V SA/Wa 4650/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Z. od postanowienia referendarza sądowego dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca Z. Z. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wypłaty z tytułu dostaw mleka były jej jedynym źródłem utrzymania, a od kiedy zaprzestała oddawać mleko, pozostała bez środków do życia. Oświadczyła, iż zarówno ona, jak i jej małżonek od wielu lat chorują. Wprawdzie mąż skarżącej pobiera rentę, ale nie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku, a także z nadesłanych wyjaśnień oraz dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem i synem. Małżonek skarżącej otrzymuje rolnicze świadczenie rentowe w kwocie 886,90 zł netto, a syn skarżącej jest zatrudniony w połowie wymiaru czasu pracy za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości ok. 700 zł netto (odcinek przekazu pocztowego renty męża skarżącej za miesiąc styczeń 2016 r., informacja o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 /PIT-11/ dotycząca syna skarżącej). Natomiast skarżąca od 1 marca 2015 r. pobiera rentę rolniczą w wysokości 594,55 zł, przy czym za okres od 21 grudnia 2015 r. do 19 stycznia 2016 r. Prezes KRUS przyznał skarżącej zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy w kwocie 300 zł, który z uwagi na dokonanie potrącenia w wysokości 300 zł z tytułu bieżących i/lub zaległych składek, nie został skarżącej wypłacony (decyzje Prezesa KRUS z 20 marca 2015 r. oraz 20 stycznia 2016 r.). Jako składniki majątku rodziny skarżąca wskazała: dom o powierzchni 65 m kw (o wartości 70.000 zł), grunty rolne o powierzchni 9,97 ha, grunty leśne o powierzchni 0,59 ha, ciągnik, stodołooborę, chlew oraz inwentarz żywy (6 krów bezmlecznych i 3 jałówki). Natomiast jako miesięczne wydatki wymieniła: opłatę za energię elektryczną – 186,84 zł, opłatę za gaz – 45 zł, opłatę za wodę – 124 zł, wyżywienie – ok. 600 zł, koszty zakupu leków – ok. 250 zł, koszty zakupu paliwa – ok. 200 zł. Z kolei kwartalnie skarżąca uiszcza składki na ubezpieczenie w KRUS - 390 zł, opłatę za odpady komunalne – 75 zł, podatek rolny – 246 zł (faktury VAT potwierdzające ww. wydatki - w aktach sądowych sprawy). Ponadto syn skarżącej jest obciążony alimentami na rzecz swojego syna w kwocie 475 zł miesięcznie (zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z [...] maja 2013 r. o zmianie wysokości alimentów). W piśmie z 3 lutego 2016 r. skarżąca m.in. oświadczyła, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – w ciągu ostatnich czterech miesięcy otrzymała ok. 4.400 zł, jednak została zobowiązana do zwrotu kwoty 10.120,80 zł tytułem nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Nadto wskazała w ww. piśmie, iż "konto, którym się posługuje, nie jest tylko jej, należy ono do jej córki, która nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym". Jednocześnie przedłożyła wyciąg z tego rachunku bankowego za okres od 17 października 2015 r. do 29 stycznia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 2.856,85 zł. Wyjaśniła również, że nikt poza skarżącą (z osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym) nie posiada rachunku bankowego ani zasobów pieniężnych. Postanowieniem z 7 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zaznaczono, że złożone przez skarżącą wyjaśnienia dotyczące stanu majątkowego były niepełne. Ze złożonych wyciągów wynikało, że dysponuje jeszcze lokatą "[...]", na którą regularnie (20-tego dnia każdego miesiąca) przelewa kwoty po 100 zł, co do której nie nadesłała żadnych bliższych informacji. W konsekwencji nie jest wiadome jaka kwota jest zgromadzona na lokacie "[...]", jak również nie wiadomo czy skarżąca dysponuje jeszcze innymi lokatami bądź rachunkami. W ocenie referendarza Skarżąca w sposób niepełny, odpowiedziała na wezwanie Sądu. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadniło zaś odmowę przyznania prawa pomocy. Od postanowienia referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw. Wskazała, że lokata "[...]" należy do jej córki i skarżąca nie dysponuje pieniędzmi z tej lokaty. Oświadczyła, że rachunek bankowy, którego jest właścicielem, należy także do jej córki A. J.. Córka nie pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym i wszystkie lokaty i oszczędności widniejące na rachunku należą do niej. Ponadto oświadczyła, że pomoc finansowa otrzymana z ARiMR stanowiła jednorazową pomoc przesłaną w dwóch częściach, łącznie 1623, 68 zł. Skarżąca wskazała również, że obecnie utrzymuje się tylko z zasiłku chorobowego i jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Do sprzeciwu załączono dokumenty bankowe (potwierdzenie wypłaty środków pieniężnych z rachunku lokaty terminowej, umowa rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego) oraz decyzję Kierownika BP ARiMR w M. o przyznaniu pomocy finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jako mające charakter wyjątkowy stosowane jest w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem; przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Ze zgromadzonego przez referendarza sądowego materiału dowodowego wynika, że kwartalny przychód gospodarstwa domowego Skarżącej wynosi przynajmniej około 4.700 zł., natomiast wskazane we wniosku wydatki, również w ujęciu kwartalnym, kształtują się na poziomie ok. 4000 zł. W ramach powyższych przychodów nie zostały uwzględnione otrzymywane dopłaty do gruntów z ARiMR. Złożone w sprzeciwie wyjaśnienia dotyczące prowadzonej na rzecz córki lokaty w ocenie Sądu nie przyczyniają się do pełnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej Skarżącej i występujących pomiędzy nią a córką relacji finansowych. Ponadto skarżąca podkreśla w toku postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy wątek utraty możliwości zarobkowania ze sprzedaży mleka, a jednocześnie nie tłumaczy w żaden sposób, jak funkcjonuje obecnie gospodarstwo rolne jej rodziny i czy poczynione zostały kroki mające na celu uzyskiwanie dochodów z jego prowadzenia. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe, jakie musi ponieść skarżąca, zamykają się w kwocie 100 (sto) złotych z tytułu wpisu od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie jest to kwota, której uiszczenie stanowiłoby nadmierny uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z tych względów, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.