V SA/Wa 492/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Oddala skargę Pismem datowanym na 20 czerwca 2006 r. K. C. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Społecznych. Wniosek umotywował swą trudną sytuacją socjalno - bytową oraz chorobą, oświadczył, iż nie jest w stanie spłacić zaległości z tytułu składek. Obecnie nie pracuje za względu na zły stan zdrowia, wyjaśnił, iż cierpi na chorobę [...], [...] oraz choroby [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) decyzją z [...] sierpnia 2006 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od lipca 1996 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 33.127,72 zł; Fundusz Pracy za okres od lipca 1996 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 2.206,78 zł oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lipca 1996 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 32,84 zł. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Zakład przywołał treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Zdaniem organu wskazane przez wnioskodawcę okoliczności - przede wszystkim trudna sytuacja finansowa oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec ZUS - nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku. Organ wskazał, że K. C. prowadził działalność gospodarczą - zakład [...]. Podczas prowadzenia działalności nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zakład wielokrotnie podejmował działania zmierzające do wyegzekwowania należności, do Urzędu Skarbowego skierowano tytuły wykonawcze, które nie zostały jeszcze zrealizowane, egzekucja trwa nadal. Organ wskazał, że z aktu notarialnego sporządzonego [...] listopada 1990 r. wynika, że K. C. jest właścicielem nieruchomości nr [...]i [...]. W dniu 26 listopada 1996 r. skierowano wniosek o wpis hipoteki przymusowej na kwotę 6.766,72 zł. To - w ocenie Zakładu - powoduje brak przesłanek całkowitej nieściągalności. Ponadto organ ustalił, że K. C. z prowadzenia zakładu [...] uzyskiwał dochód w wysokości około 900 zł miesięcznie. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości około 150 - 200 zł miesięcznie oraz korzysta z pomocy dzieci. Zakład podkreślił, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacania należności z tytułu składek, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Generowanie długu, trudności finansowe płatnika składek lub zasądzone alimenty, na które powołuje się dłużnik nie mogą generalnie stanowić przesłanki obligującej organ do umorzenia zaległości względem ZUS. Zakład przy ocenie możliwości płatniczych dłużnika uwzględnia dłuższy horyzont czasowy. W stosunku do stanu obecnego w dłuższym okresie czasu sytuacja materialna zobowiązanego może ulec poprawie, co umożliwi wyegzekwowanie zaległości w późniejszym okresie. Zakład wskazał, że według "kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek" zobowiązany posiada zobowiązania podatkowe w Urzędzie Skarbowym oraz w Banku [...]. Zdaniem Zakładu okoliczność ta nie może być wystarczającą podstawą umorzenia należności, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS. Ponadto Zakład podkreślił, że decyzje w zakresie umorzeń mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie tego rodzaju ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, a nie zwalnianie płatników z tego obowiązku. W wyniku rozpoznania odwołania z 1 września 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes Zakładu) decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający w drugiej instancji powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji. Dodatkowo zauważył, iż w stosunku do obecnej sytuacji zobowiązanego, w dłuższym okresie czasu jego sytuacja materialna może ulec poprawie po ustaleniu prawa do emerytury, co umożliwi wyegzekwowanie zaległości w późniejszym terminie. Organ zwrócił także uwagę, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości nr [...] i [...], na których Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego, a zatem brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności. W skardze z 15 listopada 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł, że ma 64 lata i przepracowanych 47, jest schorowany ([...]). Podkreślił, że działalność gospodarczą zakładu [...] wyrejestrował w kwietniu 2006 r., a zawieszoną miał od lutego 2005 r. ze względu na stan zdrowia i brak zleceń. Obecnie nie ma żadnych dochodów, stan zdrowia się pogarsza, a do emerytury zostało jeszcze 10 miesięcy. Jego małżonka także nie ma żadnych dochodów, a do jej emerytury brakuje jeszcze 2 lata. Podniósł, że ziemia rolna (3 ha) to 5-6 klasa, która nie przynosi żadnych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W powyższym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z 20 czerwca 2006 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na to, iż skarżący posiada nieruchomości nr [...] i [...], na których Zakład ustanowił hipotekę, a ponadto w najbliższym czasie po ukończeniu przez skarżącego 65 roku życia ([...] sierpnia 2007 r.) skarżący będzie otrzymywał emeryturę, która może stanowić podstawę do zaspokojenia roszczeń Zakładu. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygniecie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygniecie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.