V SA/Wa 477/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek od nierozliczonej w terminie zaliczki na dofinansowanie realizacji projektu oddala skargę. Przedmiotem skargi M. J. ("Skarżąca", "Strona", "Beneficjent") jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia [...] października 2016 r. nr [...] określającą kwotę (łącznie 3.768 zł) odsetek od nierozliczonej w terminie zaliczki na dofinansowanie realizacji projektu. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika, że Skarżąca w dniu [...] maja 2012 r. zawarła z Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości umowę nr [...], przedmiotem której było dofinansowanie projektu pn. "[...]". Na podstawie § 5 ust. 9 ww. umowy, 11 i 18 września 2012 r. Skarżąca otrzymała dofinansowanie w formie zaliczki w łącznej kwocie 146.442,66 zł. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowych z udziałem środków europejskich (Dz. U. z 2009 r. Nr 223 poz. 1786, z późń. zm.) rozliczenie zaliczki polega na wykazaniu przez beneficjenta wydatków kwalifikowalnych we wnioskach o płatność złożonych do właściwej instytucji, w terminach i na warunkach określonych w umowie o dofinansowanie oraz zgodnie z systemem realizacji danego programu operacyjnego, lub na zwrocie zaliczki. Zgodnie zaś z § 7 ust. 19 umowy, Skarżąca zobowiązana była do przedkładania do Instytucji Wdrażającej/Instytucji Pośredniczącej II stopnia wniosków o płatność wraz z dokumentami, o których mowa w ust. 1 (za wyjątkiem wniosku obejmującego wyłącznie płatność zaliczkową), które dotyczą zakończonego etapu projektu, określonego w Harmonogramie rzeczowo-finansowym projektu, stanowiącym załącznik nr 2 do umowy. Rozliczenie płatności zaliczkowej polegało na wykazaniu we wniosku o płatność wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem lub na zwrocie zaliczki. Wniosek Beneficjenta o płatność rozliczający wydatki poniesione w zakończonym etapie projektu należało złożyć w terminie 30 dni od dnia zakończenia etapu projektu. Z Harmonogramu rzeczowo-finansowego projektu i Harmonogramu płatności, stanowiących odpowiednio załącznik nr 2 i 3 do umowy wynikało, że Beneficjent zobowiązany był rozliczyć otrzymaną zaliczkę w wysokości 146.442,66 zł po zakończeniu pierwszego i drugiego etapu realizacji projektu, przy czym pierwszy etap realizacji Projektu trwał od 1 września 2012 r. do 28 lutego 2013 r., a drugi etap od 1 marca do 31 sierpnia 2013 r. Dodatkowo, zgodnie z § 7 ust. 10 Umowy, składając wniosek o płatność Beneficjent zobowiązany jest do rozliczenia co najmniej 70% kwoty zaliczki, przewidzianej do rozliczenia w Harmonogramie rzeczowo-finansowym, przypadającej na dany etap projektu oraz kwoty zaliczki nierozliczonej w poprzednim etapie projektu. Zgodnie natomiast z § 7 ust. 12 umowy, w przypadku niezłożenia wniosku o płatność w terminie określonym w umowie lub w przypadku gdy kwota dofinansowania wynikająca z zatwierdzonych przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą II stopnia wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem wraz z dokonanym zwrotem zaliczki, nie stanowi kwot określonych w § 7 ust. 10 umowy, od środków pozostałych do rozliczenia nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia zwrotu nierozliczonej zaliczki lub złożenia kolejnego wniosku o płatność. Zgodnie z Harmonogramem rzeczowo-finansowym okres realizacji pierwszego etapu upłynął 28 lutego 2013 r., zatem Beneficjent zobowiązany był złożyć wniosek o płatność nr [...] rozliczający zaliczkę do 30 marca 2013 r, czego nie dokonał. Wniosek o płatność rozliczający otrzymaną zaliczkę złożony został 3 kwietnia 2013 r., czyli po upływie wymaganego umową terminu. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie bezspornie doszło do przekroczenia terminu na rozliczenie zaliczki, o którym mowa w art. 189 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870) – dalej jako u.f.p. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zaprzestanie realizacji projektu przez Beneficjenta oraz brak złożenia przez niego kolejnych wniosków o płatność, PARP, pismem z 15 lipca 2015 r. rozwiązała z nim umowę i wezwała go do zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Beneficjent (poza wnioskiem o płatność nr [...]) nie złożył żadnego kolejnego wniosku o płatność, wobec czego nie było zatem możliwe dokonanie pomniejszenia kolejnej płatności na rzecz Beneficjenta zgodnie z jego dyspozycją (o odsetki z tytułu nieterminowego złożenia wniosku nr [...]). W tej sytuacji PARP zobowiązana była do wydania decyzji zobowiązującej Beneficjenta do zapłaty odsetek z tytułu nierozliczenia otrzymanej na poczet realizacji projektu zaliczki. Odnosząc się do powołanych w odwołaniu zarzutów dotyczących wystąpienia siły wyższej organ odwoławczy wskazał, że okoliczności te nie zwalniają Beneficjenta z obowiązku zapłaty odsetek naliczonych zgodnie z dyspozycją art. 189 ust. 3 u.f.p. W sytuacji, gdy Beneficjentowi nie przysługuje kolejna płatność, jest on zobowiązany zgodnie z tym przepisem do zapłaty zobowiązania powstałego na podstawie tego przepisu. W ocenie organu II instancji wyjaśnienia Strony odwołujące się do niemożności zapłaty powstałego zobowiązania z uwagi na rzekomą siłę wyższą, która to nie pozwoliła Beneficjentowi na złożenie kolejnych wniosków o płatność, w związku z czym nie można było pomniejszyć kolejnej płatności o naliczone odsetki, nie mogły zostać zaaprobowane. Opóźnienie w złożeniu wniosku o płatność, które spowodowało powstanie zobowiązania, nie było spowodowane siłą wyższą, na którą powołuje się Beneficjent w odwołaniu. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z § 13 ust. 6 umowy, w przypadku zaistnienia siły wyższej Beneficjent zobowiązany jest do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie PARP, a tego obowiązku Strona nie spełniła. Poza tym w ocenie organu opisane przez Stronę okoliczności w postaci pojawienia się na rynku konkurencyjnej firmy o zbliżonym lub wręcz takim samym przedmiocie działalności, nie stanowią siły wyższej. Beneficjent, jako przedsiębiorca działający na warunkach rynkowych, powinien przewidzieć lub co najmniej założyć, że na rynku mogą pojawić się podmioty o takim samym przedmiocie działalności, mogące na nim z powodzeniem konkurować. Już tylko z samego tego powodu zaistniała sytuacja nie wpisuje się w definicję siły wyższej określonej w umowie, ponieważ nie była to sytuacja nieprzewidywalna. Minister stwierdził ponadto, że Beneficjent, jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ponosi ryzyko jej prowadzenia i nie może w tym zakresie przerzucać tego ryzyka na PARP lub inne instytucje udzielające wsparcia ze środków UE. Organ odwoławczy uznał za niezasadne także zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W jego ocenie organ I instancji odniósł się do okoliczności siły wyższej w uzasadnieniu swojej decyzji, niemniej jednak w sytuacji, gdy zdaniem obu organów przedstawione wyjaśnienia nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyjęcia tezy stawianej przez Stronę o wystąpieniu takowej, nie można mówić o naruszeniu wskazanych przepisów postępowania. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca podniosła zarzuty: - błędnego ustalenia, iż fakt istnienia ewentualnej siły wyższej, która spowodowała zaprzestanie realizowania projektu, nie ma wpływu na obowiązek zapłaty odsetek za niezłożeni wniosku o płatność w terminie określonym umową, co miało wpływ na wydanie wadliwej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym pominięcia wniosków dowodowych Skarżącej zawartych w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r., a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym co do zaistnienia siły wyższej uniemożliwiającej realizację projektu i obowiązków określonych w umowie o dofinansowanie, a także braku możliwości złożenia kolejnych wniosków o płatność, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy