V SA/Wa 507/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). W dniu 21 maja 2004 r. S. K. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K.wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. S.K. zadeklarował do płatności ONW cztery działki rolne, oznaczone we wniosku literami od A do D o łącznej powierzchni [...] ha, znajdujące się na trzech działkach ewidencyjnych położonych w obrębie [...], gmina [...] (powiat [...], województwo [...]). W dniach [...] czerwca i [...] lipca 2004 r. S. K. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w K. korektę do wniosku o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. przyznał S. K.płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 do powierzchni [...] ha w łącznej kwocie [...] zł. Płatność przyznana powyższą decyzją została zrealizowana na rachunek bankowy Wnioskodawcy w dniu [...] kwietnia 2005 r. Producent zobowiązany był do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez 5 lat na powierzchni nie mniejszej niż [...] ha. W dniu [...] listopada 2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynął Akt Notarialny Rep. A [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. ustanawiający darowiznę gospodarstwa rolnego na rzecz syna P. K.oraz oświadczenie przejmującego działki rolne z dnia [...] listopada 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. w dniu [...] grudnia 2008 r. poinformował S. K. o niedotrzymaniu przyjętego zobowiązania ONW oraz o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu dotychczas pobranych płatności ONW. W odpowiedzi S. K., złożył w dniu [...] grudnia 2008 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w K. oświadczenie, iż przekazał gospodarstwo rolne na rzecz syna i nie poinformował o tym fakcie Biura Powiatowego ARiMR w K. w ciągu 30 dniu od daty przekazania gospodarstwa. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, zawiadomieniem dnia [...] stycznia 2009 r. poinformował S. K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] ustalił S. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za 2004 r. w wysokości [...] zł. Od przedmiotowej decyzji S. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. We wniosku S. K. podnosił, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją Ponadto wskazał, iż nie wiedział, że był zobowiązany informować ARiMR o fakcie przeniesienia posiadania gospodarstwa. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] stycznia 2010 r. nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2009 r. Prezes ARiMR wyjaśnił, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą", Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych; pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Dalej organ wyjaśnił, że wypłacone nienależnie S. K. środki publiczne za rok 2004 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Na podstawie art. 29 ust. 3 tej ustawy, Prezes ARiMR, może upoważniać pracowników Agencji do wydawania decyzji w sprawach o ustalenie kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zaskarżona decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania została wydana z upoważnienia Prezesa ARiMR przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Następnie Prezes Agencji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania zostało ustalone, że S. K. prowadził w 2004 r. działalność rolniczą na obszarze [...] ha, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni [...] ha. W związku z powyższym Strona jest zobowiązana do zwrotu płatności z tytułu ONW w kolejnych latach do powierzchni podjętego zobowiązania tj, [...] ha. Organ wyjaśnił, że zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73 poz. 657, z późn. zm. ), zwanym dalej "rozporządzeniem ONW", który stanowi, że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Prezes Agencji wskazał, że nienależnie pobrana kwota płatności wynosi 1560,24 zł. Na wysokość tej kwoty składają się: - powierzchnia gruntów objętych zobowiązaniem ONW w 2004 r. 5,91 ha, - przyznana płatność za rok 2004 1560,24 zł; Kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania wieloletniego ONW (rok 2004) - (5,91 ha x 264 zł) =1560,24 zł, W konsekwencji kwota nienależnie pobranych przez S. K. płatności z tytułu ONW wynosi [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Odnosząc się do złożonego przez Stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, iż wniosek nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto organ wspomniał, iż Strona składając w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" na rok 2004, podpisała oświadczenie w tab. X na stronie 4, pkt 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że: "zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Ponadto w odniesieniu do zarzutu braku poinformowania przez ARiMR Strony, w kwestii dotyczącej złożenia stosownego oświadczenia organ wskazał, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. na organach ARiMR ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zasada ta jednak podlega ograniczeniu. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem zasady ogólne k.p.a. (w tym art. 9) mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008 r. IIGSK 51/2008). Organ podkreślił również, iż treść art. 9 k.p.a. wskazuje wyraźnie, że obowiązek informowania i wyjaśniania obciąża organ dopiero od momentu wszczęcia postępowania, zaś wyjaśnienia, informacje i wskazówki mają być udzielane stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu. Dopiero bowiem w toku postępowania, gdy znany jest jego przedmiot oraz okoliczności faktyczne sprawy, organ może udzielić stronie rzeczywiście wyczerpującej informacji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 12 lutego 1997 r. I SA/Wr 1516/96), Zdaniem organu brak aktywności Strony w kwestii informowania organów ARiMR o przekazaniu posiadania gospodarstwa rolnego, uniemożliwił organom udzielenie wyczerpujących informacji . Prezes Agencji wskazał, iż fakt dalszego prowadzenia działalności rolniczej przez osoby, które przejęły posiadanie gospodarstwa rolnego, nie zwalnia od obowiązku zwrotu płatności ONW osoby, która przyjęła zobowiązanie. Organ zaznaczył również, że Stronie przysługuje uprawnienie do wystąpienia z prośbą do Prezesa ARiMR o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo o rozłożenie na raty całości lub części kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW. W dalszej części uzasadnienia Prezes ARIMR wyjaśnił, że zgodnie z art. 71 ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001). Należy zauważyć, że rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 ma zastosowanie do okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r. zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3, odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem, a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadku zwrotu kwot pieniężnych. Na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy do ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Organ wyjaśnił również, że zgodnie z art. 56 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę wynosi 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim. Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Od dnia 28 stycznia 2009 r. -11,5 %, od 26 lutego 2009 r. - 11 %, od 26 marca 2009 r.-10,5 %, od 25 czerwca 2009 r. -10 %. Pismem z dnia 1 lutego 2010 r. S. K. wniósł skargę na decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] stycznia 2010 r. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2010 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ARiMR w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że orzeczenie to jest prawidłowe, tj. zostało wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawidłowo zastosowane przepisy prawa. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz ustalonego przez organy orzekające i niekwestionowanego przez skarżącego stanu faktycznego, skarżący S. K. otrzymał płatność ONW za 2004 r. Składając wniosek o przyznanie tej płatności zobowiązał się między innymi do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich będących w jego posiadaniu działkach rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. W dniu [...] sierpnia 2007 r. całe gospodarstwo darował synowi. Darowując synowi gospodarstwo, otrzymał od niego w dożywotnie użytkowanie [...] ha gruntu, co jednak ze względu na to, że jest to działka o pow. mniejszej niż 1 ha nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Akt notarialny – umowa darowizny gospodarstwa wraz z oświadczeniem przejmującego wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w K. dnia [...] listopada 2007 r. Z przepisów krajowych podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U.Nr 73, poz.657 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem . Rozporządzenie to określa zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zgodnie z §2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia płatność ONW udziela się producentowi rolnemu który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.). Wśród wymagań określonych w art.14 ust. 3 rozporządzenia 1257/1999/WE znajduje się miedzy innymi wymóg prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Zgodnie z § 9 ust. 2a rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym w dacie przeniesienia przez skarżącego posiadania gospodarstwa rolnego, zaprzestanie prowadzenia działalności na skutek przeniesienia posiadania działek objętych dopłatami ONW na rzecz innego podmiotu, przed upływem 5 lat od daty pierwszej płatności powoduje , co do zasady, obowiązek zwrotu otrzymanych płatności. W §9 ust.2a pkt 2 rozporządzenia przewidziano możliwość zwolnienia się producenta rolnego z obowiązku zwrotu płatności. W tym celu producent rolny zobowiązany jest złożyć do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych, w którym podmiot ten zobowiązuje się do: a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a. Zgodnie z zacytowanym wyżej przepisem Skarżący nie miałby obowiązku zwrotu otrzymanych płatności ONW, gdyby przejmujący gospodarstwo, czyli jego syn złożył w terminie 14 dni odpowiednie oświadczenie. Oświadczenie takie nie zostało złożone w terminie. Jak wynika z decyzji (oraz akt administracyjnych sprawy) oświadczenie syna skarżącego zostało złożone dnia [...] listopada 2007 r., a więc po upływie przeszło trzech miesięcy od dnia przekazania gospodarstwa rolnego i zaniechania prowadzenia w nim działalności rolniczej przez skarżącego. W § 9 rozporządzenia przewidziane zostały również inne sytuacje, w których płatność ONW nie podlega zwrotowi. Zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia - płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli: 1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności: a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego, b) wystąpienie klęski żywiołowej, c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz 2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. W toku postępowania administracyjnego skarżący nie wskazał na wystąpienie którejkolwiek z wymienionych w § 9 ust.3 rozporządzenia okoliczności. Wobec powyższych ustaleń Sąd stwierdził, że w sprawie zaistniały podstawy do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW i nie zostały spełnione warunki do zwolnienia skarżącego z obowiązku zwrotu otrzymanych płatności ONW. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7 i 8 k.p.a., ani innych przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę jako niezasadną.