V SA/Wa 465/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Kudiura, Sędzia WSA Dorota Mydłowska, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Protokolant Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2005 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r., – na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku H.J. o przyznanie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich został złożony z opóźnieniem, z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 3 powołanej ustawy, to jest po dniu 31 grudnia 1998 r. Na skutek wniosku H.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, tenże akt administracyjny został utrzymany w mocy decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r., nr [...], stosownie do treści art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 kpa oraz art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W związku ze skargą H.J. z dnia 20 września 2001 r., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lipca 2003 r. (sygn. akt. V SA 3026/01) uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2000 r. W motywach wskazano, iż przedmiotowe decyzje zostały wydane na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 za niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w konsekwencji utracił moc z dniem ogłoszenia tego orzeczenia tj. z dniem 29 kwietnia 2003 r. Zatem umorzenie postępowania bez merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego stanowiło, mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania. W wyniku merytorycznego rozpoznania wniosku H.J., Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2004 r., nr [...], na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów prowadzenia działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej wyżej ustawy. Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...], Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, stosownie do treści art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2004 r. W uzasadnieniu decyzji II instancji organ wskazał, iż H.J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania funkcji łącznika w oddziałach partyzanckich działających na terenie powiatu L.. Zainteresowany przedstawił na tę okoliczność zaświadczenie podpisane przez S. K. oraz K.M., którzy jednak nie udokumentowali swej działalności w organizacji podziemnej. Nadto, w ocenie Kierownika Urzędu, zarówno wyjaśnienia strony, jak i oświadczenia świadków nie potwierdzają okoliczności, które mogłyby świadczyć o pełnieniu służby w podziemnej organizacji, takich jak: złożenie przysięgi wojskowej, posiadanie stopnia wojskowego oraz stałego przydziału organizacyjnego. Ponadto organ zauważył, iż również ze względu na swój wiek podczas okupacji niemieckiej, strona mogła co najwyżej udzielać pomocy oddziałowi partyzanckiemu - dorywczo wykonywać na jej rzecz czynności pomocnicze w zakresie przekazywania korespondencji - a nie pełnić w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W świetle powyższego, organ nie znalazł podstaw do zastosowania wobec strony przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W skardze z dnia 20 grudnia 2004 r. H.J. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2004 r. Skarżący podniósł, iż w aktach administracyjnych znajdują się informacje potwierdzające, że przenosząc tajne informacje, pełnił on funkcję łącznika w oddziale partyzanckim na terenie powiatu L.w okresie okupacji hitlerowskiej. Nie jest zatem uzasadnione stanowisko organu, zgodnie z którym brak jest dowodów świadczących o pełnieniu przez skarżącego służby w podziemnej organizacji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismami procesowymi z dnia 27 kwietnia 2004 r. i 9 maja 2004 r. skarżący dokonał podsumowania i uszczegółowienia wcześniejszych wyjaśnień dotyczących jego działalności konspiracyjnej w latach 1943 – 1944 na terenie powiatu L.. Wskazał m.in., iż jako łącznik przekazywał partyzantom informacje, uzyskane od Księdza K. i K., dotyczące planowanych aresztowań i egzekucji miejscowej ludności. Działalność skarżącego przyczyniła się również do zdemaskowania osoby współpracującej z okupantem niemieckim – pana W., na którym partyzanci wykonali wyrok śmierci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście – oceniając wniesiony środek zaskarżenia oraz decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych – wskazać należy, co następuje: W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) , kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest wypełnienie przez H.J., ubiegającego się o uprawnienia kombatanckie, przesłanek wymienionych w w/w przepisie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, stanowiącego podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zakwestionował twierdzenia skarżącego, dotyczące wykonywania przez niego funkcji łącznika w oddziale partyzanckim stojąc na stanowisku, iż dorywcze wykonywanie czynności pomocniczych - poprzez przenoszenie korespondencji na rzecz oddziałów partyzanckich - nie stanowi tytułu przyznania uprawnień kombatanckich. Wskazał nadto, iż znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie świadków, którzy nota bene nie udokumentowali swojej działalności w organizacji podziemnej, nie są wystarczającym dowodem na to, iż skarżący wypełnia w/w przesłanki ustawowe (k. 6 akt administracyjnych). Skarżący natomiast wskazuje, iż zarówno jego własne wyjaśnienia jak i oświadczenia świadków w sposób wystarczający dokumentują jego działalność w oddziale partyzanckim w czasie okupacji hitlerowskiej. Na tym tle w niniejszej sprawie istotna jest kwestia czy decyzja wydana przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych czyni zadość zasadzie