V SA/Wa 4829/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 18 stycznia 2016 r. – data stempla pocztowego) skarżąca Z. Z. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od kwietnia 2015 r., kiedy to zaprzestała oddawać mleko, straciła jedyne źródło utrzymania. Oświadczyła, iż zarówno ona jak i jej małżonek od wielu lat chorują. Wprawdzie mąż skarżącej pobiera rentę, ale nie partycypuje w kosztach utrzymania domu. Natomiast syn skarżącej jest obciążony alimentami, jak również ponosi koszty dojazdów do pracy. W wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z 7 marca 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono sytuację majątkową i rodzinną udokumentowaną przez skarżącą. Wskazano, że skarżąca w sposób niepełny i wybiórczy wykonała wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Podkreślono, że to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Reasumując wyjaśniono, że skoro skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, to nie można było ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Od postanowienia referendarza sądowego pismem z 23 marca 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła sprzeciw. Wskazała, że lokata "Kapitał na marzenia" należy do jej córki i skarżąca nie dysponuje pieniędzmi z tej lokaty. Oświadczyła, że rachunek bankowy, którego jest właścicielem, należy także do jej córki A. J. Córka nie pozostaje ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym i wszystkie lokaty i oszczędności widniejące na rachunku należą do niej. Ponadto oświadczyła, że pomoc finansowa otrzymana z ARiMR stanowiła jednorazową pomoc przesłaną w dwóch częściach, łącznie 1623, 68 zł. Skarżąca wskazała również, że obecnie utrzymuje się tylko z zasiłku chorobowego i jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Do sprzeciwu załączono dokumenty bankowe (potwierdzenie wypłaty środków pieniężnych z rachunku lokaty terminowej, umowa rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego) oraz decyzję Kierownika BP ARiMR w M.M. o przyznaniu pomocy finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy postanowieniem z 7 marca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, postanowienie to jest prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku, a także z nadesłanych wyjaśnień oraz dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem i synem. Małżonek skarżącej otrzymuje rolnicze świadczenie rentowe w kwocie 886,90 zł netto, a syn skarżącej jest zatrudniony w połowie wymiaru czasu pracy z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości ok. 700 zł netto (odcinek przekazu pocztowego renty męża skarżącej za miesiąc luty 2016 r. – karta nr 36 akt, informacja o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 /PIT-11/ wskazująca, iż w roku 2014 dochód syna skarżącej z tytułu zatrudnienia zamknął się w kwocie 8.745 zł – karta nr 53 – 53 verte akt). Natomiast skarżąca od 1 marca 2015 r. pobiera rentę rolniczą w wysokości 594,55 zł, przy czym za okres od 21 grudnia 2015 r. do 19 stycznia 2016 r. Prezes KRUS przyznał skarżącej zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy w kwocie 300 zł, który z uwagi na dokonanie potrącenia w wysokości 300 zł z tytułu bieżących i/lub zaległych składek, nie został skarżącej wypłacony (decyzja Prezesa KRUS z 20 marca 2015 r. – karta nr 52 akt, decyzja Prezesa KRUS z 20 stycznia 2016 r. – karta nr 50 akt). Jako składniki majątku rodziny skarżąca wskazała: dom o powierzchni 65 m kw (o wartości 70.000 zł), grunty rolne o powierzchni 9,97 ha, grunty leśne o powierzchni 0,59 ha, ciągnik, stodołooborę, chlew oraz inwentarz żywy (6 krów bezmlecznych i 3 jałówki). Natomiast jako miesięczne wydatki wymieniła: opłatę za energię elektryczną – 186,84 zł, opłatę za gaz – 45 zł, opłatę za wodę – 124 zł, wyżywienie – ok. 600 zł, koszty zakupu leków – ok. 250 zł. Z kolei kwartalnie skarżąca uiszcza składki na ubezpieczenie w KRUS - 390 zł, opłatę za odpady komunalne – 75 zł, podatek rolny – 246 zł (faktury VAT potwierdzające ww. wydatki - w aktach sądowych sprawy). Syn skarżącej jest obciążony alimentami na rzecz swojego syna w kwocie 475 zł miesięcznie (zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z [...] maja 2013 r. o zmianie wysokości alimentów – karta nr 54 akt). Z kolei małżonek skarżącej jest zadłużony względem B.S. na łączną kwotę 3.602,71 zł (postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z [...] lutego 2014 r., sygn. akt Km [...] – karta 59 akt). W piśmie z 23 lutego 2016 r. skarżąca m.in. oświadczyła, że otrzymywała dopłaty do gruntów z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ale w tym roku dokonano potrącenia dopłaty i nie wie skąd pozyska fundusze na dalszy rozwój gospodarstwa (Pismo Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2016 r. o dokonaniu: potrącenia w kwocie 8.138,22 zł oraz pomniejszenia dopłaty o kwotę wypłaconej zaliczki w wysokości 2.723,97 zł – karta nr 42 akt). Nadto wskazała, iż osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie posiadają rachunków bankowych ani lokat. Jednocześnie przedłożyła wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 17 października 2015 r. do 29 stycznia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 2.856,85 zł (karty nr 37 – 40 verte akt). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Natomiast stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, a mianowicie strona skarżąca została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jej odpowiedź była niepełna. Analiza transakcji dokonywanych na ujawnionym przez skarżącą rachunku bankowym wskazuje bowiem, iż skarżąca dysponuje jeszcze lokatą "Kapitał na marzenia – program 100", na którą regularnie (20-tego dnia każdego miesiąca) przelewa kwoty po 100 zł. Nadto pobierała pomoc finansową dla producentów rolnych (i tak np. 27 października 2015 r. otrzymała z tego tytułu kwotę 1.529 zł, a 18 grudnia 2015 r. – kwotę 94,40 zł), a także regularnie (raz w miesiącu ok. 8-10-tego dnia każdego miesiąca) otrzymuje od A. J. kwotę po 1.000 zł. Ponadto w dniu 29 stycznia 2016 r. na rachunek bankowy skarżącej wpłynęła kwota 23.625,66 zł wynikająca z zerwania innej lokaty terminowej, którą to kwotę skarżąca w tym samym dniu przekazała na rachunek bankowy A. J. W konsekwencji zasadnie referendarz sądowy uznał, że na etapie rozpoznawania wniosku, nie było wiadome jaka kwota jest zgromadzona na lokacie "Kapitał na marzenia – program 100", jak również to, czy skarżąca dysponuje jeszcze innymi lokatami bądź rachunkami. Skarżąca w sposób niepełny, wybiórczy wykonała wezwanie Sądu z 11 lutego 2016 r. do przedłożenia dokumentów. Wobec tego Sąd wyjaśnia, że to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Skoro strona skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, to nie można ustalić, czy wypełnia ona przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oceny tej nie mogą zmienić wyjaśnienia skarżącej zawarte w sprzeciwie. Do pisma nie załączono bowiem żadnych wyciągów z rachunków bankowych potwierdzających sytuację finansową skarżącej. Gołosłowne wyjaśnienia o niedysponowaniu środkami na rachunku prowadzonym wspólnie z córką oraz zgromadzonymi na lokacie "Kapitał na marzenia – program 100" nie potwierdzają rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, że to wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Nadesłany przez wnioskodawcę materiał dowodowy winien być wyczerpujący, pozwalający na ocenę sytuacji materialnej wnioskującego o prawo pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.