V SA/Wa 476/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Joanna Zabłocka (spr.), , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Wnioskiem datowanym na 11 kwietnia 2006 r. (otrzymanym przez organ w dniu 18 lipca 2006 r.) E. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w C. - o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż ma bardzo małe dochody i nie ma możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Nadmienił jednocześnie, iż wszystkie bieżące należności reguluje terminowo. Do wniosku załączył kopię deklaracji podatkowej PIT-5 za miesiąc czerwiec 2006 r. Decyzją z [...] sierpnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes Zakładu) - powołując w podstawie prawnej przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. - odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu organ wskazał, m.in., że w sprawie nie zaszła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 pkt 1-6 uzasadniających uznanie ww. należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Podkreślono, iż dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, opłaca bieżące składki, a postępowania egzekucyjnego nie prowadzono. Ponadto wskazano, iż dłużnik nie wykazał swojego ważnego interesu w tym, aby umorzyć należność pomimo braku jej całkowitej nieściągalności, w szczególności nie wykazał, że uregulowanie należności w ramach układu ratalnego wiązałoby się z uniemożliwieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z 11 września 2006 r. (data wpływu do organu 15 września 2006 r.) - E. K. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wskazał m.in. na trudną sytuację finansową. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu - stosując przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - decyzją z [...] października 2006 r. o numerze [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu podtrzymano argumentację zaprezentowaną przez organ I instancji. Podkreślono, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby zbyt wczesne, z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne nie było do tej pory prowadzone. Ponadto wskazano, iż wnioskodawca nadal prowadzi działalność, z której uzyskuje dochody. W skardze na powyższą decyzję E. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz umorzenie zaległości, z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Podkreślić na wstępie należy, iż Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę E. K. Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie jednak z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m. in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Literalna wykładnia tego przepisu nie nasuwa żadnych wątpliwości, iż organem właściwym do rozpoznawania i rozstrzygania w zakresie wskazanych w nim spraw jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ administracji publicznej pierwszej instancji. W niniejszej sprawie mimo powyższego, wyraźnego unormowania, decyzję w pierwszej instancji wydał organ niewłaściwy - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W sentencji decyzji z [...] sierpnia 2006 r. wskazano: "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia". Przedmiotowa decyzja została podpisana przez Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w C. działającego z upoważnienia Prezesa ZUS. Stwierdzić zatem należy, iż naruszenie przepisów o właściwości, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, stanowi wadę, która skutkuje nieważnością decyzji. Kontrolując legalność rozstrzygnięcia wydanego w trybie przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. zaskarżonej decyzji z [...] października 2006 r. - Sąd dopatrzył się rażącego naruszenia przepisów prawa objawiającego się utrzymaniem w mocy decyzji dotkniętej nieważnością. Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania stanowi, jako rażące naruszenie prawa, podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine Kpa, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić w sytuacji wadliwości decyzji w wyniku naruszenia norm prawnych normujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Tym samym rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z 21 sierpnia 2001r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z 26 września 2000r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z 5 października 2000r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu, z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Sąd zaznacza ponadto, że stwierdzenie nieważności decyzji czyni niemożliwym wypowiedzenie się przez skład orzekający, co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Nie jest również możliwe uczynienie zadość żądaniu strony zawartemu w skardze ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Właściwym w tym zakresie jest organ administracyjny (ZUS, Prezes Zakładu), który rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, czyli także o tym, czy ww. składki należy umorzyć, czy też nie. Sąd administracyjny natomiast, co podkreślono wyżej, zajmuje się kontrolą legalności zaskarżonych decyzji i w sytuacji, gdy dojdzie do przekonania, że doszło do naruszenia dyspozycji art. 145 § 1 p.p.s.a., eliminuje zaskarżony akt z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny oraz działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine Kpa, orzekł jak w sentencji.