V SA/Wa 4820/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA – Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4820/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 4820/15 Postanowieniem z dnia 20 października 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Podniósł, że referendarz niedostatecznie wnikliwie zbadał kwestię możliwości majątkowych i zarobkowych mojego Mocodawcy. Prawdą jest, że posiada majątek zarówno nieruchomy jak i ruchomy - nie uzasadnia to jednak twierdzenia, że fakt posiadania przez Skarżącego majątku trwałego uniemożliwia przyznanie wymienionemu prawa pomocy. Jak zarzucił Skarżący, nieuprawnione jest twierdzenie, jakoby winien spieniężyć swój majątek celem tylko pokrycia kosztów sądowych. Zaciągnięte przez Skarżącego pożyczki zostały przeznaczone na pokrycie kosztów podniesienia kwalifikacji zawodowych Skarżącego, ponieważ ze względu na niską rentowność prowadzonej działalności rolniczej, jest on zmuszony przekwalifikować się na inny rodzaj pracy. Decyzja ta została podyktowana trudnościami finansowymi Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, dlatego powinnością wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą, przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego, należało się zgodzić z referendarzem sądowym, że Skarżący nie wskazał na żadną okoliczność, która uniemożliwiłaby mu uiszczenia kwoty ... zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu słusznie zauważył referendarz sądowy, że Skarżący oszacował, że nieruchomość rolna przedstawia wartość około ... zł. Strona uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, pracuje i otrzymuje rentę. Matka Skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości ... zł (kwota wynika z wyciągu z rachunku bankowego). Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi ... zł. Z rubryki nr 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że miesięczne zobowiązania i stałe wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około ... zł, w tym około ... zł – ... zł Skarżący przeznacza na wyżywienie i środki higieny. Złożone wyjaśnienia nie są wiarygodne chociażby z uwagi na dysproporcje pomiędzy zadeklarowanymi wydatkami na ubezpieczenia – ... zł, paliwo – ... zł, internet – ... zł, pomoc prawną – ... zł, spłatę kredytów Skarżącego i jego matki - około ... zł, a miesięcznymi zadeklarowanymi wydatkami na żywność i środki higieny dwóch osób. Analiza wydatków rodziny wnioskodawcy doprowadziła referendarza do trafnego wniosku, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości ... zł, skoro oświadczony miesięczny dochód skarżącego i jego matki (... zł) przewyższa te wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania, jak wydatki na wyżywienie, opłaty związane z mieszkaniem, środkami czystości i leczeniem (łącznie obliczone na kwotę około ... zł). Z kolei do wydatków niezbędnych nie sposób zaliczyć – poza wskazanymi wyżej zobowiązaniami kredytowymi oraz kosztami prowadzenia działalności rolniczej – opłat za internet, paliwo, ubezpieczenia. Ponadto, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić wyłącznie wydatki niezbędne do utrzymania. Posiłkując się bogatym orzecznictwem sądowym wydanym na gruncie instytucji prawa pomocy wskazać należy, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący otrzymuje płatności do gruntów rolnych, które co do zasady mają służyć pokryciu nakładów związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. Jak wynika z informacji pochodzących z Wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl, w roku 2015 Skarżący pobrał płatności w łącznej kwocie ... zł, zaś w roku 2016 w wysokości ... zł. Odnosząc się do wydatków na paliwo w wysokości około ... zł miesięczne stwierdzić należy, że Skarżący otrzymuje zwrot kwoty podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa. W ramach prowadzonego gospodarstwa Strona uprawia zboże, ziemniaki, hoduje bydło (wykazał 9 sztuk). Skarżący oszacował, że dochód z gospodarstwa rolnego wynosi około ... zł miesięcznie – nie przedstawił jednak dokumentów potwierdzających wysokość dochodów oraz jego źródła (sprzedaż bydła, ziemniaków , zboża). Referendarz prawidłowo zauważył, że rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek (kredytów). Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2015 r. o sygn. akt II FZ 776/15; z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II FZ 688/15; z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1049/15). Prawidłowo referendarz powołał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Na szczególną uwagę zasługuje stwierdzenie referendarza, że nie można zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Próby wykorzystywania omawianej instytucji w opisanej sytuacji oceniać należy negatywnie również z tego względu, że wiążą się one z przeniesieniem kosztów w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, skoro to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Sąd stwierdza, że referendarz sądowy w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej Skarżącego. Powyższej oceny Skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.