V SA/Wa 4469/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej; oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ż. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania M. C. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu 14 maja 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 r. na podstawie § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.) wraz z załącznikami graficznymi oraz deklaracją pakietów rolnośrodowiskowych. Z uwagi na to, że wnioskodawca zanegował na załącznikach graficznych przebieg pól zagospodarowania na działkach ewidencyjnych nr 30/2, 31, 33 i 34 Kierownik BP ARiMR zdecydował o przeprowadzeniu oględzin działki referencyjnej w celu zweryfikowania powierzchni maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG). W dniu 9 grudnia 2014 r. wnioskodawca został powiadomiony o kontroli na miejscu w tym zakresie. Inspektorzy terenowi w dniu 11 grudnia 2014 r. stwierdzili, iż ze względu na zalanie terenu przeprowadzenie kontroli jest niemożliwe i będzie ona przeprowadzona w późniejszym terminie. W dniu 16 czerwca 2015 r. producent został poinformowany telefonicznie o kolejnej próbie przeprowadzenia oględzin w zakresie weryfikacji powierzchni PEG. Kontrola ta została przeprowadzona w dniach 25 i 26 czerwca 2015 r. W jej wyniku stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku. Stwierdzono ponadto, trwałą degradację działek spowodowaną zalaniem. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanych płatności z uwagi na to, że wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną podczas kontroli na miejscu wyniosła 34,13%. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28 stycznia 2011 r. str. 8 z późn. zm.), jeżeli różnica między całkowitym zatwierdzonym obszarem, a całkowitym obszarem zadeklarowanym we wniosku o płatność przekracza 20% zatwierdzonego obszaru, dla danej grupy upraw nie przyznaje się pomocy. Po rozpoznaniu odwołania organ II instancji decyzją z dnia [...] września 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Kierownika BP ARiMR. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. UE. L 2006.368.15) wynika, iż wystąpienie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności zwalnia beneficjenta jedynie z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy. Przepis ten nie stanowi jednak podstawy do przyznania pomocy pomimo niespełniania przez beneficjenta warunków koniecznych do jej przyznania lub niespełniania wymogów związanych z podjętym zobowiązaniem. Płatność rolnośrodowiskowa może być przyznana rolnikowi w sytuacji zaistnienia siły wyższej, wyłącznie wtedy, gdy przez cały czas trwania zobowiązania rolnik spełniał warunki przyznania płatności oraz przez cały czas trwania zobowiązania przestrzegał wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu. W przypadku, gdy rolnik nie spełnił wymogu, skutkującego zmniejszeniem płatności mniejszym niż 100%, uznanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych powoduje odmowę przyznania płatności. Organ odwoławczy podkreślił następnie, że skarżący wiedział, iż od kilku lat na terenie deklarowanych działek żyją bobry, i że na skutek budowy tamy przez te zwierzęta w przepływającej rzece zmieniło się koryto. Jednocześnie skarżący wskazał w odwołaniu, że nie wiedział o zalaniu części działek wskazanych we wniosku o przyznanie płatności. Organ stwierdził jednak, że skarżący po stawieniu się na oględziny działek referencyjnych w zakresie weryfikacji powierzchni PEG, tj. w dniu 11 grudnia 2014 r. miał świadomość, że część zgłoszonych do płatności gruntów została zalana wodą. Pomimo tego nie dokonał zmiany danych we wniosku, nie wycofał części wniosku, ani też nie poinformował organu (do czego bezwzględnie zobowiązał się składając wniosek) o tym, że z przyczyn od niego niezależnych deklaracja podana we wniosku nie jest zgodna ze stanem faktycznym. Dyrektor [...] OR ARiMR dodał przy tym, że wnioskodawca oświadczył we wniosku (sekcja IX Oświadczenia i Zobowiązania pkt 3), iż znane mu są zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowej. W skardze skarżący wskazał, że przez wymienione w decyzji działki przepływa rzeka, znajdują się tam również rowy dopływowe i odpływowe z terenów pobliskiej wsi. Okoliczność, iż w obrębie działek zadeklarowanych do płatności żyją bobry była skarżącemu znana od dziesięciu lat. Ich działalność, choć uciążliwa, nie zawsze była tak szkodliwa jak na jesieni 2014 r. Wtedy na skutek jesiennych opadów deszczu oraz zbudowania przez bobry tam na rzece i rowie dopływowym, rzeka zmieniła koryto przepływając przez działki nr 30/2 i 31. Ponadto rów odpływowy znajdujący się przy działce nr 33 i 34 również został zablokowany, przez co działki te zostały zalane wodą. Skarżący oświadczył, że o tych wydarzeniach nie wiedział, wypas krów na tych działkach zakończył się bowiem na początku października 2014 r. Ze stanem ww. działek skarżący zapoznał się podczas próby kontroli z dnia 11 grudnia 2014 r. Nie wiedział jednak, że musi dodatkowo informować ARiMR o stanie działek. Na wiosnę 2015 r. mógł zniszczyć tamy zbudowane przez bobry i przywrócić działki do dawnego stanu. Nie zrobił tego, ponieważ liczył na pomoc ARiMR w rozwiązaniu tej kwestii. Podczas kontroli przeprowadzonej w czerwcu 2015 r. inspektorzy ARiMR poinformowali skarżącego, że tylko niezalana na dzień kontroli część działek może być uwzględniona do płatności. Skarżący podkreślił, że konieczność zmniejszenia powierzchni działek, do których miała być przyznana płatność nie budzi jego wątpliwości. Wskazał jednak, że "odebranie dopłaty" w całości uważa za niesprawiedliwe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Stan faktyczny zaistniały na działkach rolnych zgłoszonych do płatności nie jest między stronami sporny. Skarżący nie neguje tego, że stan tych działek podczas pierwszej kontroli w dniu 11 grudnia 2014 r. uniemożliwił jej przeprowadzenie, natomiast druga kontrola przeprowadzona w dniach 25-26 czerwca 2015 r. wykazała trwałą degradację części powierzchni działek spowodowaną zalaniem. W protokole z przeprowadzenia tej kontroli wskazano, że w wyniku postawienia kilku tam, płynąca w sąsiedztwie działek zadeklarowanych do płatności rzeka zmieniła koryto. Woda z rzeki i dwóch rowów dopływowych zalała działki nr 30/2 i 31. Zablokowanie rowu odpływowego przy działkach nr 33 i 34 spowodowało natomiast trwałą degradację tych działek. W ocenie kontrolujących bez usunięcia przyczyn zalania przywrócenie tych działek do użytkowania jest niemożliwe. Na tej podstawie orzekające w sprawie organy ARiMR uznały, że powierzchnia wykluczonych z płatności gruntów wyniosła 2,14 ha, podczas gdy skarżący zadeklarował do płatności działki o łącznej powierzchni 8,41 ha. W konsekwencji – z uwagi na treść art. 16 ust. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 – należało odmówić przyznania pomocy w całości. Zdaniem skarżącego nawet w tak ustalonym stanie faktycznym organ ARiMR powinien przyznać mu wnioskowaną płatność do części działek, które nie zostały zalane, a nie odmówić przyznania tej płatności w ogóle. Poza tym skarżący stwierdził, że nie wiedział, iż musi informować ARiMR o stanie działek w sytuacji, gdy o ich częściowej degradacji organ wiedział od pierwszej próby dokonania kontroli na miejscu w dniu 11 grudnia 2014 r. W ocenie Sądu stanowisko skarżącego jest nieuzasadnione. Podkreślić należy, że ewentualne okoliczności na które strona nie ma wpływu, które traktowane są jako uznanie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, wymienia art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. Zgodnie z tym przepisem, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2). Jak jednak zasadnie podkreślił organ, w okolicznościach niniejszej sprawy kwestia zgłoszenia właściwemu organowi ewentualnej szkody w postaci degradacji części powierzchni zadeklarowanych działek, wynikającej z działania bobrów, pozostaje bez wpływu na decyzję o płatności rolnośrodowiskowej. Wynika to z faktu, że kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą innego rodzaju postępowania – a mianowicie postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Przepis art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie stanowi zatem podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy. Płatność rolnośrodowiskowa, w sytuacji zaistnienia siły wyższej, może być przyznana rolnikowi wyłącznie w sytuacji spełnienia warunków przyznania tej płatności i wymogów związanych z podjętym zobowiązaniem przez cały czas trwania zobowiązania. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca, tak jak każdy rolnik ubiegający się o płatność rolnośrodowiskową miał obowiązek przestrzegania, przez cały rok kalendarzowy, w którym złożony został wniosek o przyznanie płatności norm w ramach wzajemnej z godności (o których mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictw i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm Dz.U. z 2014 r., poz. 1372) oraz minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, o których mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Rozporządzenie z dnia 11 marca 2010 r. określa minimalne warunki, jakim muszą odpowiadać grunty, aby mogły być uznane za utrzymywane zgodnie z normami. Wykładnia tego rozporządzenia prowadzi zaś do wniosku, że bez względu na rodzaj gruntu rolnego i zalecanych zabiegów agrotechnicznych i terminów ich realizacji, grunty te muszą być zadbane. W rozpoznawanej sprawie warunek ten nie został spełniony, gdyż na skutek zalania w ogóle nie prowadzono na tych działkach działalności rolniczej, czego nie skarżący nie kwestionuje. Sąd wskazuje ponadto, że potencjalny beneficjent płatności rolnośrodowiskowej zobowiązany jest się do niezwłocznego informowania na piśmie organów ARiMR o każdej zmianie, która nastąpi od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności objętych wnioskiem, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw czy też przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. W rozpoznawanej sprawie skarżący – jak sam oświadczył – już od dziesięciu lat wiedział o działalności bobrów na działkach zgłoszonych we wniosku. Jednocześnie jednak skarżący twierdzi, iż nie wiedział o trwałej degradacji ww. działek spowodowanej przez te zwierzęta. W ocenie Sądu skarżący uzyskał informację o stanie zadeklarowanych działek nie późnej niż w dniu 11 grudnia 2014 r., kiedy to odbyła się pierwsza próba kontroli na miejscu. Pomimo tego nie dokonał zmiany danych do wniosku lub wycofania jego części, ani nie poinformował ARiMR o zaistniałym zalaniu działek. Podkreślenia wymaga przy tym, że samo uczestnictwo w kontroli przez skarżącego nie mogło być uznane za zgłoszenie zamiany danych we wniosku. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie skarżącego, iż skoro organ na skutek czynności kontrolnych z dnia 11 grudnia 2014 r. wiedział jaki jest stan zadeklarowanych działek, to nie istniała konieczność dodatkowego powiadamiania organu w tym zakresie. Poza tym wskazać trzeba, że skarżący oświadczył we wniosku (sekcja IX Oświadczenia i Zobowiązania pkt 3), że znane mu są zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. Skarżący powinien zatem wiedzieć, że to wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za wszelkie niezgodności pomiędzy wnioskiem, a stanem faktycznym. W tej sytuacji wobec stwierdzenia, że procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną była większa niż 20% organ zobowiązany był do zastosowania art. 16 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, a więc do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej płatności. W ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny na działkach przedstawionych do płatności, czyniąc to na podstawie rzetelnie zebranych i ocenionych dowodów w postaci protokołu kontroli na miejscu i oświadczeń samego skarżącego zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ustalenia w tym zakresie sąd w pełni akceptuje, nie są one również podważane przez skarżącego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.