V SA/Wa 429/11

Warszawa, dnia 25 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Irena Jakubiec – Kudiura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. C., dalej "skarżący" wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 431 zł wystąpił w dniu [...] grudnia 2010 r. z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dorosłą córką, posiada dom o pow. około 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 2,8 ha oraz 15 ha łąki i 3,8 ha lasu. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z renty w wysokości 569 złotych oraz z nieruchomości rolnych w łącznej wysokości ok. 16000 złotych rocznie. Wskazał ponadto, że żona i córka dochodów nie uzyskują. Dodał, że utrzymuje studiującą córkę i w tego tytułu ponosi koszty w kwocie około 700 złotych miesięcznie. Ponadto ponosi następujące wydatki: energia elektryczna – 100-150 złotych, podatek gruntowy – 307 złotych kwartalnie, leki – 200 złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z [...] maja 2011 r. oraz z dnia [...] czerwca 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Skarżący odpowiedział na powyższe wezwania. W odpowiedzi na pierwsze pismo wskazał, iż wraz z żoną nie posiadają żadnych lokat i nie korzystają z pomocy społecznej. Przedstawił wydatki rodziny związane z utrzymaniem: koszty utrzymania oprócz żywności częściowo wyprodukowanej (warzywa) – około 500 zł miesięcznie, lekarstwa – 100-300 zł miesięcznie, opał na zimę około 3000 – 5000 złotych rocznie, energia elektryczna – 125-150 zł miesięcznie, koszty utrzymania studiującej córki – 700-1000 zł miesięcznie. Skarżący dodał, iż w związku z trudną sytuacją korzysta z pomocy dorosłych dzieci. Wyjaśnił, że wraz z żoną posiadają rachunek bankowy, którego stan określił na zero złotych. W drugim piśmie procesowym wyjaśnił, że jego gmina nie wydaje zaświadczeń wskazujących dochodowość gospodarstwa rolnego oraz że dochód w wysokości 460,22 złotych wykazany w zeznaniu podatkowym za 2010 rok dotyczył dowozu zwierzyny do punktu skupu i obecnie skarżący już tego dochodu nie otrzymuje. Do pisma skarżący załączył faktury za energię elektryczną, wodę i ścieki. Nie załączył natomiast wyciągów z rachunku bankowego, pomimo wskazania w swoim piśmie o ich załączeniu do wyjaśnień. Postanowieniem z 21 czerwca 2011 r. sygn. akt VSA/Wa 429/11 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Argumentował, że bank, w którym posiada konto bankowe pobiera miesięczną opłatę w kwocie 30 zł, za przesyłanie wyciągów bankowych, dlatego ze względów oszczędnościowych nie otrzymuje takich wyciągów. Różnice wynikające z deklarowanych wydatków na lekarstwa wynikają z wahań, jakie występują w wydatkach na leki oraz z faktu, że nie wszystkie lekarstwa ze względów finansowych skarżący może wykupić. Podkreślił, że wszystkie informacje przekazywał z należytą starannością i rzetelnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podnieść należy, iż skarżący dwukrotnie wzywany był do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego. W odpowiedzi na pierwsze wezwanie stwierdził, że stan tego rachunku wynosi zero złotych. Do odpowiedzi na drugie wezwanie, skarżący nie załączył wyciągu (zaświadczenia z banku), pomimo, że w treści odpowiedzi oświadczył, że takie zaświadczenie przedstawia Sądowi. Wskazanych dokumentów skarżący nie dołączył również do sprzeciwu. Wyjaśnił, że wyciągi bankowe są odpłatne i skarżącego nie stać na ich opłacenie (jeden wyciąg to koszt 30 zł). Wskazać należy, że istnieją inne możliwości uzyskania wyciągu bankowego, np. skarżący może uzyskać wyciągi bezpośrednio w placówce banku. W ocenie Sądu skarżący posiada wiedzę o takim sposobie uzyskania dokumentów, ale nie chce jej wykorzystać. Jeszcze raz podkreślić należy, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy ciąży na osobie o taką pomoc występującą. Jeżeli skarżący nie może przedstawić dokumentów, o które był wzywany, jego obowiązkiem jest wykazanie, że w istocie istniały przeszkody uniemożliwiające wypełnienie nałożonych na skarżącego obowiązków. Skarżący mógł więc przedstawić tabelę opłat, z której wynika, że nieodpłatne uzyskanie wyciągów z rachunku bankowego w banku, gdzie skarżący taki rachunek posiada, nie jest możliwe. Zaznaczyć należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym informacji wnioskodawcy – zawartej w piśmie z [...] czerwca 2011 r. – o wpływie na rachunek bankowy świadczenia pieniężnego z tytułu renty oraz z tytułu dopłaty za pielęgnację młodego lasu uzyskaną ze Starostwa Powiatowego. Odnosząc się do wyjaśnień skarżącego zgodnie z którymi, gmina, na terenie której posiada nieruchomości rolne nie wydaje zaświadczeń o dochodach z gospodarstwa stwierdzić należy, że w takim przypadku skarżący powinien uzyskać pisemną informację z Gminy, że takich zaświadczeń nie wydaje. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia dokonanie właściwej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 254 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 postanowiono jak w sentencji.