V SA/Wa 4499/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 4499/15 o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia ... września 2015 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4499/15 Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 2 lutego 2016 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 1 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z 18 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał postanowienie z 16 czerwca 2016 r., którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy. W dniu 27 czerwca 2016 r. skarżący uzupełnił wpis sądowy o kwotę 1.300 zł. W zażaleniu z 1 października 2016 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 września 2016 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji skarżący wystąpił o ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek o prawo pomocy został następnie uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z 25 października 2016 r., zawierającym żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 26 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 9 marca 2917 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie starszego referendarza sądowego. Wyrokiem z 6 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. W skardze kasacyjnej z 10 listopada 2017 r. skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów postępowania kasacyjnego. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 10 listopada 2017 r., w którym zawarto żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z 14 grudnia 2017 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż wniosek o prawo pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 10 listopada 2017 r., jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Starszy referendarz sądowy, po wnikliwej analizie wszystkich złożonych przez skarżącego wniosków o prawo pomocy stwierdził, że ich zakres wskazuje, iż są one tożsame w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części. W związku z tym w sprawie zaistniała podstawa do zastosowania art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej "p.p.s.a."). Oceniając na tej podstawie wniosek skarżącego, stwierdzono brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnych postanowieniach starszych referendarzy sądowych. Od tego postanowienia pismem z 10 stycznia 2018 r. skarżący złożył sprzeciw. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 249a i art. 165 w związku z art. 244 i art. 245 p.p.s.a. poprzez dowolną nie zaś swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w konsekwencji zaś uznanie, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy, podczas gdy skarżący, z uwagi na swoją trudną sytuację finansową zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, zatem nie uzyskuje z niej jakiegokolwiek dochodu, zaś rachunki bankowe skarżącego został zablokowane na kwotę 83.444,04 zł. Do sprzeciwu skarżący załączył wyciągu z rachunku bankowego nr [...] za miesiąc grudzień 2017 r., historię rachunku nr [...] za okres 31.10-31.12.2017 r. oraz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sadowego, że skarżący nie wykazał, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpoznając przedmiotowy wniosek, starszy referendarz sądowy wziął pod uwagę prawomocne już postanowienia starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 czerwca 2016 r.) oraz z 26 stycznia 2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2017 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, słusznie uznano złożony wniosek za tożsamy przedmiotowo z wcześniejszymi wnioskami i zastosowano tryb określony w art. 165 p.p.s.a. Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Wyjaśnienia wymaga, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Zdaniem Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił wniosek w powyższym świetle i stwierdził brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnych postanowieniach starszych referendarzy sądowych. Analizując podstawy odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w ramach pierwszego postępowania z wniosku o prawo pomocy, przypomnieć należy, iż w uzasadnieniu do postanowienia z 1 kwietnia 2016 r. podniesiono, iż skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Jednocześnie wskazano, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą, a w 2014 r, uzyskał dochody z działalności wykonywanej osobiście oraz z praw autorskich. Przedstawione dokumenty pozwalały – w ocenie referendarza – stwierdzić, że jest to działalność o znacznych rozmiarach, która w 2013 r. przyniosła dochód w wysokości 122.698,11 zł (przychody wyniosły [...] zł). Również w 2015 r. zgodnie z podatkową księgą przychodów i rozchodów uzyskane przychody ([...] zł ) były wyższe od ponoszonych wydatków (278.497,70 zł). Zdaniem referendarza, w świetle przedstawionych informacji o zasadności przyznania prawa pomocy nie mogła zadecydować okoliczność, że w pierwszym miesiącu 2016 r. wydatki przekroczyły przychody o kwotę około 600 zł. Nie można bowiem stwierdzić, czy jest to stała tendencja. Nadto podniesiono, iż niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez skarżącego dodatkowo uniemożliwia ocenę, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego w postanowieniu z 