V SA/Wa 496/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant: st. sekr. sąd - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi A.I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenie z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany; 1. oddala skargę; 2. zsądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokat A. Z., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). A. I., obywatel [...] deklarujący narodowość [...] (dalej: "skarżący") złożył skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. o odmowie nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydaleniu z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący w dniu [...] stycznia 2009 r. wystąpił z wnioskiem o nadanie mu statusu uchodźcy. We wniosku oświadczył, że nie brał udziału w działaniach wojennych, w kraju pochodzenia nie był prześladowany, poddawany przemocy, zatrzymany, aresztowany lub skazany wyrokiem sądu, nie należał do żadnej organizacji politycznej, kulturalnej, społecznej lub etnicznej. Określając sytuację panująca w [...] stwierdził, że "jest tam niespokojnie". Dodał, że w Polsce przebywa jego brat – B.-A. I.. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił skarżącemu nadania statusu uchodźcy, odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej oraz postanowił wydalić z terytorium Polski wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący nie udowodnił, że był prześladowany w kraju pochodzenia z przyczyn wskazanych w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i uzasadniających przyznanie skarżącemu międzynarodowej pomocy. Organ zauważył, że skarżący wyjechał legalnie z kraju pochodzenia, nie brał udziału w działaniach wojennych, nie był aresztowany, ani skazany wyrokiem sądu. Skarżący wskazał, że był kilkakrotnie zatrzymany i wypytywany o bojowników, ale w ocenie organu działania te nie nosiły charakteru indywidualnego i rzeczywistego prześladowania, tym bardziej, że sam skarżący zeznał, że miały one miejsce prawdopodobnie w trakcie "zaczystek". Organ wyjaśnił, że nadanie statusu uchodźcy nie następuje ze względu na warunki życia ani stan postrzegania praw człowieka w kraju pochodzenia, lecz z uwagi na istniejące, uzasadnione obawy prześladowania osoby ubiegającej się o status uchodźcy. W ocenie organu w rozpoznawanym przypadku nie pojawiają się też przesłanki do udzielenia ochrony uzupełniającej, ponieważ w jego przypadku nie istnieje rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy. Skarżący w toku procedury nie zgłosił, aby po powrocie do [...] groziła mu kara śmierci lub wykonanie egzekucji. Nie powołał się także na realnie grożące mu tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. W ocenie organu w przypadku skarżącego nie występują również okoliczności uzasadniające wyrażenie zgody na jego pobyt tolerowany w Polsce, w rozumieniu art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie przedstawił żadnych faktów, które świadczyłyby o tym, że powody opuszczenia kraju pochodzenia wyczerpują przesłanki uzasadniające wydanie zgody na pobyt tolerowany. Nie stanowi takiej przesłanki brak pracy i trudna sytuacja ekonomiczna w kraju pochodzenia, co w ocenie organu stanowiło rzeczywisty powód przyjazdu skarżącego do Polski. Z zeznań skarżącego nie wynika, aby w przypadku powrotu do kraju pochodzenia mógł zostać pozbawiony wolności. Jego zatrzymania miały charakter incydentalny i nie były związane z postawieniem jakichkolwiek oficjalnych zarzutów. Z jego relacji nie wynika, by był narażony na tortury czy nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Ponadto organ nie stwierdził, że wydalenie skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej narusza jego prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Organ wskazał, że żona skarżącego pozostała na terytorium [...] a jego brat wyjechał z kraju pochodzenia w 2005 roku. Wprawdzie w 2006 r. uzyskał zgodę na pobyt tolerowany, ale sytuacja prawna i faktyczna w dniu orzekania była jednak zupełnie inna niż w chwili obecnej. Organ powołując art. 48 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej orzekł o wydaleniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji skarżący złożył odwołanie zarzucając istotne naruszenie prawa procesowego (art. 7 i art. 77 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie skarżącego organ zbyt jednostronnie potraktował zebrany materiał dowodowy, skoncentrował się jedynie na części zeznań i podkreślił ekonomiczny aspekt migracji, a nie konieczność objęcia skarżącego ochroną międzynarodową. Powtórzył, że jego obawy przed prześladowaniem są uzasadnione, ponieważ w kraju pochodzenia był kilkakrotnie zatrzymany, a ponadto wystarczającą przesłanką do udzielenia ochrony międzynarodowej jest niestabilna sytuacja wewnętrzna w kraju pochodzenia. Do odwołania załączono prośbę brata skarżącego o udzielenie skarżącemu zgody przynajmniej na pobyt tolerowany. Skarżący w piśmie stanowiącym odpowiedź na informację organu o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym wyjaśnił, że pozostaje pod opieką ciotecznego brata, który zatrudnił go w swojej firmie. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że był osobą prześladowaną przez władze kraju pochodzenia i zagrożoną z konkretnych powodów, wynikających z jego osobistej działalności. Zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, iż skarżący nie przedstawił faktów i okoliczności uzasadniających nadanie mu statusu uchodźcy. Podzielił też ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące odmowy przyznania skarżącemu ochrony uzupełniającej oraz w zakresie udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Organ podkreślił, że negatywna decyzja w sprawie o nadanie statusu uchodźcy nie wynika z braku wiedzy o sytuacji w jego kraju pochodzenia i stanie przestrzegania w tym regionie praw człowieka, ale wyłącznie z oceny jego sytuacji osobistej i złożonych przez niego zeznań. Za bezzasadne organ uznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procedury administracyjnej i stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził to postępowanie. Od decyzji tej cudzoziemiec złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości. Decyzji zarzucił naruszenie art. 13, art. 15, art. 97 ust. 1 pkt 1, art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. i art. 89p ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co skarżący wywiódł z niewystarczającego w jego ocenie uzasadnienia decyzji w zakresie przesłanek do udzielenia ochrony uzupełniającej oraz zgody na pobyt tolerowany. Skarżący stwierdził, że organ nie odniósł się do kwestii "zaczystek" przy rozważaniu przyznania pobytu tolerowanego, a uczynił to wyłącznie rozważając zasadność przyznania skarżącemu statusu uchodźcy. Powołał się również na zapisy Dyrektywy Kwalifikacyjnej, wskazując, że ciężar wykazania, że prześladowania cudzoziemca w kraju pochodzenia są powtarzalne spoczywa na organie administracji. Dodał, że organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego w sprawie, między innymi dlatego, że w trakcie postępowania opierały się na nieaktualnych raportach i zdezaktualizowanych informacjach. Za nietrafny uznał sugestię, że mógłby się przenieść do innej części [...]. Stwierdził, że zmiana miejsca zamieszkania wiąże się z koniecznością uzyskania meldunku, który jest trudno uzyskać, a poza tym [...] są do [...] wrogo nastawieni. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji i stwierdził, że zarzuty zawarte w skardze nie dają podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie podziela zarzutów podniesionych w skardze, zarówno w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2009 Nr 189, poz.1472 ze zm.) cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Prześladowanie musi ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285, ze zm.) lub być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania. Prześladowanie może polegać w szczególności na użyciu przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym przemocy seksualnej; zastosowaniu środków prawnych, administracyjnych, policyjnych lub sądowych w sposób dyskryminujący lub o charakterze dyskryminującym; wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu, w sposób, który ma charakter nieproporcjonalny lub