V SA/Wa 429/11

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. C. wezwany do uiszczenia wpisu wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z 19 grudnia 2010 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dorosłą córką, posiada dom o pow. około 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 2,8 ha oraz 15 ha łąki i 3,8 ha lasu. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z renty w wysokości 569 złotych oraz z nieruchomości rolnych w łącznej wysokości ok. 16000 złotych rocznie. Wskazał ponadto, iż żona i córka dochodów nie posiadają. Wnioskodawca oświadczył, iż ma na utrzymaniu studiującą córkę, której koszt utrzymania szacuje na 700 złotych miesięcznie. Ponadto ponosi również następujące wydatki: energia elektryczna – 100-150 złotych, podatek gruntowy – 307 złotych kwartalnie, leki – 200 złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 9 maja 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 27 maja 2011 r. (data nadania), w którym wskazał, iż wraz z żoną nie posiadają żadnych lokat i nie korzystają z pomocy społecznej. Wnioskodawca przedstawił wydatki rodziny związane z utrzymaniem: koszty utrzymania oprócz żywności częściowo wyprodukowanej (warzywa) – około 500 zł miesięcznie, lekarstwa – 100-300 zł miesięcznie, opał na zimę około 3000 – 5000 złotych rocznie, energia elektryczna – 125-150 zł miesięcznie, koszty utrzymania studiującej córki – 700-1000 zł miesięcznie. Skarżący dodał, iż w związku z trudną sytuacją korzysta z pomocy dorosłych dzieci. Wyjaśnił, że wraz z żoną posiadają rachunek bankowy, którego stan określił na zero złotych. W związku z tym, iż skarżący mimo wezwania nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów wezwano go do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za okres 3 miesięcy, zaświadczenia z właściwego urzędu gminy wskazującego powierzchnię nieruchomości i wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnych oraz złożenia wyjaśnień w zakresie uzyskanej kwoty 460,22 złotych w 2010r. i nadesłania dowodów potwierdzających wydatki. W odpowiedzi na powyższe w piśmie procesowym z 13 czerwca 2011r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że jego gmina nie wydaje zaświadczeń wskazujących dochodowość gospodarstwa rolnego oraz że dochód w wysokości 460,22 złotych dotyczył dowozu zwierzyny do punktu skupu i obecnie skarżący już tego dochodu nie otrzymuje. Do pisma skarżący załączył faktury za energię elektryczną, wodę i ścieki. Nie załączył natomiast mimo wskazania o załączeniu wyciągów z rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowych oświadczeniach złożonych na wezwania referendarza nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podnieść należy, iż skarżący dwukrotnie wzywany był do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego i w odpowiedzi na pierwsze wezwanie stwierdził tylko, że stan tego rachunku wynosi zero złotych, natomiast w odpowiedzi na drugie wezwanie mimo wskazania, że załącza wyciąg (zaświadczenie z banku), skarżący jego nie załączył. W związku z tym bark jest możliwości dokonania rzetelnej oceny stanu posiadania środków finansowych. Nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawcy – zawartej w piśmie z 27 maja 2011 r. – o zerowym stanie rachunku bankowego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Skarżący był wzywany do nadesłania dokumentów, które winny znajdować się w jego posiadaniu, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz otrzymuje co najmniej jeden wyciąg z rachunku miesięcznie. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż skarżący "dopasowuje" swoje odpowiedzi do zadawanych pytań. Mianowicie we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że wydatki na leki ponosi w wysokości minimum 200 złotych, natomiast w dodatkowym oświadczeniu wskazuje, że wydatki te wynoszą 100-300 złotych. Podobnie z wydatkami na studia córki, raz skarżący informuje, że wynoszą one 700 złotych miesięcznie, a następnym razem, że wynoszą 700 - 1000 złotych miesięcznie. Natomiast w oświadczeniu złożonym do sprawy V SA/Wa 2595/10 (oświadczenie z 30 stycznia 2011r.) wskazał, że wydatki te wynoszą 500-700 złotych miesięcznie. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił referendarzowi sądowemu porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.