V SA/Wa 436/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2008r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału ARIMR w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. z dnia [...] lipca 2007 r. odmawiającą A. L. przyznania płatności naliczonych na podstawie Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów lub przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 złożonego przez J. L.. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Oddziału ARiMR wyjaśnił, że dnia [...] maja 2006 r. J. L. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. We wniosku zadeklarowała działki oznaczone numerami X, Y, Z i K położone w miejscowości B. [...], oznaczone numerami A i B położone w miejscowości D., oznaczone numerami C, D, E i F położone w miejscowości S. [...]. Łączna zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych wyniosła [...] ha. W związku z ubieganiem się o rentę strukturalną J. L. dnia [...] sierpnia 2006 r. umową darowizny sporządzoną w formie aktu notarialnego darowała [....] A. L. wchodzące w skład gospodarstwa rolnego grunty rolne obejmujące działki o numerach X, Y, Z i K położone w B. [...], A i B położone w D., E i F położone w S. [...]. Dnia [...] sierpnia 2006 r. A. L. zawarł z Z. S. i J. W. umowę dzierżawy nieruchomości rolnej oznaczonej jako działka nr D położona w S. [...]. Dnia [...] sierpnia 2006 r. A. L. zawarł z J. L. umowę przelewu praw i obowiązków wynikających z umowy dzierżawy nieruchomości rolnej oznaczonej numerem C położonej w Gminie S. [...], zawartej przez nią z Agencją Nieruchomości Rolnych. Przelew praw i obowiązków został dokonany za zgodą ANR. Dnia [...] sierpnia 2006 r. A. L. [...] J. L. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta. Organ II instancji, po przytoczeniu treści art. 4 §1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) określającego warunki przeniesienia prawa do płatności na rzecz rolnika, na którego zostało przeniesione posiadanie gospodarstwa rolnego wnioskodawcy oraz po przytoczeniu definicji gospodarstwa rolnego zawartej w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych i ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz.76 ze zm.) stwierdził, że podobną regulację do zawartej w przepisach krajowych zawiera art. 74 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie ustanowienia szczegółowych zasad wdrażania wzajemnej zgodności , modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników stwierdził, że w świetle tych przepisów istnieje możliwość przejęcia dopłat bezpośrednich tylko w przypadku przeniesienia posiadania całego gospodarstwa, przez jednego rolnika na rzecz innego i nie jest możliwe przejęcie posiadania gospodarstwa rolnego z udziałem osób trzecich. Stwierdził, że nie nastąpiło przeniesienie całości gospodarstwa z cedenta na cesjonariusza. Cedent wprawdzie wykazał, że wyzbył się posiadanych działek, jednak organ uznał, że nie zostały one przekazane cesjonariuszowi w sposób umożliwiający przejęcie płatności. Ponadto stwierdził, że nawet gdyby uznać, że w skład gospodarstwa rolnego wchodzą tylko grunty stanowiące własność cedenta objęte umową darowizny z dnia [...].08.2006 r., to i tak złożenie wniosku transferowego z przekroczeniem 14 dniowego terminu liczonego od dnia przekazania gospodarstwa, a więc dnia [...].08.2006 r. a nie [...].08.2006 r. skutkowałoby odmową przyznania płatności Na powyższą decyzję A. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że nie sposób zgodzić się z tą decyzją oraz, że jest ona dla niego krzywdząca. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że wszystkie działki, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego J. L. zostały mu przekazane umową darowizny dnia [...].08.2006 r. Natomiast pozostałe działki należące do Agencji Nieruchomości Rolnych oraz J. W. i Z. S. nie mogły mu być przekazane przez J. L. bowiem nie stanowiły jej własności. Odnosząc się do przekroczenia terminu złożenia wniosku wyjaśnił, że wniosek złożył po upływie 14 dni z powodu nawału pracy spowodowanego opóźnionymi żniwami oraz nieznajomości przepisów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi, jak i z normami prawa materialnego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zagadnienia dotyczące przyznawania producentom rolnym płatności bezpośrednich do gruntów rolnych były uregulowane w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6,poz.40 ze zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach bezpośrednich. Ustawa ta ma zastosowanie w niniejszym postępowaniu, ponieważ zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz.217 ze zm.), uchylającej ustawę z 18.12.2003 r., do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy tj. do dnia 27 lutego 2007 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Sprawę przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego regulują art. 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich... oraz art. 74 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie ustanowienia szczegółowych zasad wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003..... (Dz.U.UE.L.04.141.18). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek. Celem powyższych unormowań prawnych jest umożliwienie uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w sytuacji gdy pomiędzy złożeniem wniosku a wydaniem decyzji przyznającej płatności rolnik, który złożył wniosek o przyznanie tych płatności przestanie być posiadaczem gospodarstwa rolnego określonego we wniosku, a inny rolnik przejmie w posiadanie to gospodarstwo w całości. Umowy, które mogą być podstawą objęcia w posiadanie gospodarstwa zostały w przepisach wymienione jedynie przykładowo. Ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji gospodarstwa rolnego, należy więc posługiwać się definicją zawartą w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), zgodnie z którą gospodarstwo rolne to wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu, lub gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia ... (Dz. U. UE. L .03.270.1 ze zm.). Zgodnie z art. 2 lit. b ww. rozporządzenia gospodarstwo oznacza wszelkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika, które znajdują się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. W świetle powyższych definicji nie budzi wątpliwości, że w skład gospodarstwa rolnego wchodzą wszystkie ziemie rolne będące w posiadaniu rolnika bez względu na tytuł prawny, będący podstawą posiadania. W niniejszej sprawie jest niesporne, że w skład gospodarstwa rolnego J. L. wchodziły grunty rolne będące w jej posiadaniu na podstawie trzech różnych tytułów prawnych: część nieruchomości stanowiła jej własność, część znajdowała się w jej posiadaniu na podstawie umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych, pozostałą część dzierżawiła od dwóch osób fizycznych J. W. i Z. S.. Wyżej wymienione nieruchomości, opisane szczegółowo w zaskarżonej decyzji objęte były złożonym przez J. L. dnia [...] maja 2006 r. wnioskiem "o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006" . Te same nieruchomości ujęte zostały we "wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego", złożonym dnia [...] sierpnia 2006 r. przez A. L.. A. L. objął w posiadanie w całości gospodarstwo rolne, które uprzednio posiadała jego [...] J. L.. Objęcie w posiadanie poszczególnych części gospodarstwa rolnego nastąpiło na podstawie trzech różnych tytułów prawnych: w odniesieniu do nieruchomości, które uprzednio stanowiły własność jego [...] na podstawie umowy darowizny sporządzonej dnia [...] sierpnia 2006 r., w odniesieniu do nieruchomości dzierżawionych przez J. L. od ANR , na podstawie umowy o wstąpieniu w prawa i obowiązki dzierżawcy zawartej z J. L. za zgodą ANR O/T W. [...], która to umowa została zawarta [...] sierpnia 2006 r., natomiast w odniesieniu do nieruchomości dzierżawionych od osób fizycznych, A. L. zawarł umowę dzierżawy z właścicielkami nieruchomości J. W. i Z. S.. W momencie składania wniosku z dnia [...] sierpnia 2006 r. A. L. był posiadaczem tego samego gospodarstwa rolnego, którego posiadaczką uprzednio była jego [...] J. L. i jego wniosek z dnia [...] sierpnia 2006 r. dotyczył dokładnie tego samego gospodarstwa co wniosek jego [...] J. L. złożony dnia [...] maja 2006 r. Pomimo tożsamości gospodarstwa rolnego objętego ww. wnioskami organy orzekające odmówiły wnioskodawcy przyznania płatności bezpośrednich. Odmowa nastąpiła z dwóch powodów. Po pierwsze organy orzekające stwierdziły, że A. L. nie przejął w posiadanie całego gospodarstwa rolnego, w sposób umożliwiający przejęcie płatności z wniosku J. L. uznając, iż nie spełnił on warunku wynikającego z art. 74 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 , polegającego na konieczności przekazania gospodarstwa w całości przez jednego rolnika na rzecz drugiego rolnika. Warunek ten - w ocenie organu orzekającego II instancji - nie został spełniony w odniesieniu do działki oznaczonej numerem D dzierżawionej przez cedenta od J. W. i Z. S. w stosunku do której - w ocenie organów orzekających - nie nastąpiło przeniesienie posiadania bezpośrednio między J. L. a A. L.. Po wtóre ponieważ organy orzekające uznały, że wniosek został złożony z przekroczeniem 14 dniowego terminu. Odnosząc się do kwestii braku bezpośredniego przeniesienia posiadania działki D pomiędzy rolnikiem przekazującym a rolnikiem przejmującym gospodarstwo rolne, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji posiadania, wobec czego w odniesieniu do posiadania należy stosować przepisy kodeksu cywilnego, Księgi Drugiej Tytułu IV. Zgodnie z art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) , jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest wykonywaniem faktycznego władztwa nad rzeczą. Nie można więc wykluczyć , że w niniejszej sprawie doszło do przekazania posiadania również części gospodarstwa rolnego składającej się z działki nr D bezpośrednio pomiędzy J. L. a A. L.. Do przekazania takiego mogło dojść również na podstawie umowy ustnej i czynności faktycznych dokonanych pomiędzy dotychczasowym dzierżawcą - J. L. a nowym dzierżawcą - A. L. bez przekazywania nieruchomości wydzierżawiającym. Jest to okoliczność istotna dla sprawy , która nie została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie, organ orzekający wyjaśni, czy J. L. po rozwiązaniu umowy dzierżawy przekazała posiadanie działki właścicielkom nieruchomości, a te po podpisaniu umowy dzierżawy z A. L. przekazały mu tą działkę w posiadanie, czy też między J. L. a A. L. doszło do bezpośredniego przekazania posiadania działki oznaczonej numerem D, bez zwracania jej właścicielkom. Ponieważ w skład gospodarstwa rolnego przekazującej wchodziły nieruchomości, które były w jej posiadaniu na podstawie różnych tytułów prawnych, przekazanie gospodarstwa rolnego nie mogło być dokonane na podstawie jednej umowy, ale wymagało zawarcia kilku umów, przy czym przepisy nie wymagają aby były one zawarte równocześnie albo w tej samej dacie. W związku z tym Sąd uznał, że określony w art. 4 ust. 1 ustawy termin 14 dni na złożenie wniosku o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek należy liczyć od daty zawarcia ostatniej z umów , na podstawie której nastąpiło przeniesienie posiadania gospodarstwa, tj. w tej sprawie od dnia [...] sierpnia 2006 r. W tej sytuacji wniosek złożony dnia [...] sierpnia 2006 r. należy uznać za złożony w terminie. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.