V SA/Wa 4689/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi [...] [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz [...] [...] kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w W. – stosownie do treści art. 163 § 2 w zw. z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613) dalej O.p. – odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] września 2014 r. określającej A. D. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za okres rozliczeniowy marzec 2010 r. w kwocie 9985 zł z tytułu sprzedaży 5480 l. oleju opałowego. W motywach wskazano, że przedmiotową decyzję doręczono stronie - wraz z dwoma innymi decyzjami – w dniu [...] października 2014 r. Zdaniem Organu wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przyjęcie przez Stronę, za potwierdzeniem odbioru, urzędowej korespondencji zawierającej według zapisu, trzy decyzje, których numery wskazane były tak na kopercie, jak i na potwierdzeniu odbioru bezsprzecznie wskazuje doręczenie decyzji z dnia [...] września 2014 r. Wyjaśnienie strony, że nie zwróciła uwagi na zapis widniejący na potwierdzeniu odbioru i brak powiązania tego, że w aktach były tylko dwa egzemplarze, nie może zostać uznane za należytą staranność w prowadzeniu własnych spraw. Strona wykazała się nią dopiero po skontaktowaniu z Wydziałem Egzekucji IC w W. celem ustalenia zajęcia jej rachunku bankowego. Wobec powyższego Organ uznał, iż Strona nie uprawdopodobniła braku winy w spowodowaniu uchybienia na złożenie odwołania od przedmiotowej decyzji. W skardze – postulującej uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono naruszenie treści art. 120, 121 § 1 O.p. poprzez uznanie, iż w doręczonej Skarżącej w dniu [...] października 2014 r. przesyłce znajdowała się decyzja Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] października 2014 r. W motywach Skarżąca wskazała, że wszystkie decyzje które doręczono były zaskarżone a w efekcie uchylone przez Organ II instancji (dotyczyły poszczególnych miesięcy z 2010 r.). Wykluczone jest w takiej sytuacji niedopatrzenie ze strony Skarżącej i pominięcie sporządzenia odwołania akurat od tej decyzji, która jest przedmiotem postępowania, tym bardziej że było to w interesie strony. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z treścią postanowienia (motywów). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych – co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność ( a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych – w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa ( vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54). III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego – Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm. ( dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa- Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej o.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy. Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie. IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi – w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu. V. Istotnym – z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji – jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – wprowadzony został wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach. VI. W ocenie Sądu skarga jest zasadna. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Organ w uzasadnieniu postanowienia, które zaskarżono, wskazał, że Skarżąca spełniła warunki wskazane w art. 162 pkt 1-3 O.p. Zdaniem Sądu spełniła również warunek wskazany w art. 162 pkt 4 O.p., a więc uprawdopodobniła brak winy w spowodowaniu przekroczenia terminu do wniesienia odwołania. Jest oczywiste, że w interesie Skarżącej leżało także zaskarżenie decyzji z [...] września 2014 r. Skarżąca wykazała w postępowaniu sądowym – składając kserokopie decyzji z 2010 r. (za poszczególne miesiące) – że rzeczywiście były one zaskarżone a postępowanie uznano za bezprzedmiotowe (k. 17 i nast. akt sądowych). Identyczna co do treści – zapadłaby także decyzja Organu II instancji gdyby została doręczona prawidłowo decyzja, której dotyczy złożony wniosek o przywrócenie terminu. Nie ma więc racjonalnych przesłanek aby nie zaskarżyć decyzji z [...] września 2015 r. Jedynym racjonalnym wytłumaczeniem tego, iż nie zaskarżono tej decyzji jest to, że brak było jej w kopercie adresowanej do Strony. VII. Jeżeli więc do tego doszło – to w sytuacji braku pisma przewodniego, które wskazywałoby na fakt doręczenia Stronie trzech decyzji – uznać należy, że nie można wyciągnąć negatywnych skutków z tego, iż nie skojarzyła istnienie na zwrotnym "Poświadczeniu odbioru’’ trzech sygnatur decyzji, skoro dysponowała nim chwilę (tylko celem złożenia podpisu). Organ zaś nie wskazuje przekonywujących argumentów, które przemawiałyby za przyjęciem tezy, że ta decyzja została w 100% doręczona. Na marginesie zaznaczyć należy, że załączone do akt "Poświadczenie odbioru’’ – k.13 nie zawiera sygnatur trzech decyzji, a jedynie informację "decyzja x 3’’ i nr pisma, który nie odpowiada sygnaturze decyzji z dnia [...] września 2014 r. Prawidłowa sygnatura to "[...]’’, zaś na "Poświadczenie odbioru’’ widnieje "[...]’’. Jak widać Organ również przyczynił się znacząco do wprowadzenia Skarżącej w błąd. VIII. Mając na względzie powyższe należało orzec w trybie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 200 p.p.s.a.