braku środków na pokrycie jej kosztów. Zatem słusznie organ uznał, ( przyjmując, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej), iż tylko przesłanki określone w art.56 pkt.5 u.f.p. mogą stanowić podstawę do rozważań w kwestii wniosku skarżącego o umorzenie należności, a w odniesieniu do żądania alternatywnego (odroczenia płatności, rozłożenia na raty) będą to przesłanki określone art. 57 u.f.p.
Podkreślić również należy, że wyliczenie zawarte w art. 56 i 57ustawy o finansach publicznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których uprawniony organ ma prawo zastosowania ulgi w zadłużeniu.
Zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość zastosowania ulgi w zadłużeniu. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość np. umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 i art 57 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą" być umarzane, odraczane, rozkładane na raty), co oznacza, że decyzja w przedmiocie zastosowania ulgi przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek (lub kilku) z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 oraz art. 57 ustawy może, ale nie musi, zastosować ulgi. Innymi słowy odmowa umorzenia (odpowiednio odroczenia, rozłożenia na raty) należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.
Wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone (odroczone, rozłożone na raty) czy też nie, rozstrzyga nie sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może zastosować żądaną ulgę w zadłużeniu. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.
Inicjatorem postępowania jest wnioskodawca i to na nim ciąży obowiązek złożenia dowodów wskazujących na jego sytuację majątkową. Organ nie ma obowiązku poszukiwania we własnym zakresie dowodów na okoliczność stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie skarżący został wezwany pismem organu z dnia [...] grudnia 2014r. do przedstawienia sytuacji majątkowej i rodzinnej, do przedstawienia dowodów obrazujących tę sytuację, został też pouczony, że mogą to być dokumenty bądź oświadczenia, potwierdzające otrzymywane dochody, ponoszone koszty utrzymania, opłaty za mieszkanie, opłaty za media za rok 2013r i 2014r. W wykonaniu zarządzenia skarżący przedstawił pisma procesowe wraz z kopią PIT- 36L za 2013r. oraz kopiami dokumentów złożonych do Urzędu Skarbowego za I kwartał 2015r. ( dokumenty te wskazują na prowadzoną działalność gospodarczą – najdalej do daty 31 marca 2015r.). Organ analizując treść tych dokumentów ( dochód za 2013r w wysokości [...] zł i stratę w wysokości [...] zł za I kwartał 2015r.) nie uznał aby wykazywały one szczególną sytuację skarżącego wyczerpującą uznaniowe przesłanki przewidziane art. 56 ust. 1 pkt.5 i art. 57 u.f.p. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił w sposób wyczerpujący dowodów na potwierdzenie podnoszonych okoliczności, nie przedstawił dokumentów dotyczących ponoszonych kosztów.
Temu ostatniemu twierdzeniu organu nie można odmówić słuszności. Wszelkie zarzuty skarżącego o naruszeniu przez organ zasad postępowania administracyjnego przy ocenie przedstawionego materiału dowodowego nie znajdują, zdaniem sądu, uzasadnienia. Przedstawiona przez organ ocena materiału dowodowego ( przy uznaniu, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej) nie narusza wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego z art. 56 ust.1 pkt.6 i art. 57 u.f.p. ( stosowanych w zw. z art. 64 ust.1 u.f.p.).
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez organ art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2014r. poz. 1310). Wymieniona ustawa nowelizowała ustawę o drogach publicznych, w tym przepis art. 13k ust.1 dotyczący wysokości wymierzanej kary pieniężnej za brak opłaty za przejazd drogą krajową. Wymieniony przepis art.4 tej ustawy wskazywał na sytuację przejściową dotyczącą wymierzenia kary pieniężnej. Jego treścią było : "Nie wszczyna się postępowania administracyjnego na podstawie art. 13k ust. 1 lub 2 ustawy, o której mowa w art. 1, a wszczęte umarza się, jeżeli naruszenie zostało popełnione przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy". Przepis ten nie odnosił się do przesłanek zastosowania ulgi w zadłużeniu z tego tytułu przez co nie mógł być naruszony w przedmiotowym postępowaniu.
Reasumując sąd uznał, że organ popełnił w sprawie błąd procesowy poprzez brak jednoznacznego ustalenia okoliczności faktycznej co do prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej na datę orzekania organu, tj. w tej części i tylko w tej części organ naruszył art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Wskazać należy, że tylko istotne naruszenie przepisów postępowania mogące wpłynąć na wynik sprawy może być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). Możliwość wpływania na wynik sprawy ma tu istotne znaczenia.
Okoliczność faktyczna czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą na datę orzekania organu wpływała na możliwość stosowania prawa materialnego w sprawie, tj. albo orzekania merytorycznego na podstawie art. 64 ust.1 w zw. z art.60 i art. 56 ust.1 oraz 57 u.f.p., co uczynił organ albo umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 64 ust.2 w zw. z art. 60 i art.67 u.f.p. oraz art. 105 § 1 k.p.a. Organ orzekał merytorycznie w sprawie, czyli jego postępowanie było najdalej idące. Przy uznaniu, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej zastosowanie przepisów materialnych przez organ było prawidłowe. Natomiast przy uznaniu przeciwnym należało umorzyć postępowanie. Niewątpliwie brzmienie rozstrzygnięć organu byłoby inne ale skutek prawny ten sam. Skarżący nie otrzymałby ulgi w zadłużeniu. Zatem należało uznać, że wskazany błąd procesowy organu nie prowadzi do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia w odniesieniu do skarżącego. Uchylenie zaskarżonej decyzji i zalecenie organowi ustalenia tej okoliczności mogło jedynie prowadzić, przy pozytywnym ustaleniu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, do umorzenia postępowania administracyjnego, co nie zmieniałoby prawnej sytuacji skarżącego w odniesieniu do przedmiotowego zobowiązania. Powyższy brak co do wskazywanego faktu nie dawał też samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji i umorzenia postepowania administracyjnego przez sąd orzekający w sprawie (art.145 § 3 p.p.s.a).
Z tych względów sąd oddalił skargę uznając, że mimo wskazanego naruszenia prawa procesowego, rozstrzygnięcie ostatecznie odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło