V SA/Wa 49/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 lutego 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 23 lutego 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskodawca R.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką dzieci, nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczył, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości 9.000 zł. Wnioskodawca i jego żona prowadzą działalność gospodarczą i uzyskują miesięczne dochody w wysokości 3.000 zł oraz 4.000 zł. Wnioskodawca podniósł, iż prowadzona przez niego działalność nie przynosi spodziewanych zysków, na jego utrzymaniu pozostaje rodzina, w tym dwoje dzieci w wieku szkolnym, zaś jego żona pozostawała wcześniej na urlopie macierzyńskim. Ponadto przedstawił swoje zobowiązania stałe i wydatki, do których zaliczył: ratę pożyczki gotówkowej – 700 zł; leasing na samochody – 1.500 zł; koszty prowadzenia działalności (zatrudnianie pracowników, czynsze dzierżawne, obsługa prawna, biuro rachunkowe, itp.) – około 220.000 zł. W wyniku rozpoznania wniosku, postanowieniem z 23 lutego 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. W ocenie referendarza sądowego zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż wnioskodawca posiada zasoby pieniężne w wysokości 9.000 zł, które – jak sam wskazał – stanowią oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym, a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z egzystencją. Autor postanowienia uznał, że ich przeznaczenie na koszty postępowania (w wysokości 720 zł) nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny, a także choćby ze względu na fakt, że wnioskodawca jak i jego żona posiadają stałe źródła dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie 7.000 zł netto miesięcznie). Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z zaciągniętymi pożyczkami, leasingiem samochodów, czy kosztami prowadzonej działalności, referendarz sądowy podkreślił, iż brał pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej. Tym samym w jego ocenie, wnioskodawca nie wykazał tego, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z 20 marca 2017r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z 23 lutego 2017r. wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnoszący sprzeciw uważa, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż jego obecna sytuacja życiowa uzasadnia przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wyjaśnił, w postanowieniu dokonano wadliwej oceny jego sytuacji materialnej, gdyż wydatki, które ponosi wraz z żoną nie są wydatkami zbytecznymi, niezasadnymi i tym samym nie odbiegają od normalnych wydatków przeciętnej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Zadaniem Sądu rozpoznającego sprzeciw nie jest merytoryczne zbadanie wniosku, ale porównanie argumentacji zawartej w postanowieniu referendarza i w sprzeciwie. Jeśli w sprzeciwie zawarte zostały przekonujące argumenty, podane nowe, nieznane referendarzowi okoliczności lub też po wniesieniu sprzeciwu Sąd dopatrzy się w orzeczeniu referendarza sprzeczności, w takiej sytuacji może dokonać zmiany postanowienia referendarza. W innym wypadku utrzymuje je mocy. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie i utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką udzielenia stronie takiego wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy słusznie zauważył, że skarżący posiada zasoby pieniężne w wysokości 9.000 zł, które stanowią oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym, a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. Wobec tego zasadnie w ocenie Sądu uznano, że ich przeznaczenie na koszty postępowania nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, gdyż w sprawie nie można przyjąć by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa. Zarówno on, jak i jego żona posiadają stałe źródła dochodów z tytułu działalności gospodarczej (łącznie 7.000 zł netto miesięcznie). Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem (por. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, z 27 maja 2008 r. sygn.akt II GZ 112/08), obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa. Przedstawione przez skarżącego wydatki na leasing samochodów i koszty działalności, należy zatem zaliczyć do kategorii kosztów uzyskania przychodów, a nie do wydatków niezbędnych i celowych dla jego egzystencji. Odmienna, subiektywna ocena skarżącego w tym zakresie nie może zmienić orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy. Analizując treść złożonego sprzeciwu trudno doszukać się w nim nowych okoliczności przemawiających za zmianą wydanego wcześniej rozstrzygnięcia. Argumentacja tam zawarta jest swoistą polemiką ze stanowiskiem referendarza, nie popartą żadnymi dowodami, dokumentami. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, przyjąć należało, że orzeczenie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie, jest prawidłowe. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.