V SA/Wa 478/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu wraz z odsetkami oddala skargę. Przedmiotem skargi M. J. ("Skarżąca", "Strona", "Beneficjent") jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] uchylająca w części dotyczącej określenia okresu, za jaki należy naliczać odsetki, a w pozostałej części utrzymująca w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia [...] października 2016 r. nr [...] zobowiązującą Skarżącą do zwrotu dofinansowania w kwocie 130.456,76 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak od zaległości podatkowych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. M. J. prowadząca działalność gospodarczy pod firmą F., w dniu [...] maja 2012 r. zawarła z Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości umowę nr [...], przedmiotem której było dofinansowanie projektu pn. "[...]". Zgodnie z § 3 ust 1 umowy Skarżąca zobowiązała się do zrealizowania projektu w pełnym zakresie, w terminie wskazanym w § 6 ust. 3 umowy, z należytą starannością, zgodnie z umową i jej załącznikami, w szczególności z opisem zawartym we wniosku o dofinansowanie oraz obowiązującymi przepisami prawa krajowego i wspólnotowego. Jednocześnie, zgodnie z Harmonogramem rzeczowo-finansowym projektu, stanowiącym integralną część umowy, Skarżąca zobowiązana była, na podstawie § 7 ust. 1, 19 i 20 umowy, do złożenia wniosków o płatność rozliczającą poszczególne etapy projektu. Pomimo kilkukrotnego przekazania przez Fundację Małych i Średnich Przedsiębiorstw (RIF) oraz PARP informacji o konieczności złożenia wniosków o płatność w określonych terminach oraz o konsekwencjach niezłożenia wymaganej dokumentacji w postaci możliwego rozwiązania umowy Skarżąca nie złożyła tych dokumentów. Dodatkowo, mimo upływu terminu, w którym zobowiązała się zrealizować projekt (31 sierpnia 2014 r.), nie złożyła wniosku o płatność końcową, co w powiązaniu z ustaleniami z 20 maja 2015 r. z próby zdalnej weryfikacji funkcjonowania e-usługi objętej dofinansowaniem, negującymi wytworzenie zaplanowanej e-usługi, dawało PARP podstawę do rozwiązania w trybie natychmiastowym umowy zgodnie z § 8 ust. 4 w związku z § 8 ust. 1 i 2, § 13 ust. 3 pkt 1, 7 lit. c i f umowy, co PARP uczyniła pismem z 15 lipca 2015 r. Jednocześnie, na podstawie art. 207 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870) – dalej jako u.f.p., PARP wezwała Skarżącą do zwrotu kwoty wypłaconego dofinansowania w wysokości 130.456,76 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Wobec niewykonania powyższego wezwania, PARP pismem z dnia 19 lipca 2016 r. zawiadomiła Skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie. Pismem z dnia 8 września 2016 r.; Skarżąca wniosła o umorzenie przedmiotowego postępowania jako wszczętego bezpodstawnie. Zdaniem Strony projekt wystartował w sposób prawidłowy, Beneficjent otrzymał zaliczkę z PARP i pierwszy etap został w całości rozliczony oraz zakończony. Beneficjent złożył również wymagane wnioski o płatność. Zaprzestanie realizowania kolejnych etapów projektu przez Beneficjenta określonych w umowie o dofinansowanie oraz brak osiągnięcia celów projektu spowodowane było czynnikami zewnętrznymi, całkowicie niezależnymi od Strony. W trakcie realizacji projektu przez Beneficjenta podmiot trzeci wprowadził do powszechnego użytku e-uslugę odpowiadającą projektowi, co skutkowało brakiem innowacyjności projektu. Okoliczności te stanowią siłę wyższą zgodnie z § 13 ust. 7 umowy o dofinansowanie. W powołanym piśmie nie zakwestionowano zasadności rozwiązania umowy o dofinansowanie, natomiast w związku z siłą wyższą Skarżąca zakwestionowała obowiązek zwrotu kwoty wypłaconego dofinansowania oraz zapłaty odsetek liczonych jak dla zaległości podatkowych w związku z nierozliczeniem w wymaganym terminie zaliczki. Następnie, na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 9 i ust 11 u.f.p., PARP wydała decyzję z dnia [...] października 2016 r. zobowiązującą Stronę do zwrotu dofinansowania w kwocie 130.456,76 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji Strona podniosła zarzuty: - błędnego ustalenia, iż fakt istnienia ewentualnej siły wyższej, która spowodowała zaprzestanie realizowania projektu, nie ma wpływu na obowiązek zwrotu przez Stronę kwoty 130.456,76 zł, co miało wpływ na wydanie wadliwej decyzji określającej obowiązek zwrotu ww. kwoty, - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do zaistnienia siły wyższej uniemożliwiającej realizację projektu i obowiązków określonych w umowie, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Minister Rozwoju i Finansów uchylił decyzję PARP w części dotyczącej określenia okresu, za jaki należy naliczać odsetki jak dla zaległości podatkowych i orzekł w tym zakresie. W pozostałej części dotyczącej określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu, decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ II instancji nie zgodził się ze stanowiskiem Strony jakoby w niniejszej sprawie wystąpił przypadek siły wyższej. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z § 13 ust. 6 umowy, w przypadku zaistnienia siły wyższej Beneficjent zobowiązany jest do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie PARP, a tego obowiązku Strona nie spełniła. Poza tym w ocenie organu opisane przez Stronę okoliczności w postaci pojawienia się na rynku konkurencyjnej firmy o zbliżonym lub wręcz takim samym przedmiocie działalności, nie stanowią siły wyższej. Beneficjent, jako przedsiębiorca działający na warunkach rynkowych, powinien przewidzieć lub co najmniej założyć, że na rynku mogą pojawić się podmioty o takim samym przedmiocie działalności, mogące na nim z powodzeniem konkurować. Już tylko z samego tego powodu zaistniała sytuacja nie wpisuje się w definicję siły wyższej określonej w umowie, ponieważ nie była to sytuacja nieprzewidywalna. Minister stwierdził ponadto, że Beneficjent, jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ponosi ryzyko jej prowadzenia i nie może w tym zakresie przerzucać tego ryzyka na PARP lub inne instytucje udzielające wsparcia ze środków UE oraz pośrednio na inne podmioty, które nie otrzymały takiego wsparcia z uwagi na fakt, że środki przeznaczone na realizację projektów współfinansowanych ze środków UE zostałyby skonsumowane przez beneficjentów, którzy na skutek swoich błędnych decyzji oraz błędnej oceny ryzyka nie zrealizowaliby swoich projektów. Wskazał również, że Umowa zawarta na realizację przedmiotowego projektu nie jest umową starannego działania, a umową celu. Zatem nawet gdyby przyznać, iż Beneficjent rozliczył I etap projektu w sposób zgodny z umową, nie zwalnia go to z obowiązku zwrotu środków w sytuacji, gdy nie został zrealizowany cel umowy, jakim przede wszystkim było stworzenie określonej w umowie e-usługi. Bezspornie w ramach tego projektu nie doszło do stworzenia e-usługi, a więc wszystkie przekazane środki podlegają zwrotowi, ponieważ nie przyczyniają się w najmniejszym stopniu do realizacji założonego celu z uwagi na bezsporny fakt, potwierdzony przez samą Stronę w dowołaniu, iż cel ten nie został osiągnięty. Organ odwoławczy uznał za niezasadne także zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W jego ocenie organ I instancji odniósł się do okoliczności siły wyższej w uzasadnieniu swojej decyzji, niemniej jednak w sytuacji, gdy zdaniem obu organów przedstawione wyjaśnienia nie stanowią przesłanki uzasadniającej przyjęcia tezy stawianej przez Stronę o wystąpieniu takowej, nie można mówić o naruszeniu wskazanych przepisów postępowania. Podsumowując organ II instancji stwierdził, że w sprawie wystąpiła nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U.UE.L.06.210.25 z późn. zm.) - dalej jako "rozporządzenie 1083/2006" oraz wystąpiły przesłanki do zwrotu środków określone w art. 207 ust, 1 pkt 1 i 2 u.f.p. Na koniec organ ten stwierdził, że w ramach postępowania odwoławczego, na podstawie art. 54 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 67 u.f.p. oraz w zw. z art. 35 § 3 k.p.a. oraz art. 133 k.p.a, zaistniała konieczność wyłączenia z okresu naliczania odsetek naliczonych od kwoty należności głównej okresu od dnia następującego po upływie terminu do załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym, tj. 10 grudnia 2016 r. do dnia doręczenia Stronie niniejszej decyzji. W skardze na powyższą decyzję Skarżąca podniosła zarzuty: - błędnego ustalenia, iż fakt istnienia ewentualnej siły wyższej, która spowodowała zaprzestanie realizowania projektu, nie ma wpływu na obowiązek zwrotu kwoty 130.456,76 złotych, co miało wpływ na wydanie wadliwej decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, - naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym pominięcia wniosków dowodowych Skarżącej zawartych w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r., a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym co do zaistnienia siły wyższej uniemożliwiającej realizację projektu i obowiązków określonych w umowie o dofinansowanie, a także braku możliwości złożenia kolejnych wniosków o płatność, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy okoliczności opisane przez Skarżącą, tj. pojawienie się konkurencyjnej firmy, która wprowadziła do powszechnego użytku usługę odpowiadającą projektowi Skarżącej, która ma tę sama nazwę "[...]" i identyczne założenia, a ponadto zajęła atrakcyjną domenę internetową, stanowiły siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy o dofinansowanie i na podstawie § 13 ust. 7 zwalniały Skarżącą z odpowiedzialności za niewykonanie wykonanie umowy. W ocenie Sądu w tak zarysowanym sporze należy przyznać rację orzekającym w sprawie organom. Przedstawione przez Skarżącą okoliczności nie mogą być bowiem uznane za siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy o dofinansowanie. Zgodnie z tym przepisem przez siłę wyższą należy bowiem rozumieć zdarzenie bądź połączenie zdarzeń niezależnych od Beneficjenta, które zasadniczo utrudniają lub uniemożliwiają wykonanie jego zobowiązań wynikających z umowy, których Beneficjent nie mógł przewidzieć oraz którym nie mógł zapobiec, a także ich przezwyciężyć poprzez działanie z należytą starannością. To, że inny podmiot wprowadził już do powszechnego użytku usługę, której dotyczył projekt Skarżącej trudno uznać za zjawisko nadzwyczajne i nieprzewidziane, a więc siłę wyższą. Takie okoliczności mieszczą się w granicach normalnego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. Jak trafnie wskazał organ – w warunkach gospodarki rynkowej oraz konkurencyjnej gry przedsiębiorców jest dość oczywiste, ze innowacyjne pomysły podobnej bądź tożsamej treści mogą być realizowane przez większą liczbę podmiotów, a ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej powinno obejmować tego rodzaju zjawiska. Skarżąca ubiegając się o dofinansowanie zobowiązana była wziąć to ryzyko pod uwagę. Podkreślić przy tym należy, że zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy dokonały wyczerpującej oceny argumentacji Skarżącej. Fakt, że oceniły tę argumentację odmiennie niż Skarżąca nie oznacza, że nie wzięły jej pod uwagę. Wbrew twierdzeniom Skarżącej orzekające w sprawie organy nie uznały, że wystąpienie siły wyższej nie ma wpływu na obowiązek zwrotu przez nią dofinansowania, lecz że okoliczności przez Skarżącą powołane nie mogą być uznane za siłę wyższą. Tym samym pierwszy z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Analogicznie należało ocenić drugi zarzut dotyczący naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nawet bowiem gdyby uznać, że organ odwoławczy przed wydaniem zaskarżonej decyzji mógł zapoznać się z pismem, na które powołuje się Skarżąca, to zawarte w tym piśmie wnioski dowodowe nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia odwołania. W przedmiotowym piśmie, które wpłynęło do organu w dniu 9 stycznia 2017 r. Skarżąca wniosła o przesłuchanie trzech świadków, którzy byli zaangażowani w wykonanie umowy, na okoliczność przyczyn przerwania realizacji projektu, czy też pojawienia się na rynku konkurencji. W ocenie Sądu Skarżąca w przypadku tego zarzutu zdaje się nie dostrzegać, że okoliczności, które spowodowały niewywiązanie się przez nią z umowy nie są przez organ kwestionowane. Odmienna jest tylko ocena tych okoliczności, tj. brak możliwości uznania ich za siłę wyższą w rozumieniu § 1 pkt 16 umowy. Podsumowując wskazać należy, że w sprawie wystąpiła nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 oraz wystąpiły przesłanki do zwrotu środków określone w art. 207 ust, 1 pkt 1 i 2 u.f.p. Skarżąca bez wątpienia naruszyła postanowienia umowy, które należy zakwalifikować do procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Nie został również osiągnięty cel projektu – środki przekazane na jego realizację, nie przyczyniły się do jego osiągnięcia, co oznacza, iż wykorzystane zostały niezgodnie z przeznaczeniem. W konsekwencji ww. działanie Skarżącej spowodowało szkodę w budżecie UE w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku, ponieważ przekazane dofinansowanie nie przyczyniło do realizacji celu, na jaki zostało przekazane, a więc wydatki te należy uznać za nieuzasadnione. Z tych względów konieczne było wydanie decyzji zobowiązującej Skarżącą do zwrotu dofinansowania zgodnie bowiem z treścią art. 98 ust. 2 rozporządzenia 1083/2006 państwo członkowskie dokonuje korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty dokonywane przez państwo członkowskie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. Państwo członkowskie bierze pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze. Mając na uwadze treść art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.