V SA/Wa 456/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... listopada 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uchyla zaskarżoną decyzję Przedstawiając swoją trudną sytuację życiową D. J. wnioskiem z dnia [...] maja 2006r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności oraz odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy - za okres od [...]/1999r. do [...]/2000r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust 1 i ust 3 a, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społeczny (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek pobieranych przez ZUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes) ponownie odmówił umorzenia wnioskowanych należności uzasadniając to brakiem podstaw i nowych dowodów w sprawie, mających zasadniczy wpływ na pogorszenie sytuacji zainteresowanej, a tym samym na zastosowanie w sprawie przesłanek uzasadniających umorzenie powstałego zadłużenia. Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2007r. o sygn. akt V SA/Wa 422/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2006r. W tym kontekście Sąd wyjaśnił, że ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji i narusza art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podkreślił ponadto, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2006r., wydana w wyniku złożenia przez Skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie mieściła się w katalogu orzeczeń zawartym w art. 138 k.p.a., który to przepis miał zastosowanie w sprawie z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a. Wyjaśnił, że w sytuacji, w której organ nie uznaje za zasadne dokonanie zmiany rozstrzygnięcia, zgodnie z treścią art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. powinien zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy. Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia [...] listopada 2007r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) orzekając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74) odmówił D. J. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. Po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, w pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, iż kwestię umorzenia należności reguluje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności. W ocenie Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) w niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki umożliwiające zastosowanie w sprawie powołanego przepisu, a brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań. Ponadto w ocenie Zakładu (w imieniu którego działa Prezes ZUS) w niniejszej sprawie nie występują okoliczności i sytuacje przewidziane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) uzasadniające pozytywne dla strony rozpatrzenie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca D. J. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2007r. i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię tj. art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez przyjęcie, iż nie ma podstaw do umorzenia w sprawie zaległości podczas gdy, w przekonaniu skarżącej, te należności powinny być umorzone bowiem nie posiada żadnego majątku, oszczędności jest osobą schorowaną, a na utrzymaniu ma [...] letniego, studiującego syna. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 104 § 2 w zw. z art. 10 k.p.a. przez wydanie decyzji przed zakończeniem postępowania w danej instancji i pozbawienia ją prawa do zapoznania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W dalszej części uzasadnienia skargi opisała dokładnie swoją sytuację rodzinną i przedstawiła analizę swoich wydatków i kosztów związanych ze swoim utrzymaniem oraz swojego syna. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie przedstawiając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2007r. Odnosząc się do zarzutu niemożności zapoznania się skarżącej z aktami sprawy wyjaśnił, iż zarzut ten jest zasadny i dlatego organ wyznaczył wnioskodawczyni dodatkowy termin do zapoznania się z aktami sprawy, co skarżąca uczyniła w dniu [...] grudnia 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W tym kontekście Sąd miał na uwadze wytyczne zawarte w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2007r. o sygn. akt VSA/Wa 422/07, które zostało wydane w niniejszej sprawie. Ponadto art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. Przede wszystkim podnieść należy, iż zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 czerwca 2007 r. sygn. akt VSA/Wa 422/07, uchylającym zaskarżoną decyzję, tj. decyzję Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2006r. Zatem, organ orzekając w niniejszej sprawie był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym orzeczeniu Sądu i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu. Winien więc, z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2006 r. raz jeszcze rozpatrzeć wniosek strony z 11 sierpnia 2006r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydać stosowne rozstrzygnięcie. Prezes ZUS powinien więc, stosownie do przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 2 i 3 k.p.a. - rozpoznać ponownie sprawę i wydać decyzję zgodną z dyspozycją art. 138 § 1 k.p.a. Natomiast, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 czerwca 2007r. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2007r., odmówił D. J. umorzenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zasadzie nie wynika, że organ odwoławczy dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pomimo, że Sąd w ww. wyroku wskazał na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., który to artykuł określa wymogi jakim winna odpowiadać decyzja administracyjna. Ponadto powierzchowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, obrazującego sytuację życiową D. J., skutkowało naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a. Ograniczenie wywodu jedynie do przytoczenia przepisów prawa i stwierdzenie, że cyt. "argumentacja podnoszona we wniosku jest znana jednak nie wpływa na możliwość umorzenia należności" oraz, że "obecny brak możliwości zapłaty nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań" stanowi w ocenie Sądu naruszenie powołanego art. 107 § 3 k.p.a. bowiem w uzasadnieniu tej decyzji brak jest w ogóle jakiegokolwiek odniesienia się do indywidualnej sytuacji skarżącej, podnoszonych przez nią argumentów czy złożonych dowodów. Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie zanalizował sytuacji materialnej i zdrowotnej D. J.. Tym samym zdaniem Sądu orzekając ponownie w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) orzekł w sprawie z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., bowiem nie uwzględnił w swojej decyzji wytycznych i oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu z dnia 1 czerwca 2007r., którymi to wskazaniami był na mocy niniejszego artykułu związany. W tym kontekście Sąd miał na uwadze również ponowne naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. (co było już podnoszone przez Sąd w ww. wyroku). Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze, zaś rozstrzygnięcie "odmawiam umorzenia" nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach. Ponadto analizując podniesione w niniejszej sprawie zarzuty zawarte w skardze Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Rzeczą organu jest zatem umożliwienie stronie skorzystania z tego prawa, co w niniejszej sprawie nastąpiło [...] grudnia 2007r. (str. 2 odpowiedzi na skargę) tj. po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Tym samym Sąd podziela stanowisko strony skarżącej wyrażone w skardze, że nie mogła ona wypowiedzieć się co do zebranych dowodów przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Wynika to z faktu, iż zaskarżona decyzja Prezesa ZUS odmawiająca umorzenia z tytułu składek wydana została w dniu [...] listopada 2007r. a strona o możliwości zapoznania się z aktami sprawy została poinformowana [...] listopada 2007r. (k-68 akt adm.). Tym samym nie było w sprawie możliwe, aby uznać, że Prezes ZUS zrealizował zasadę czynnego udziału strony wyrażoną w art. 10 k.p.a. i zapewnił stronie udział w tym postępowaniu. Z powyższych względów oraz z uwagi na konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] listopada 2007r. jako wydanej z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz jako wydanej z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 powołanej ustawy procesowej orzekł jak w sentencji.