V SA/Wa 436/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - spec. Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. P.K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi z [...] lutego 2011 r., wniesionej przez S. G., zwanego dalej Skarżącym, jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanego dalej Prezesem Kasy) z [...] stycznia 2011 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] listopada 2010 r. o odmowie umorzenia zadłużenia Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] września 2010 r. Skarżący zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) Placówki terenowej w M. o umorzenie powstałych po jego stronie zaległości wobec KRUS. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie uwzględnił ww. wniosku o umorzenie zaległych składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono ustalony w sprawie stan faktyczny oraz treść przepisów prawa odnoszących się do umarzania zaległych składek. Rozpoznając odwołanie z dnia [...] grudnia 2010 r. od ww. decyzji organu I instancji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano m.in., iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych co stanowi [...] ha przeliczeniowego i z tego tytułu od [...] kwietnia 1980 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Wskazano, iż o zadłużeniu figurującym na koncie i o możliwości skorzystania z ulgi w spłacie zadłużenia wnioskodawca był systematycznie informowany. Podkreślono, iż wielokrotnie podejmowano próby przyjścia wnioskodawcy z pomocą w spłacie zadłużenia informując o możliwości udzielenia ulgi w spłacie zaległości w formie układu ratalnego. Wyjaśniono także, iż Placówka terenowa KRUS w M. ustaliła, że podatek rolny wnioskodawcy jest opłacony (częściowo umorzony). Odwołujący się nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w K., oraz nie pobiera dopłat do gruntów rolnych z ARiMR pomimo obsiania 2,5 ha żyta. Z poczynionych ustaleń wynika także, że w gospodarstwie prowadzona jest produkcja zwierzęca. W ocenie organu II instancji z przedstawionego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniały przesłanki do zmiany decyzji organu I instancji. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. S. G. wniósł do tut. Sądu skargę na ww. decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż powoływane przez organ fakty oraz treść protokołów z wizytacji gospodarstwa "mija się z prawdą" a wydana na tej podstawie decyzja zawiera nieprawidłową informację o opłacaniu podatku rolnego, nie korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, obsianiu gruntów rolnych 2,5 ha żytem. Podkreślono przy tym, iż organ rentowy potrącając mu zasiłek chorobowy na poczet zaległych składek pozbawił skarżącego środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasową argumentację dodatkowo wskazał, że skarżący skorzystał z prawa zakwestionowania decyzji potrącającej mu zasiłek chorobowy na poczet zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w innym postępowaniu, bowiem złożył odwołanie od tej decyzji do Sądu Rejonowego w S. Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2011 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie wypadkowe chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Kontrolując legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, a zatem analizując orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071) – powoływanej dalej jako: "kpa", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "u.u.s.r.", Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazać tutaj należy, iż z użytego w art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r sformułowania ,,może umorzyć‘’ wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. Warunkiem koniecznym wydania poprawnej decyzji administracyjnej jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 kpa, według którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Działanie takie obejmuje zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Organ administracji jest zatem zobowiązany między innymi, do podporządkowania się regułom prawa procesowego. Prezes Kasy winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Podstawą do ubiegania się przez skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników były wskazane przez skarżącego okoliczności związane ze złym stanem zdrowia skarżącego, trudną sytuacją majątkową oraz zdarzeniami losowymi utrudniającymi prowadzenie gospodarstwa rolnego. Organ administracyjny po wpłynięciu wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek zwrócił się o jego uzupełnienie poprzez nadesłanie zaświadczeń i oświadczeń w zakresie informacji dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego. Powiadomiono przy tym skarżącego o zamiarze przeprowadzenia wizytacji w dniu [...] października 2010 r. wzywając do przygotowania dokumentacji dotyczącej powoływanych we wniosku o umorzenie okoliczności. Po przeprowadzonej wizytacji sporządzono stosowny protokół z dokonanych czynności wyjaśniających. Akta administracyjne zawierają dołączone przez skarżącego dokumenty m.in.: kartę informacyjną stanu zdrowia skarżącego sporządzoną przez Odział Wewnętrzny Szpitala P. w M., skierowanie lekarza internisty do poradni specjalistycznej, decyzję OPS o przyznaniu zasiłku na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, decyzje administracyjne dotyczące częściowego umorzenia zaległości podatkowych, oświadczenie o stanie majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela poczynione przez organ ustalenia w zakresie stanu faktycznego. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać tutaj należy, iż niezasadny jest zarzut skarżącego, jakoby organ nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Wbrew twierdzeniom skarżącego organ nie wskazywał, iż podatek gruntowy jest systematycznie opłacany. Organy administracyjne obu instancji w uzasadnieniu wydanych decyzji odniosły się do okoliczności częściowego umorzenie zaległego podatku wskazując zgodnie z oświadczeniem samego skarżącego, iż podatek ten jest opłacony choć częściowo umorzony. Organ ustalił zatem, iż skarżący nie posiada znaczących zaległości z tego tytułu. Warto wskazać tutaj, iż skarżący w trakcie wizytacji w gospodarstwie rolnym wskazywał, iż podatek rolny jest opłacony przy czym kilka razy uzyskał jego umorzenie (k. 107 akt administracyjnych). Pozostałe zarzuty skargi dotyczące zastrzeżeń ustalonego stanu faktycznego także nie zasługują na uwzględnienie. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji kwestionowane przez skarżącego okoliczności pomocy z opieki społecznej oraz obsiania jego pola żytem powołane zostały jedynie jako opis okoliczności ustalonych podczas wizytacji w gospodarstwie rolnym. Dokumentacja zgromadzona w sprawie potwierdza te okoliczności. W dalszej części uzasadnienia organ II instancji przytoczył dalszy przebieg postępowania wyjaśniającego wskazując na okoliczności podniesione w odwołaniu (m.in. zaświadczenie z OPS w K., kwestie zdrowotne). Organ dokonał zatem swojej oceny w oparciu o całokształt podnoszonych przez skarżącego okoliczności. Nadto wskazać należy, iż na etapie postępowania odwoławczego organ administracyjny pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. wezwał stronę skarżąca do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej powoływane w odwołaniu okoliczności, które mogły mieć wpływ na zdolność płatniczą skarżącego tj.: udokumentowanie wydatków związanych z chorobą np. na zakup leków, udokumentowanie upadku zwierząt i wysokość poniesionych strat spowodowanych tym zdarzeniem. Odpowiadając na wezwanie organu przy piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. nadesłano zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w dniach [...].12.2010 r. – [...].01.2011 r. oraz kopię recepty i paragonu z apteki na kwotę [...] zł. Organ administracyjny dokonał zatem wszelkich logicznie uzasadnionych czynności celem ustalenia pełnego obrazu sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego. Skarżący wystąpił o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych powołując się na brak możliwości spłaty zadłużenia. Tym samym zastosowanie w sprawie miał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z jego treścią, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Podkreślić należy, iż Kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" powołane w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Skarżący swoje żądanie w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją finansową i zdarzeniami losowymi. W ocenie Sądu organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie zarówno w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak wskazano powyżej powoływane przez skarżącego na etapie postępowania administracyjnego okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, ale zostały (do czego organ miał prawo) uznane za niewystarczające do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r. II SA 2875/95). Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ wydając decyzję orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sposób wyczerpujący. Trafnie wskazał, że skarżący dysponując własnymi gruntami jest w stanie wygospodarować dochód uzasadniający odmowę uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległych składek. Wobec powyższego Sąd uznał, że sytuacja skarżącego została oceniona przez organ administracji w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu zasad prawa materialnego i procesowego. Z tych względów zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji