V SA/Wa 500/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A. O, Dariusza M., P. ., P. M., R. S. - członków Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia "[...]" z udziałem uczestnika postępowania A. Z., na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności zasądzonej w związku z orzeczeniem przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowej; oddala skargę; Przedmiotem skargi wniesionej przez A. O., P. K., P. M., D. M. i R. S., reprezentowanych przez r.pr. A. G. (dalej: skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Finansów z [...] grudnia 2011r. Nr [...] w sprawie utrzymania w mocy własnej decyzji z dnia [...] września 2011 r., znak [...] w sprawie odmowy umorzenia należności zasądzonej solidarnie od A. O., P. K., P. M., D. M., R. S. i A. Z. wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2008r. sygn. akt I C [...] , orzekającym przepadek na rzecz Skarbu Państwa równowartości majątkowej w kwocie 59 611,92zł, przyjętej przez Komitet Wyborczy Stowarzyszenia "[...]". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu 31 marca 2009 r. do Ministra Finansów wpłynęło pismo P. K., P. M., A. Z., A. O., D. M. i R. S., członków Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia "[...]", o umorzenie należności zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2008 r. sygn. akt I C [...] z tytułu przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowej w kwocie 59 611,92 zł, przyjętej przez Komitet Wyborczy Stowarzyszenia "[...]". Wniosek został uzasadniony groźbą pogorszeniem się sytuacji finansowej rodzin w przypadku wyegzekwowania należności. Ponadto wnioskodawcy wskazali, iż pełnomocnik finansowy komitetu został ukarany grzywną a solidarne zobowiązanie do zapłaty przedmiotowej należności jest krzywdzące, ponieważ stanowi karę niewspółmierną do stopnia zawinienia członków komitetu. Minister Finansów wydał decyzję z dnia [...] września 2011 r., znak: [...], odmawiającą umorzenia należności, uzasadniając ją niespełnieniem przesłanek wynikających z art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm., dalej ufp). W dniu 13 października 2011 r. do Ministra Finansów wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z dnia [...] września 2011 r., wniesiony przez Pana A. G., pełnomocnika członków Komitetu Wyborczego Stowarzyszenia "[...]". Wniosek uzasadniono błędną wykładnią art. 42 ufp poprzez niezastosowanie przesłanki wskazanej w art. 42 ust. 3 ufp, tj. uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych dłużnika oraz uzasadnionego interesu Skarbu Państwa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na żądanie wyrażone we wniosku z dnia 31 marca 2009 r. o umorzenie w całości należności zasądzonej wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2008 r., sygn. akt I C [...], Minister Finansów zastosował w przedmiotowej sprawie ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, która nie przewiduje możliwości umorzenia całości zobowiązania osobom fizycznym ze względu na inne okoliczności niż określone w art. 42 ust. 1 tej ustawy, tj. gdy osoba fizyczna zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł lub zachodzi uzasadnione przepuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Z uwagi na fakt, iż w sprawie nie zachodziły żadne przesłanki wynikające z tego przepisu , organ stwierdził, że umorzenie było niemożliwe. W kwestii przywoływanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy art. 42 ust. 6 ufp, który stanowi, że przepisy art. 42 ust. 1-5 ufp stosuje się odpowiednio do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty odsetek od tych należności oraz do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłatanych należności ubocznych, organ wskazał, że przepis ten stosuje się odpowiednio, a zatem - zgodnie z literalnym brzmieniem wskazanego ustępu - do umorzenia w całości odsetek ustawowych ma również zastosowanie art. 42 ust. 1 ufp. Skoro nie zostały spełnione określone w tym przepisie przesłanki dopuszczalności umorzenia, ponieważ strony żyją i brak jest zagrożenia dla skuteczności egzekucji (należność została w całości zaspokojona), koniecznym była odmowa żądania umorzenia odsetek. Ponadto Minister Finansów, odpowiadając na wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy naruszenie przez organ w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji art. 7-10, art. 77 i art. 80 kpa, stwierdził, że są one bezpodstawne. Okoliczności prawne i faktyczne sprawy zostały wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, strona była informowana prawidłowo o przebiegu postępowania, zapewniono jej czynny udział w postępowaniu, zaś rozstrzygnięcie zostało podjęte z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej. Organ podkreślił, że decyzja nie została podjęta w zakresie uznania administracyjnego, ponieważ przepis art. 42 ufp wymaga spełnienia przesłanek dopuszczających umorzenie należności w całości, określonych w ustępie 1, zatem w zakresie oceny spełnienia przesłanek dopuszczających decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego, lecz związanego. W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2011 r., strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 6, art. 7 i art. 77 k.p.a., których naruszenie miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, 2. art. 42 ufp poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ufp statuuje tylko dwie przesłanki umorzenia należności pieniężnych, natomiast zgodnie z art. 42 ust. 6 ufp przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty odsetek od tych należności oraz do odraczania lub rozkładania na raty spłaty innych należności ubocznych, tak więc w zakresie umorzenia istnieje także przesłanka wskazana w art. 42 ust. 3 ufp tj. przypadki uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa, 3. art. 107 k.p.a. poprzez uzasadnienie decyzji nie odpowiadające wymogom prawa, 4. art. 1 "Ochrona własności" Protokół Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz sporządzonej w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. 95.36.175). Dodatkowo w uzupełnieniu skargi w piśmie z dnia 19 kwietnia 2012r. pełnomocnik skarżących podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszniem prawa, gdyż została skierowana do A. Z., która nie składała wniosku o ponowne rozpatrzenie decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując wszystkie argumenty zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach publicznych, albowiem wniosek skarżących, wszczynający postępowanie, został złożony jeszcze pod rządami tej ustawy (tj. 30 marca 2009r.). Materialnoprawną podstawę stanowiącego przedmiot kontroli Sądu rozstrzygnięcia Ministra Finansów stanowi przepis art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Stosownie do jego postanowień należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym jednostkom budżetowym, państwowym zakładom budżetowym, państwowym gospodarstwom pomocniczym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, z zastrzeżeniem ust. 7, gdy: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z wymienionych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oparty jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 42 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy może, ale nie musi umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417; wyrok z dnia 9 września 2010r., sygn. akt V SA/Wa 282/10, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona, Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. O tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy, na gruncie którego orzekały organy administracyjne, został ustalony w sprawie prawidłowo. Analiza akt postępowania nie potwierdza, aby zapadłe decyzje wydano w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, charakteryzującego się brakiem staranności, które miałoby w konsekwencji doprowadzić do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez błędną interpretację zebranych dowodów. Organ dopełnił powinności zgromadzenia materiału dowodowego, jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Mając na uwadze zarówno stan faktyczny jak i stan prawny niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż organ w postępowaniu administracyjnym słusznie uznał, iż nie zachodzi żadna z obligatoryjnych przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, w szczególności w art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych, to jest brak podstaw do istnienia uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, bo praktycznie tylko ta z wymienionych w art. 42 ust 1 przesłanek mogła być w tej sprawie rozważana, gdyż – jak wynika z akt sprawy – cała należność w toku prowadzonego postępowania została przez skarżących uiszczona, a postępowanie egzekucyjne zakończone dnia 23 lipca 2009r. Na marginesie należy wskazać, że od 1 stycznia 2010 r. zaczęła obowiązywać ustawa o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z p. zm.), która zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. przyjęły liberalniejsze dla wnioskodawców kryteria do umorzenia wnioskowanych należności, jednakże z uwagi na treść art. 115 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1241) przepisy te nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, ze szczególnym uwzględnieniem przepisu art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych z 2005r. Sąd pragnie podkreślić, że przedmiotem toczącego się postępowania jest decyzja Ministra Finansów utrzymująca w mocy własną decyzję wydaną odnośnie odmowy umorzenia należności, nie zaś zasadność nałożenia należności zasądzonej solidarnie od A. O., P. K., P. M., D. M., R. S. i A. Z. wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2008r. sygn. akt I C [...], orzekającym przepadek na rzecz Skarbu Państwa równowartości majątkowej w kwocie 59 611,92zł, przyjętej przez Komitet Wyborczy Stowarzyszenia "[...]", albowiem ta kwestia była rozpatrzona już ostatecznie przez sąd powszechny (wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...].12.2008r. sygn. akt I A Ca [...] oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...].03.2010r. sygn. akt IV CSK [...]). Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Organ nie naruszył w prowadzonym postępowaniu przepisów art. 6, art. 7 i art. 77 oraz art. 107 k.p.a., wskazywanych w skardze, z uwagi zaś na wyczerpanie kontroli sądowej odnośnie zasadności nałożenia obowiązku egzekwowanego w postępowaniu egzekucyjnym oraz w ocenianym postępowaniu nie można stwierdzić, iż organ naruszył wskazane w skardze przepisy konwencyjne. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.