dyskryminujący; braku prawa odwołania się do sądu od kary o charakterze nieproporcjonalnym lub dyskryminującym; wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu z powodu odmowy odbycia służby wojskowej podczas konfliktu, jeżeli odbywanie służby wojskowej stanowiłoby zbrodnię lub działania, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3; czynach skierowanych przeciwko osobom ze względu na ich płeć lub małoletniość. W ocenie Sądu dokonanej z uwzględnieniem wskazanych przesłanek, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i na tej podstawie doszły do słusznego przekonania, że w sytuacji przedstawionej przez skarżącego brak okoliczności uzasadniających przyznanie mu ochrony międzynarodowej, poprzez nadanie statusu uchodźcy. Skarżący nie wskazał konkretnych zdarzeń dotyczących bezpośrednio jego osoby, które mogłyby świadczyć, że dotyczą go formy prześladowania określone w powołanym przepisie art. 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. Podkreślić należy, co zauważyły również organy administracji, że skarżący legalnie wyjechał z kraju pochodzenia, nie udzielał się w działalności społecznej i politycznej, nie był poszukiwany lub ścigany przez miejscowe władze lub służby rosyjskie. Skarżący zeznał w toku postępowania w sprawie jego wniosku, że był kilkakrotnie zatrzymany i wypytywany o bojowników, bity podczas zatrzymań, ale stwierdził również: "z walkami nie miałem nic wspólnego". Skarżący zwracał uwagę na niestabilną sytuację w kraju pochodzenia, na brak poczucia bezpieczeństwa dla siebie i rodziny, również na problemy finansowe związane z brakiem pracy. Wszystkie wskazane okoliczności nie stanowią jednak przesłanek uzasadniających uznanie skarżącego uchodźcą. Fakt braku stabilizacji w kraju pochodzenia i akcje represyjne przeciwko ludności cywilnej nie mogą decydować o udzieleniu statusu uchodźcy osobie, która wprawdzie ofiarą takich akcji była albo mogła być, ale równocześnie nie była ich bezpośrednim adresatem. W ocenie Sądu, obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości uznania za uchodźcę osoby, która była ofiarą "zaczystek", ale nie była w związku z tym prześladowana poprzez przetrzymywanie w więzieniu, w związku ze swoją działalnością społeczną, polityczną albo przekonaniami. W ocenie skarżącego fakt, że w [...] wielokrotnie naruszono jego prawo do wolności, przez bezprawne zatrzymania w drodze tzw. "zaczystek" nie został uwzględniony przez organy jako okoliczność indywidualna odnosząca się bezpośrednio do skarżącego i mająca wpływ na zasadność wniosku, nie tylko w zakresie nadania statusu uchodźcy, ale również w zakresie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz zgody na pobyt tolerowany. Oceniając argumenty skarżącego w tym zakresie, zgodzić się należy, że w ramach "zaczystek" ludność cywilna jest zatrzymywana do wyjaśnienia. Z relacji skarżącego wynika, że był kilka razy zatrzymywany, pytany o bojowników i wypuszczany. Stwierdził, że podczas zatrzymań był straszony i bity. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący o okolicznościach tych poinformował organ dopiero w toku przesłuchania, które miało miejsce dziewięć miesięcy od złożenia wniosku – nie wspomniał o tym w samym wniosku. Wyjaśniając tę okoliczność stwierdził, że nie poruszył tej kwestii we wniosku, bo był zmarznięty i się wstydził. Należy jednak w tej sytuacji zauważyć, że charakter wspomnianych działań podejmowanych przez władze w stosunku do ludności cywilnej, których przypadkową ofiarą był również skarżący, nie dowodzą, że działania te miały charakter indywidualnej represji nakierowanej na osobę cudzoziemca. Należy przyjąć, biorąc pod uwagę treść wniosku cudzoziemca o nadanie statusu uchodźcy, w którym stwierdził, że powodem przyjazdu do Polski było, iż "przyjechał żyć, w [...] jest niespokojnie", że tak naprawdę on sam nie traktował najpewniej wspomnianych sytuacji jako prześladowania go. Trafnie zatem organ przyjął, że podłożem wyjazdu cudzoziemca z kraju, tak naprawdę była kwestia ekonomiczna. Trzeba wskazać, że organy administracji, choć w toku postępowania nie zawsze posługiwały się pojęciem "zaczystki", to rozważały powyżej wskazaną okoliczność w kontekście przepisów mających zastosowanie w sprawie i na tej podstawie uznały, że nie są to wydarzenia uzasadniające udzielenie skarżącemu ochrony międzynarodowej w żadnej z form przewidzianych w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu brak również przesłanek dla udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej. Stosownie do art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, cudzoziemcowi, który nie spełnia warunków do nadania statusu uchodźcy, udziela się ochrony uzupełniającej, w przypadku gdy powrót do kraju pochodzenia może narazić go na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia. Zasadność udzielenia ochrony uzupełniającej należało ocenić w kontekście tych samych okoliczności wskazanych przez skarżącego i ustalonych przez organ administracji, które stanowiły podstawę oceny zasadności wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Okoliczności te należało jednak rozważyć pod kątem innych przesłanek, a więc tych wskazanych w art. 15 ustawy z 13 czerwca 2003 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w przypadku skarżącego odmowa udzielenia ochrony uzupełniającej jest związana z faktem braku podstaw do przyjęcia, że skarżącemu groziłyby w przypadku powrotu do kraju pochodzenia konsekwencje opisane w tym przepisie. W ocenie organów, fakty i okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają twierdzenia, że w razie powrotu do kraju pochodzenia skarżący byłby narażony na orzeczenie kary śmierci, wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Skarżący nie doświadczył tych zagrożeń przez wyjazdem z kraju pochodzenia. Zauważyć również należy, że obecnie w kraju jego pochodzenia nie toczy się wojna, wewnętrzny konflikt zbrojny. Niestabilna sytuacja wewnętrzna, wzmożona czujność służb wewnętrznych i policji nie przesądza wprost o zasadności udzielenia tej formy ochrony skarżącemu. Wobec skarżącego ze strony władz państwowych nie podjęto żadnych działań, które mogłyby wskazywać również na konieczność udzielenia prawa do pobytu tolerowanego. Na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw cudzoziemców prawo do takiego pobytu z mocy prawa, ma jedynie osoba, która ze względu na dotyczące jej okoliczności i sytuację panującą w kraju jej pochodzenia, może żywić realną obawę naruszenia w stosunku do niej dóbr określonych treścią wspomnianego artykułu. W przedstawionych okolicznościach dotyczących skarżącego należy uznać, że również w tym zakresie zaskarżone decyzje są prawidłowe. Organy zwróciły uwagę na sytuację panującą w [...] i stwierdziły, że rzeczywiste zagrożenie istniejące w kraju pochodzenia, w tym akcje represyjne wobec ludności cywilnej, nie są dla skarżącego bardziej dotkliwe aniżeli dla całej ludności republiki. W świetle powyższego nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez organy administracji art. 15 k.p.a. i zasady dwuinstancyjności postępowania przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, dokonał jego oceny w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i na tej podstawie wydał rozstrzygnięcie. Odnosząc się do polemiki skarżącego z oceną organów, iż skarżący może zmienić miejsce zamieszkania, stwierdzić należy, że istnienie albo brak takiej możliwości może pomóc w rozpoznaniu sprawy i podjęciu właściwego rozstrzygnięcia, ale nie może zaważyć o prawidłowości albo wadliwości zaskarżonych decyzji. Podobnie, o wyniku procedury uchodźczej nie może decydować wyłącznie sytuacja wewnętrzna panująca w kraju pochodzenia. Jej ocena stanowi jeden z elementów prawidłowo przeprowadzonej procedury i nie należy jej oceniać w oderwaniu od konkretnej sytuacji osoby występującej z wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy. Trzeba zwrócić uwagę, że w opisanej sytuacji faktycznie wniosek o nadanie statusu uchodźcy, nie stanowi właściwego trybu dla próby zalegalizowania pobytu skarżącego w Rzeczypospolitej Polskiej. Również fakt, że w Polsce przebywa jego cioteczny brat nie ma znaczenia dla wyniku procedury uchodźczej. W tym stanie rzeczy mając na względzie treść art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.