V SA/Wa 4499/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 25 października 2016 r., uzupełnionym pismem z 30 listopada 2016 r.) skarżący A. K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego aktualna sytuacja finansowa nie pozwala na skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej, a stopień skomplikowania niniejszej sprawy przekracza jego kompetencje. Pozbawienie skarżącego profesjonalnej pomocy może doprowadzić do zakończenia prowadzenia przez niego działalności gospodarczej z powodu zadłużenia. Skarżący dodał, iż obecnie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi miesięczne koszty w wysokości ok. [...] zł, a nadto spłaca ratę kredytu hipotecznego w wysokość ok[...] miesięcznie. Na dzień 30 września 2016 r. działalność gospodarcza przyniosła mu stratę w wysokości [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako jedyny składnik majątku wymienił lokal użytkowy o powierzchni 106 m2 m kw obciążony hipoteką na rzecz [...] S.A. Oświadczył, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, podnosząc, że miesięczna strata z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wynosi [...] zł. Natomiast do stałych miesięcznych skarżący wydatków zaliczył: ratę spłatę kredytu bankowego – [...] , tj. ok. [...] zł, czynsz za lokal firmowy - [...] zł, opłatę za internet - [...] zł, opłatę za energię elektryczną - [...] zł, opłatę za telefon - [...] zł oraz koszty księgowości -[...] zł. Skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające jego miesięczne wydatki, wskazując (w oświadczeniu z 30 listopada 2016 r.), iż mieszka w lokalu, który nabył na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej oraz wskazał, że szacunkowa wartość tego lokalu wynosi 350.000 zł. Przedstawił również: - zeznanie podatkowe za rok 2015 (PIT-36L), z którego wynika, że w roku 2015 skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 1.146 zł przy przychodzie w kwocie [...] zł, - posumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. wykazujące stratę z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł, - umowę kredytu na lokal indeksowanego kursem franka szwajcarskiego w wysokości [...] zł, - umowę sprzedaży skarżącemu lokalu o powierzchni 106 m2 m kw, - wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w [...] S.A. za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r. , na którym saldo końcowe wynosiło [...] zł, w tym obejmowało przyznany limit debetowy w kwocie [...] zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jego odpowiedź jest niepełna. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, do czego Sąd go zobowiązał w wezwaniu z 7 listopada 2016 r. (vide lit. a/ ww. pisma). Historia transakcji na przedłożonych przez skarżącego wyciągach z rachunku bankowego prowadzonego w [...] wskazuje bowiem, iż skarżący dysponuje jeszcze innymi rachunkami bankowymi o nr [...] oraz [...], z których nie przedstawił wyciągów. Z nieujawnionych rachunków bankowych skarżący przelewał na ujawnione konto kwoty od kilkunastu tysięcy zł do kilkudziesięciu tysięcy zł. I tak np. w dniu 23 września 2016 r. z drugiego z ww. ukrytych rachunków wpłacił na ujawniony rachunek kwotę [...] zł, a w dniu 17 października 2016 r. – kwotę [...] zł. Skarżący również przelewał z ujawnionego konta na ukryte rachunki znaczne sumy, np. w dniu 23 września 2016 r. wpłacił [...] zł na pierwszy z ww. ukrytych rachunków bankowych. Ponadto w dniu 31 października 2016 r. na ujawnione kontro skarżącego wpłynęła kwota [...] zł od [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. tytułem "zwrotu pożyczki od udziałowca". Jak wynika z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców (wg stanu na 26 stycznia 2017 r.), pobranej na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.), skarżący jest wspólnikiem ww. spółki posiadającym 45 udziałów o łącznej wartości [...] zł. Skarżący całkowicie pominął tę okoliczność przy wyjaśnianiu swojej sytuacji majątkowej. Nie wiadomo zatem czy z tytułu udziału w tej spółce skarżący pobiera dywidendy. W tym miejscu podnieść należy, że to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Zaakcentować również należy, iż przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Tymczasem przychody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ciągu ostatnich dwóch lat wzrosły – w roku 2015 r. sięgnęły kwoty [...] , a w okresie trzech pierwszych kwartałów ubiegłego roku zamknęły się w kwocie [...] zł. Zauważyć także wypada, że skarżący nie sygnalizował jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań finansowych, podczas gdy - jak wskazał w uzasadnieniu wniosku - z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi miesięczne koszty w wysokości ok. [...] zł, a z tytułu zawartej umowy kredytowej uiszcza ratę spłaty w wysokości ok. [...] miesięcznie, tj. ok. [...] zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Reasumując, w ocenie referendarza sądowego powyższe ustalenia faktyczne nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Żądanie skarżącego zmierza bowiem do przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego w sytuacji, gdy jego sytuacja materialna pozwala zarówno na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru; w szczególności jeśli zważy się fakt, iż na ujawnionym rachunku bankowym (po odjęciu przyznanego limitu debetowego) posiada środki pieniężne przekraczające [...] zł. Zaznaczyć przy tym wypada, że w niniejszej sprawie skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 1.500 zł, wpłacając w dniu 19 października 2015 r. kwotę 200 zł, a w dniu 27 czerwca 2016 r. – tytułem uzupełnienia - kwotę 1.300 zł. W tym miejscu podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, a w świetle powołanych wyżej okoliczności faktycznych z całą pewności skarżący do takich osób nie należy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.