V SA/Wa 4687/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie: odmowy przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M.T. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 2,85 ha. Źródłem utrzymania Skarżącej jest działalność rolnicza (mleko) przynosząca dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy, zarządzeniem z 8 stycznia 2016 r. Skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie zostało doręczone w dniu 20 stycznia 2016 r. Odpowiadając na pismo z 8 stycznia 2016 r. Skarżąca oświadczyła, że rezygnuje z ubiegania się o prawo pomocy w zakresie wpisu sądowego w kwocie 200 zł oraz uiściła wpis sądowy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W niniejszej sprawie Skarżąca na formularzu PPF oświadczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie zapłaciła wpis w wysokości 200 zł oświadczając, że w tym zakresie rezygnuje z ubiegania się o prawo pomocy. Skarżąca nie cofnęła wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz zwolnienia z innych (oprócz wpisu od skargi) kosztów sądowych, a więc wniosek należy ocenić w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaznaczyć należy, że rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji zależy od uiszczenia wpisu sądowego (Skarżąca wpis uiściła), a obowiązek ponoszenia inny kosztów sądowych może (ale nie musi) powstać w toku sprawy (np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł, o ile po rozpoznaniu sprawy Sąd skargę oddali). Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPF są niewystarczające do oceny, czy konieczność poniesienia części kosztów postępowania może spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu Strony (jako warunku udzielenia prawa pomocy w części). Dlatego Skarżąca została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Mając na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż Skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w rozpoznawanym przypadku. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.