praworządności oraz zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071). Podkreślić należy, iż w treści zasady państwa prawnego, o której mowa w art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, mieści się prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich. W państwie prawnym wymagane jest nie tylko zrozumiałe, precyzyjne i zgodne z innymi regułami, wynikającymi z istoty takiego państwa, unormowanie procedury, lecz również prawidłowe i ścisłe jej stosowanie w praktyce, w szczególności zaś tych przepisów, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania (v. Wyrok NSA z 19 października 1993 r., VSA 250/93). W ocenie Sądu, postępowanie w niniejszej sprawie nie zostało przeprowadzone przez Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez powołane wyżej przepisy kpa. W myśl art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, podstawą rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu w przedmiocie przyznania (bądź odmowy przyznania) uprawnień kombatanckich jest udokumentowany wniosek zainteresowanej osoby oraz rekomendacje stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Przepis ten nie uzasadnia jednak stanowiska, iż Kierownik Urzędu może wyłącznie oczekiwać na zgłoszenie dowodów przez stronę, ale w związku z zasadą oficjalności – wyrażoną w art. 7 i 75 kpa – jest zobowiązany do podjęcia wszelkich działań niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Obowiązkiem organu administracji, wynikającym z art. 7 i 77 § 1 kpa, jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, poprzez podjęcie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do ustalenia określonych, istotnych dla sprawy okoliczności i przeprowadzenie postępowania w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa. Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego, który winien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Powyższe implikuje podjecie przez organ stosownych czynności, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy, zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów lub instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie (v. Wyrok NSA z dnia 17 października 2001 r., I SA 1110/01). W sprawie niniejszej, obok twierdzeń zawartych we wniosku H.J. o przyznanie uprawnień kombatanckich, skarżący załączył zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2000 r., podpisane przez świadków – S.K. oraz K.M. – mające stanowić dowód na to, że skarżący pełnił funkcje łącznika w miejscowych oddziałach partyzanckich w okresie okupacji hitlerowskiej. W ocenie Sądu, Kierownik Urzędu, poprzestając w uzasadnieniu decyzji na stwierdzeniu, iż świadkowie nie udokumentowali swojej działalności w organizacji podziemnej i nie odnosząc się merytorycznie do treści powołanego wyżej zaświadczenia, w szczególności nie wskazując w uzasadnieniu decyzji powodów odmowy temu dowodowi wiarygodności, naruszył art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Organ winien bowiem rozważyć zasadność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w/w świadków, a następnie dokonać oceny i znaczenia tychże dowodów dla niniejszej sprawy, odpowiednio argumentując rozstrzygnięcie w uzasadnieniu własnej decyzji. Kierownik Urzędu, tego jednak nie uczynił. Na marginsie należy zauważyć, że organ I instancji w ogóle nie odniósł się do przedmiotowych kwestii, poprzestając na jednozdaniowym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów prowadzenia działalności kombatanckiej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, uznanie niektórych dowodów za niewiarygodne jest dopuszczalne, pod warunkiem wskazania w uzasadnieniu decyzji powodów, dla których organ odmówił dowodom wiarygodności i mocy dowodowej (v. Wyrok NSA OZ w Krakowie z dnia 6 maja 1999 r., I S.A./Kr 111/98). Nadto, Kierownik Urzędu, po wyczerpaniu innych możliwości ustalenia stanu faktycznego, czyniąc zadość treści art. 77 § 1, winien rozważyć zasadność przesłuchania H.J. na okoliczności podnoszone w toku postępowania administracyjnego i w pismach procesowych wniesionych w toku postępowania sadowego (k. 18 i 22 akt sądowych), które – podkreślić należy - korzystają z domniemania prawdziwości. W przedmiotowych oświadczeniach skarżący przytacza okoliczności działalności konspiracyjnej oraz nazwiska osób, które były świadkami tej działalności. Czyni to jednak w sposób chaotyczny i ogólnikowy. Zważywszy jednakże, iż twierdzenia skarżącego mogą stanowić okoliczności, niewyjaśnione uprzednio przy pomocy innych środków dowodowych (zeznań świadków), ale istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w ocenie Sądu zasadne byłoby przeprowadzenie przez Kierownika Urzędu dowodu z przesłuchania strony, w myśl art. 86 kpa, w celu doprecyzowania i uzupełnienia przedmiotowych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy skarżący tego nie uczyni i organ nie będzie w stanie uzupełnić materiału dowodowego, można będzie wywieść z tego wnioski negatywne dla skarżącego, podając stosowne argumenty w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Pominięcie bowiem w decyzji oceny okoliczności faktycznych, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy (v. Wyrok NSA z dnia 10 lutego 1981 r., S.A. 910/80). W konkluzji należy stwierdzić, że wskazane błędy Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w ustaleniu istotnych okoliczności faktycznych i ich ocena w aspekcie wymienionych przepisów materialnych ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz przepisów procesowych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, powodują konieczność dokonania ponownej analizy podnoszonych przez skarżącego okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję.