V SA/Wa 4353/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia ... września 2015 r. nr ... w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: 1) podjąć zawieszone postępowanie, 2) umorzyć postępowanie sądowe. R.W. wystąpił ze skargą z 1 października 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] września 2015 r., mocą której organ wymierzył mu karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W toku postępowania Sąd uzyskał informacje, że skarżący zmarł, zaś Urząd Stanu Cywilnego w R. wystawił odpis skrócony aktu zgonu, w którym potwierdzono zgon skarżącego w dniu 23 kwietnia 2016 r. (vide: k. 47 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 20 września 2016 r. zawieszono postępowanie sądowe w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 128 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd ma obowiązek z urzędu podjąć zawieszone postępowanie, gdy ustanie przyczyna zawieszenia. Podane w czterech punktach tego przepisu przyczyny obligujące sąd do takiego działania mają charakter przykładowy i nie wyczerpują sytuacji, w których odpadły przesłanki wstrzymywania toku postępowania. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że sąd jest zobowiązany do podjęcia postępowania z urzędu gdy tylko ustaną przyczyny, dla których je zawieszono (zob. postanowienia NSA z dnia: 7 października 2011 r. o sygn. akt I OSK 1297/10; 13 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I FSK 1239/10; z dnia 21 listopada 2017 r. o sygn. akt II GSK 1064/14; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie ustały przyczyny dla których zawieszono postępowanie sądowe. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Przedmiotem niniejszego postępowania było wymierzenie zmarłemu skarżącemu kary z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie Sądu, przedmiot ten odnosi się do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego i nie przechodzi na jego następców prawnych. Pomimo występujących różnic pomiędzy karą pieniężną za naruszenie ustawy o transporcie drogowym i karą pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, Sąd uznał, że zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują poglądy prawne, z którymi zgadza się Sąd, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 sierpnia 2015 r. o sygn. akt II GSK 1438/14. W postanowieniu tym NSA wskazał, że w myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy" (jak np. art. 97 i n. Ordynacji podatkowej). Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (zob. E. Skowrońska – Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", W-wa 2005, str. 10, podobnie J. S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, W-wa 2009, str. 50-51). Podobne stanowisko wyrażone było w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r. o sygn. IV CK 215/03, LEX nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r. o sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148). Wobec powyższego należy przyjąć, że kara pieniężna wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji nie wchodzi do spadku, ponieważ nie posiada "charakteru należności cywilnoprawnej" (por. uchwała SN z dnia 24 czerwca 1992 r. o sygn. akt III CZP 70/92, z glosą Z. Leońskiego opubl. OSP 1993/3/56; a także E. Kruk "Sankcja administracyjna" Wyd. UMCS, Lublin 2013, str. 240). Nie ma zatem znaczenia to, że kara pieniężna została nałożona na osobę fizyczną, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W razie śmierci spadkodawcy prowadzącego działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji takiej działalności, jego spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki spadkodawcy w ramach stosunków pracy z pracownikami zatrudnionymi przez zmarłego (uchwała SN z dnia 22 lutego 1994 r. o sygn. akt I PZP 1/94, opubl. OSNC 1994/9/172). Na spadkobierców osoby prowadzącej działalność gospodarcza przechodzą, zgodnie z ogólnymi zasadami prawa spadkowego, wszelkie prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym z działalnością tą związane, które nie gasną z chwilą śmierci danego podmiotu (por. A. Kidyba (red.) E. Niezbecka. Komentarz do art. 922 k.c., uwaga 58, SIPLEX, lex Omega/ 23/215). Jak już wyżej wyjaśniono, kara pieniężna nie jest należnością cywilnoprawną. Kara pieniężna jako instrument władztwa administracyjnego jest skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. Kara administracyjna stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r. o sygn. akt P 19/06). Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o grach hazardowych ma więc bez wątpienia charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W takiej sytuacji między organami administracji publicznej a podmiotem, wobec którego stwierdzono naruszenie przepisów prawa, nawiązuje się stosunek administracyjnoprawny. Treść tego obowiązku ściśle regulują przepisy prawa materialnego administracyjnego. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego (np. art. 97 Op), co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011 r. o sygn. akt II OSK 524/10). Niemniej jednak pamiętać trzeba, iż mogą również występować takie sytuacje faktyczne, kiedy określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej mogą dotykać sfery prawnej innego podmiotu. W odniesieniu do takich sytuacji sąd musi ocenić, czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. Wobec powyższego, zarządzeniem z dnia 22 lutego 2018 r. zwrócono się do organu o wskazanie czy wymierzona skarżącemu kara pieniężna w wysokości [...] zł została zapłacona. Jak wynika z odpowiedzi organu z dnia [...] marca 2018 r., kara pieniężna orzeczona decyzją Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z [...] kwietnia 2015 r. o nr [...] nie została dotychczas uiszczona. W konsekwencji oznacza to, iż ewentualni spadkobiercy R. W. nie nabyli uprawnienia do zwrotu kwoty równoważnej nałożonej kary pieniężnej, gdyż do jej uiszczenia przed jego śmiercią nie doszło. W konsekwencji powyższego stwierdzić należało, iż w niniejszej sprawie udziału w postępowaniu sądowym nie mogła zgłosić osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania, ponieważ brak jest takiej osoby w niniejszym postępowaniu (por. postanowienie NSA z dnia 21 listopada 2017 r. o sygn. akt II GSK 1064/14). Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – podjął zawieszone postępowanie sądowe, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji postanowienia, a następnie je umorzył – w oparciu o przepis art. 161 § 1 pkt 2 i § 2 p.p.s.a. – o czym orzekł w punkcie 2 sentencji postanowienia.