1 kwietnia 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 czerwca 2016 r. W kolejnym orzeczeniu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy – zawartym w postanowieniu z 28 stycznia 2017 r. – starszy referendarz sądowy również stwierdził, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wskazał przy tym, iż mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych. Natomiast jak wynika z przedłożonych wyciągów, wnioskodawca posiada jeszcze inne, nieujawnione rachunki, których przelewał na ujawnione konto kwoty od kilkunastu tysięcy zł do kilkudziesięciu tysięcy zł. I tak np. w dniu 23 września 2016 r. z jednego z ukrytych rachunków wpłacił na ujawniony rachunek kwotę 57.000 zł, a w dniu 17 października 2016 r. – kwotę 67.000 zł. Skarżący również przelewał z ujawnionego konta na ukryte rachunki znaczne sumy, np. w dniu 23 września 2016 r. wpłacił 73.000 zł na pierwszy z ww. ukrytych rachunków bankowych. Ponadto, w dniu 31 października 2016 r. na ujawnione kontro skarżącego wpłynęła kwota 22.500 zł od K. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. tytułem "zwrotu pożyczki od udziałowca". Jak wynika z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców (wg stanu na 26 stycznia 2017 r.), skarżący jest wspólnikiem ww. spółki posiadającym 45 udziałów o łącznej wartości 2.250 zł. Referendarz podniósł przy tym, iż skarżący całkowicie pominął tę okoliczność przy wyjaśnianiu swojej sytuacji majątkowej, zatem nie wiadomo czy z tytułu udziału w tej spółce skarżący pobiera dywidendy. Dodatkowo wskazano, iż skarżący nie sygnalizował jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań finansowych, podczas gdy – jak wskazał w uzasadnieniu wniosku – z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi miesięczne koszty w wysokości ok. 3.000 zł, a z tytułu zawartej umowy kredytowej uiszcza ratę spłaty w wysokości ok. 985 CHF miesięcznie, tj. ok. 4.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał powyższe stanowisko starszego referendarza sądowego za prawidłowe, wskazując w uzasadnieniu do postanowienia z 9 marca 2017 r., iż skarżący nie odzwierciedlił złożonymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej jaka podlega ocenie w procesie przyznawania pomocy. Zauważył ponadto, iż za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność spłaty kredytu. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. W kontrolowanym obecnie postanowieniu starszego referendarza sądowego dokonano porównania sytuacji materialnej skarżącego – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z 10 listopada 2017 r. i stwierdzono, iż strona przedstawia te same przesłanki, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu dokonana ocena jest prawidłowa. Wszystkie oświadczenia skarżącego są bowiem tożsame z uprzednio składanymi, zarówno w zakresie stanu rodzinnego, składników majątku, osiąganych dochodów, jak również posiadanych zobowiązań kredytowych. Jak słusznie zauważono, skarżący nie przedstawił wraz z kolejnym wnioskiem żadnych dokumentów (prócz dwóch wyciągów z rachunków bankowych za miesiąc październik 2017 r.), które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. Strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej – która jest obecnie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w poprzednich postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy, dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Tego skarżący nie uczynił. Nie może tego konwalidować wskazanie w treści sprzeciwu informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Niezrozumiałe dla Sądu jest to, iż skarżący nie podał tej informacji na etapie postępowania prowadzonego przez referendarza sądowego, podczas gdy zawieszenie działalności miało miejsce w lipcu 2017 r. Niezależnie od tego, Sąd wyjaśnia dodatkowo, iż okoliczność zawieszenia przez stronę działalności gospodarczej nie mogła stanowić usprawiedliwienia dla zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Nie kwestionując przy tym uprawnienia do swobodnego kształtowania swojej polityki finansowej w granicach obowiązującego prawa, w tym do zawieszenia działalności gospodarczej, nie można zaakceptować przerzucania kosztów prowadzonej działalności – a do takich zaliczyć należy koszty postępowań sądowych – na Skarb Państwa. Jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu do postanowienia z 24 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Wr 306/17, który to pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, skarżąca nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu. Zasadne przy tym jest przywołanie poglądu Sądu Najwyższego, zawartego w postanowieniu z 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Reasumując, rację należy przyznać starszemu referendarzowi sądowemu, iż porównanie poprzednich oświadczeń majątkowych z rozpoznawanym wnioskiem ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej skarżącego. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Słusznie zatem starszy referendarz sądowy uznał, iż w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej prawomocnych postanowień referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w związku z art. 249a p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.