V SA/Wa 476/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. sekr. sąd. - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia Oddala skargę Przedmiotem skargi z 11 lutego 2011 r., wniesionej przez R. S., zwanego dalej Skarżącym, jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanego dalej Prezesem Kasy) z [...] stycznia 2011 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2010 r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes Kasy, ustalił wobec Skarżącego nadpłatę części uzupełniającej pobieranej renty rolniczej za okres od [...] września 2005 r. do [...] października 2006 r. w kwocie [...] złotych i zobowiązał go do zwrotu nadpłaty w kwocie [...] złotych. Pismem z 23 kwietnia 2007 r. Skarżący zwrócił się do Prezesa Kasy o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Decyzją z [...] czerwca 2007 r. Prezes Kasy odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia z tytułu renty rolniczej. Decyzją z [...] sierpnia 2007 r., wydaną w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2007r. W wyniku złożenia skargi na ww. decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lutego 2008r. uchylił decyzję Prezesa Kasy z [...] sierpnia 2007r., który to wyrok następnie został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 3 lutego 2009r.) w wyniku złożenia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 maja 2009r. oddalił skargę Skarżącego na decyzję Prezesa Kasy z [...] sierpnia 2007r. W dniu 31 sierpnia 2009r. Skarżący dokonał wpłaty kwoty 200 złotych na poczet zadłużenia i zwrócił się o rozłożenie pozostałej kwoty na miesięczne raty. W dniu [...] września 2009r. zawarto umowę nr [...] o rozłożeniu na 31 rat (po 200 złotych każda, ostatnia – 194,72 złotych) należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Do 24 stycznia 2011r. Skarżący uiścił kwotę [...] złotych. Pismem z 16 listopada 2010r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie pozostałej części należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. We wniosku Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. Wyjaśnił, że od kwietnia 2009r. jest na rencie, która jest jego jedynym źródłem dochodu. Od czerwca 2010r. wysokość świadczenia rentowego została zmniejszona i wynosi 105 złotych. Dodatkowo wyjaśnił, że zły stan zdrowia wymaga zakupu leków i korzystania z pomocy lekarskiej. Do wniosku dołączył dokumentację medyczną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] marca 2010r., pismo Sądu Okręgowego w W. skierowanego do KRUS informujące o uprawomocnieniu się wyroku orzekającego rozwód Skarżącego oraz decyzję rentową. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Skarżący mieszka w budynku parterowym murowanym, stanowiącym jego współwłasność w ½ części. Gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi wspólnie z matką oraz bezrobotnym bratem. Źródłem dochodu Skarżącego była renta rolnicza wypłacana w części składkowej w kwocie 105,94 złotych oraz dochody z gospodarstwa rolnego o pow. 9,21 ha (6,856 ha przeliczeniowe). Miesięczny szacunkowy dochód z gospodarstwa w roku 2009 i w 2010 r. wynosił 1.090,10 złotych (13.081,25 złotych : 12). Dodatkowo ustalono, że Skarżący nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz, że otrzymał za 2009 r. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ARiMR w kwocie 7.399,77 złotych i płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości ok. 1500 złotych. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w grudniu 2010r. Skarżący wyjaśnił, że w roku 2010 nie użytkował gospodarstwa, grunty były odłogowane. Wskazał, że od września 2008r do żniw 2010r grunty użytkowała osoba trzecia, a Skarżący opłacał tylko podatek rolny i pobrał dopłaty z ARiMR. Ponadto ustalono, że matka Skarżącego otrzymuje emeryturę w kwocie 974,49 złotych netto, a jego brat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Koszty związane z prowadzonym gospodarstwem domowym ponosi Skarżący wspólnie z matką. Wnioskodawca przedstawił również dowody potwierdzające ponoszone wydatki na: leki - 167,45 złotych, telefon – 117,78 złotych (2 faktury - jedna na nazwisko matki), wodę - 13,58 złotych, opał (dowód wystawiony na nazwisko matki) - 800 złotych, energię elektryczna -116,91 złotych, ubezpieczenie indywidualne ze składką 582 złotych płatną w 4 ratach po 145,50 złotych każda, OC pojazdu i NNW kierowcy – 213 złotych, spłatę pożyczki (zaciągniętą przez matkę) z ratą miesięczną - 360,04 