V SA/Wa 4758/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. S. (dalej: "Skarżący") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Podstawowym źródłem utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę wykonywaną przez Skarżącego w wysokości 1.355 zł oraz wykonywaną przez żonę Skarżącego w wysokości 1.355 zł. Skarżący nie wykazał na formularzu PPF żadnego majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Do wydatków zaliczył kredyt – rata w wysokości 60 zł, koszty utrzymania mieszkania około 550 zł, koszty utrzymania studiującego poza miejscem zamieszkania syna – 850 zł. Pozostałe środki pieniężne rodzina przeznacza na wyżywienie. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący przedstawił informacje o dochodach i pobranych zaliczkach za lata 2013-2015, wyciągi z rachunku bankowego od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. oraz wyjaśnił, że inne dokumenty o które został wezwany znajdują się w aktach administracyjnych. Skarżący wyjaśnił również, że wraz z rodziną mieszka w domu należącym do teściów, ale rodziny prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący ponosi część kosztów związanych z eksploatacją domu, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada wartościowego majątku ani innych rachunków bankowych. Celem zawarcia umowy kredytowej było uzyskanie środków na kształcenie syna. Do stałych wydatków zaliczył koszty energii, wody, gazu, węgla ponoszone wspólnie z teściami oraz koszty żywności i środków higieny, opłatę za mieszkanie syna i koszty jego utrzymania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 18 lutego 2016 r. Skarżący nadesłał – własne oraz żony - informacje o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za lata 2013-2015, oraz wyciąg z własnego rachunku bankowego. Nie nadesłał natomiast zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych w roku 2016, umów kredytowych wraz z harmonogramem spłaty zaciągniętych zobowiązań, nie wskazał na jaką kwotę jest zadłużony oraz nie udokumentował zadłużenia, nie udokumentował wydatków składających się na bieżące utrzymanie. Z przedstawionych informacji PIT-11 wynika, że w latach 2013 - 2015 r. Skarżący uzyskiwał dochody w wysokości: 17.865 zł, 17.256,25 zł i 3.181,88 zł, 19.931,28 zł, a jego żona w tych samych latach odpowiednio: 17.431,28 zł, 18.411,28 zł, 19.261,28 zł. Wątpliwości wzbudzają przedstawione wyjaśnienia dotyczące rachunków bankowych członków rodziny. Z przedstawionego wyciągu wynika, że Skarżący realizował przelewy na rachunki bankowe zarówno żony, jak i syna (np. w dniu 04.12.2015 r., 21.12.2015 r., 09.02.2016 r.). Składając wyjaśnienia oświadczył, że członkowie jego rodziny nie posiadają – oprócz rachunku kredytowego - rachunków bankowych. Nie przedstawił jednak umów na podstawie których członkowie rodziny posiadają rachunki kredytowe, co pomogłoby ustalić sytuację majątkową rodziny. Na rachunek bankowy Skarżącego są realizowane wpłaty gotówkowe w wysokości 2.500 zł, a w grudniu 2015 r. – 3.000 zł. Brak wpłat tytułem wynagrodzenia. Równocześnie Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia np. zaświadczenia pracodawcy, umowy o pracę – zarówno własnego , jak i jego żony. Z wyciągu wynika, że Skarżący spłaca kredyt (949,31 zł, 953,81zł, 937,85 zł), ale wnioskodawca nie przedstawił umowy kredytu; wyjaśnił, że kredyt został zawarty w celu finansowania nauki syna. W aktach administracyjnych znajduje się natomiast umowa pożyczki kwoty 4.434 zł zawarta w dniu 9 września 2014 r. na okres dwunastu miesięcy. Wnioskodawca nie udokumentował i nie uprawdopodobnił miesięcznych kosztów utrzymania rodziny. Skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z teściami, w których domu mieszka z rodziną. Nie można uznać za wystarczające stwierdzenia, iż ponosi część kosztów związanych z eksploatacją domu, w szczególności część opłat. Skarżący zobowiązany był bowiem udokumentować ponoszone koszty. Wskazał natomiast, że nie posiada odrębnych rachunków i dowodów opłat. W takiej sytuacji powinien jednak zwrócić się o ich udostępnienie przez teściów, wskazać sposób podziału kosztów utrzymania domu na dwa gospodarstwa domowe oraz wyjaśnić formę rozliczeń. Wskazać należy, że Skarżący powołał się na dokumenty, które złożył w toku postępowania administracyjnego. Wśród nich znajduje się faktura VAT z 1 czerwca 2015 r. z tytułu sprzedaży wody i ścieków w wysokości 273,72 zł. Nie wynika z niej, okres rozliczeniowy, co uniemożliwia ocenę, czy dokumentuje sprzedaż (dla Skarżącego – ewentualny wydatek) miesięczną. W aktach administracyjnych znajdują się również faktury VAT (508,08 zł oraz 504,05 zł) dokumentujące rozliczenia zużycia energii eklektycznej od 1 stycznia 2015 r. do 17 maja 2015 r. Nie wyjaśniono jednak, w jakiej części opłaty te ponosi rodzina Skarżącego. W ocenie starszego referendarza sądowego zasadny jest wniosek, że Skarżący nie złożył precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów rodziny, jak i ponoszonych kosztów jej utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu w sprawie prawa pomocy wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z tej wyjątkowej instytucji – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Referendarz sądowy natomiast ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.