V SA/Wa 497/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego; uchyla zaskarżoną decyzję Po rozpoznaniu wniosku K. O. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia części grzywny w wysokości 500 zł pozostałej do zapłaty w kwocie 100 zł, nałożonej mandatem kredytowym z dnia 30 września 2010 r. seria [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Ministra Finansów decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: K. O. poprzez przyjęcie mandatu karnego został zobowiązany do zapłaty grzywny nim nałożonej, bowiem zgodnie z art. 138 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, mandat ten stał się prawomocny w dniu pokwitowania odbioru. W dniu 19 września 2011 r. wpłynął wniosek K. O. w sprawie umorzenia w części należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany stwierdził, że nie jest w stanie dokonać zapłaty kwoty wynikającej z mandatu z uwagi na brak dochodów. Oświadczył, że jest na utrzymaniu żony, która otrzymuje rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości 588,41 zł. Ponadto poinformował, że wraz z żoną wychowuje chorego syna, który otrzymuje rentę socjalną w wysokości 525,88 zł. Po rozpatrzeniu sprawy wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. odmówił częściowego umorzenia należności. K. O. złożył odwołanie podnosząc iż nie ma obecnie żadnych dochodów i nie jest w stanie pokryć z renty żony oraz syna ostatniej raty z tytułu zobowiązania wynikającego z mandatu. Organ odwoławczy przypomniał z kolei, że z akt sprawy wynika, że należność, której częściowego umorzenia domaga się wnioskodawca była rozłożona na raty wcześniejszą decyzją Wojewody [...]. Podkreślił, że w jego ocenie podjęta decyzja jest słuszna i nie ma podstaw do jej uchylenia lub zmiany. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywołanej ustawy. Przesłanki umorzenia zobowiązania są określone w art. 57 cytowanej ustawy, który stanowi, iż należności mogą być umarzane w części w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Organ zaznaczył, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość częściowego umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem jak i odmawiające uwzględnienia żądania. Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego uznano, że zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Łączny miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego składającego się z trzech osób, wynosi 1114,29 zł, natomiast wydatki stałe wynoszą 273 zł, bez uwzględnienia wydatków na wyżywienie, ubrania oraz leki. W niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było jednak działanie wnioskodawcy, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Częściowe umorzenie zobowiązania powodowałoby uchylenie skutków orzeczonej kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. W związku z powyższym częściowe umorzenie przedmiotowej należności Skarbu Państwa naruszałoby, zdaniem organu, interes publiczny. W ocenie Ministra Finansów wniosek K. O. spełnia przesłankę dopuszczającą częściowe umorzenie zobowiązania, tj. istnienia uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych dłużnika, polegającą na ograniczonych możliwościach płatniczych. Jednocześnie jednak, umorzenie należności naruszałoby interes Skarbu Państwa ze względu na karnoprawny charakter należności i uszczuplenie dochodów budżetu państwa. Mając na uwadze ustalenia dokonane w toku postępowania drugoinstancyjnego oraz charakter należności, wynikającej z grzywny za popełnienie wykroczenia, Minister Finansów, działając w ramach uznania administracyjnego, uznał częściowe umorzenie za niezasadne. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył K. O. Podniósł, że w toku sprawy przedstawił wszystkie dokumenty jakie posiadał i wyjaśnił jaka jest jego sytuacja materialna. To, że jest ona trudna przyznał nawet organ. Skarżący podkreślił, że obecnie ulega ona pogorszeniu w skutek nieświadomości żony, która błędnie sądziła, iż nie musi uiszczać opłaty abonamentowej za telefon, który został jej sprzedany za kwotę 1 zł. W konsekwencji doprowadziło to do powstania zobowiązania w wysokości 1500 zł. Taki stan rzeczy spowodował, że skarżący nie jest w stanie wnieść ostatniej raty obciążającej go z tytułu mandatu w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: W sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. nr 157 z 2009 r. poz. 1240 ze zm.), w której, zgodnie z art. 55 ust. 1 w zw. Z art. 60 i 64 ust 1, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej. Stosownie do art. 57 w/w ustawy, na wniosek dłużnika: 1) należności mogą być umarzane w części 2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności 3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Powyższy przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (należności mogą być umarzane), co oznacza, że decyzja w tym przedmiocie przysługuje każdorazowo organowi. Zaznaczyć należy, że w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w omawianym trybie kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądową. Oczywistym jest jednak, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności, gdyż zakres tego uznania jest wyznaczony normami kompetencyjnymi, przepisami kodeksu postępowania administracyjnego i przepisami prawa materialnego. Zatem, uznanie administracyjne nie tylko nie pozwala organowi na dowolności w załatwieniu sprawy , ale i jednocześnie nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Przekroczeniem granic uznania administracyjnego będzie zatem podjęcie takiej decyzji oraz takie jej uzasadnienie, które w żadnej sposób nie przystaje do realiów konkretnej sprawy. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy, przypomnieć trzeba, iż organ odwoławczy z jednej strony przyznał, że skarżący spełnia przesłankę dopuszczającą częściowe umorzenie zobowiązania, albowiem jego możliwości płatnicze są ograniczone, z drugiej zaś podniósł, że umorzenie obciążającej go należności naruszałoby interes Skarbu Państwa (str. 2 i 3 uzasadnienia decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r.) Zdaniem sądu powyższa teza jest wewnętrznie sprzeczna i niemożliwa do zaakceptowania w realiach sprawy niniejszej. Trzeba przecież pamiętać o jakie zobowiązanie chodzi oraz jaka jest rzeczywista sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna skarżącego i jego rodziny. Otóż należność, o umorzenie której skarżący wnosi, jest równa 100 zł. W związku z tym mówienie ( w przypadku jej umorzenia) o naruszeniu interesu Skarbu Państwa i uszczupleniu dochodów budżetowych jest całkowicie bezzasadne. Trzeba poza tym pamiętać, że skarżący pozostaje na utrzymaniu żony, której dochody stanowią zaledwie kwotę 588, 41 zł. ( z tytułu renty z KRUS) W rodzinie skarżącego jest również chory syn ([...]), który otrzymuje niewielką rentę socjalną w wysokości 525, 88 z. Dochód na jednego członka jego rodziny oscyluje więc poniżej minimum socjalnego. Jeśli zatem skarżący spłacił 400 zł z obciążającej go kwoty 500 zł i ubiega się o umorzenie pozostałych 100 zł to należało jego wniosek potraktować z należytą powagą, nie zaś odwoływać się do sformułowań odnoszących się do interesu Skarbu Państwa i uszczupleń dochodów budżetowych. Państwo za pośrednictwem swoich instytucji, oprócz wykazywanej ochoczo funkcji fiskalnej, musi widzieć również obywatela i jego rzeczywiste problemy. Zdaniem sądu, w sprawie niniejszej, akurat tego zabrakło. Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe i rozważy potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącego. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.