okoliczności opisane przez Skarżącą, tj. pojawienie się konkurencyjnej firmy, która wprowadziła do powszechnego użytku usługę odpowiadającą projektowi Skarżącej, która ma tę sama nazwę "[...]" i identyczne założenia, a ponadto zajęła atrakcyjną domenę internetową, stanowiły siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy o dofinansowanie i na podstawie § 13 ust. 7 zwalniały Skarżącą z odpowiedzialności za złożenie wniosku o płatność po terminie ustalonym w umowie. W ocenie Sądu w tak zarysowanym sporze należy przyznać rację orzekającym w sprawie organom. Przedstawione przez Skarżącą okoliczności nie mogą być bowiem uznane za siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy o dofinansowanie. Zgodnie z tym przepisem przez siłę wyższą należy bowiem rozumieć zdarzenie bądź połączenie zdarzeń niezależnych od Beneficjenta, które zasadniczo utrudniają lub uniemożliwiają wykonanie jego zobowiązań wynikających z umowy, których Beneficjent nie mógł przewidzieć oraz którym nie mógł zapobiec, a także ich przezwyciężyć poprzez działanie z należytą starannością. To, że inny podmiot wprowadził już do powszechnego użytku usługę, której dotyczył projekt Skarżącej trudno uznać za zjawisko nadzwyczajne i nieprzewidziane, a więc siłę wyższą. Takie okoliczności mieszczą się w granicach normalnego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. Jak trafnie wskazał organ – w warunkach gospodarki rynkowej oraz konkurencyjnej gry przedsiębiorców jest dość oczywiste, ze innowacyjne pomysły podobnej bądź tożsamej treści mogą być realizowane przez większą liczbę podmiotów, a ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej powinno obejmować tego rodzaju zjawiska. Skarżąca ubiegając się o dofinansowanie zobowiązana była wziąć to ryzyko pod uwagę. Podkreślić przy tym należy, że zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy dokonały wyczerpującej oceny argumentacji Skarżącej. Fakt, że oceniły tę argumentację odmiennie niż Skarżąca nie oznacza, że nie wzięły jej pod uwagę. Wbrew twierdzeniom Skarżącej orzekające w sprawie organy nie uznały, że wystąpienie siły wyższej nie ma wpływu na obowiązek zapłaty odsetek za niezłożenie wniosku o płatność w terminie określonym umową, lecz że okoliczności przez Skarżącą powołane nie mogą być uznane za siłę wyższą. Tym samym pierwszy z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Analogicznie należało ocenić drugi zarzut dotyczący naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nawet bowiem gdyby uznać, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji mógł zapoznać się z pismem, na które powołuje się Skarżąca, to zawarte w tym piśmie wnioski dowodowe nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia odwołania. W przedmiotowym piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 9 stycznia 2017 r. Skarżąca wniosła o przesłuchanie trzech świadków, którzy byli zaangażowani w wykonanie umowy, na okoliczność przyczyn przerwania realizacji projektu, czy też pojawienia się na rynku konkurencji. W ocenie Sądu Skarżąca w przypadku tego zarzutu zdaje się niedostrzegać, że okoliczności, które spowodowały niewywiązanie się przez nią z umowy nie są przez organ kwestionowane. Odmienna jest tylko ocena tych okoliczności, tj. brak możliwości uznania ich za siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy. Podsumowując wskazać należy, że z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że Skarżąca nie złożyła wniosku o płatność rozliczającego zaliczkę w terminie określonym w umowie o dofinansowanie. Okoliczności, które do tego doprowadziły zasadnie natomiast nie zostały uznane przez orzekające w sprawie za siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy o dofinansowanie. W konsekwencji Skarżąca zobowiązana była do uiszczenia odsetek naliczonych na podstawie art. 189 ust. 3 u.f.p. Mając na uwadze treść art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.