złotych, podatek rolny i od nieruchomości za 2010 r. – 597 złotych. Decyzją z [...] grudnia 2010r. Prezes Kasy odmówił Skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] złotych. Prezes Kasy, w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] stycznia 2011r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2010r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników i wskazał, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie znaleziono podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Pismem z 11 lutego 2011 r. wnioskodawca zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i wniósł o ponowne szczegółowe rozpatrzenie jego podania z uwzględnieniem dokumentacji medycznej i sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec treści wniosku Skarżącego o umorzenie należności, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa Kasy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia należności, uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem dochodów i kłopotami zdrowotnymi. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż sytuacja dochodowa gospodarstwa rolnego zainteresowanego, nie odbiega od innych gospodarstw na tym terenie, sam Skarżący również nie znajduje się w sytuacji ubóstwa skoro dokonał zakupu polisy ubezpieczeniowej, zakupu samochodu, ponosi dodatkowe koszty jego utrzymania. Należy zauważyć, że zgodnie z oświadczeniem Skarżącego zakupu samochodu dokonał za pieniądze z pożyczki udzielonej jego matce, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo. Udzielona pożyczka i inne zobowiązania płacone są regularnie. A więc Skarżący i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe regulują inne zobowiązania. Sąd wskazuje, że prawidłowe jest dokonywanie oceny dochodowość gospodarstwa rolnego na podstawie zaświadczenia właściwego urzędu gminy, który wskazał, że szacunkowy dochód z gospodarstwa o powierzchni takiej jak posiada Skarżący wynosi 13.081,25 złotych rocznie. Dochodowość wskazana w zaświadczeniu odzwierciedla możliwości gospodarstwa rolnego, czego organ w żaden sposób nie może pominąć przy rozpoznawaniu sprawy o umorzenie należności. Należy podkreślić, iż mimo obecnej sytuacji zdrowotnej Skarżący wydzierżawił swój grunt osobie trzeciej i mimo, że nie otrzymał z tego tytułu żadnego czynszu, to otrzymał dopłaty do gruntów w łącznej wysokości prawie 9000 złotych. Co więcej wydzierżawiając grunt Skarżący nie ponosił żadnych opłat z wiązanych z prowadzonymi uprawami (za wyjątkiem podatku). W związku z powyższym nie jest również wykluczone, że mimo obecnie trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, Skarżący ponownie wydzierżawi posiadane grunty i np. uzyska z tego tytułu określone dochody (np. czynsz). Dodatkowo również stosunkowo młody wiek Skarżącego powoduje, iż w przyszłości jego sytuacja finansowa może się poprawić i wówczas będzie mógł uregulować zobowiązania wobec Kasy. Na zakończenie warto również skazać, że instytucje państwowe i samorządowe nie potwierdzają trudnej sytuacji finansowej Skarżącego, gdyż nie korzysta on ze świadczeń opieki społecznej. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem KRUS jest dochodzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń społecznych rolników są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich dochodzenie zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności ubezpieczeniowych. Jeżeli zatem, właściwy organ dostrzegł możliwości innej pomocy w spłacie należności (układ ratalny) lub przymusowego wyegzekwowania należności, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Sąd w tym miejscu zauważa, iż skarżona decyzja posiada wady w zakresie uzasadnienia faktycznego, gdyż organ poza prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego nie odniósł się do dokonanych ustaleń. Jednakże wada ta nie ma wpływu na wynik postępowania, gdyż ustalony stan faktyczny nie mógł doprowadzić do wydania innego rozstrzygnięcia w sprawie. W toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i generalny wniosek, jaki przy wydawaniu decyzji organ poczynił mieści się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, Sąd uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową. Skarżący w obecnej sytuacji może nadal korzystać z innej formy ulgi w spłacie należności jaką jest układ ratalny, o którego zawarcie zainteresowany już występował i dokonywał stosownych wpłat. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.