V SA/Wa 437/12

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. V. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem – uzupełnionym na formularzu PPF z 9 marca 2012 r. – skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której osiąga miesięczny dochód w wysokości od 1.000 do 1.500 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych cudzoziemki, zarządzeniem z 23 marca 2012 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk pełnomocnika wnioskodawczyni w dniu 3 kwietnia 2012 r. (potwierdzenie na k. 27 akt sądowych), mimo tego nie złożyła żądanych dokumentów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie podnieść należy, iż wniosek cudzoziemca polega na nieporozumieniu. Wprawdzie został on złożony na urzędowym formularzu PPF, w którego rubryce nr 4 zakreślono, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże z jego treści wynika, że skarżącemu chodzi o zwolnienie od kosztów wydalenia w wysokości 375,04 zł, ustalonych w postępowaniu administracyjnym. Wskazać jeszcze raz należy, iż przedmiotem postępowania z wniosku o prawo pomocy – jako postępowania wpadkowego w ramach postępowania sądowoadministracyjnego – są wyłącznie koszty sądowe, tj. opłaty sądowe i wydatki jakie obciążają stronę w postępowaniu sądowym. Do takich opłat nie można zaliczyć kosztów ustalanych w postępowaniu administracyjnym (kosztów wydalenia), co oznacza, że nie jest możliwe zwolnienie wnioskodawcy od tego rodzaju opłat. Wobec tego, iż skarga cudzoziemca została odrzucona, rozpoznanie wniosku o prawo pomocy na obecnym etapie postępowania sprowadza się do oceny, czy skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów ewentualnego postępowania związanego ze złożeniem skargi kasacyjnej. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 9 marca 2012 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, gdzie i na podstawie jakiego tytułu zamieszkuje, jakie są miesięczne wydatki wnioskodawczyni związane z niezbędnym utrzymaniem oraz czy posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym. W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskująca strona – na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku. Dodatkowo wyjaśnić należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodów, a jednocześnie nie wskazuje jak przedstawiają się jej wydatki, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż strona nie wykazała, że w odniesieniu do jej osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania. Na marginesie już tylko dodać należy, iż kwestia należytego wykazania sytuacji makatkowej strony ubiegającej się o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu wskazać należy na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podniesiono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.