V SA/Wa 509/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA Małgorzata Rysz (spr.), , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Wnioskiem z dnia 17 maja 2006r. (który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J., Inspektorat w B. w dniu 22 maja 2006r.) D. J. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. W piśmie wskazała, iż jest w trudnej sytuacji życiowej - ma 56 lat, pobiera emeryturę w wysokości 904 zł miesięcznie, ma na wyłącznym utrzymaniu 23 - letniego studiującego syna. Z tego tytułu ponosi znaczne koszty utrzymania syna poza miejscem zamieszkania, w tym na zapewnienie mu mieszkania i dojazdy. Nie może podjąć pracy, gdyż musi opiekować się 81 - letnią, psychicznie chorą matką, która cierpi również na inne choroby. Decyzją Nr [...], wydaną w sprawie [...], z dnia [...] lipca 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności oraz odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy - za okres od 03/1999r. do 02/2000r. w łącznej kwocie 10.917,40 zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust 1 i ust 3 a, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społeczny (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek pobieranych przez ZUS. Istnieje bowiem możliwość dochodzenia zadłużenia ze świadczenia emerytalnego dłużniczki. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. J. znowu powołała się na swoją trudną sytuację życiową i materialną, wskazała, iż po uiszczeniu opłat, na wyżywienie jej oraz syna J. pozostaje 230 zł miesięcznie, podniosła, że poważnie rozważa możliwość rezygnacji ze studiów syna, choć on za wszelką cenę chce je ukończyć. Do wniosku dołączyła ponadto dwie faktury za zakup lekarstw na nazwisko J. J. oraz informację ZUS o zaewidencjonowaniu na jej indywidualnym koncie składek na ubezpieczenie emerytalne za miesiące 02 i 03. 1999r., w łącznej kwocie 454,08 zł, wpłaconych przez A. S.A. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., Prezes ZUS ponownie odmówił umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od 03/1999r. do 02/2000r. w kwocie 4.160,40 zł. i odsetek naliczonych na dzień złożenia pisma o umorzenie należności w kwocie 6.757,00 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w związku z tym, że brak jest podstaw i nowych dowodów w sprawie, mających zasadniczy wpływ na pogorszenie sytuacji zainteresowanej, nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a, 4 ustawy z dnia 13 października 1998r., o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja zawiera pouczenie o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z czego D. J. skorzystała składając w dniu 02.10.2006r.(data nadania pocztowego) skargę, rozpoznaną w ramach sprawy V SA/Wa 422/07. Następnie w dniu [...] października 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał jeszcze jedną decyzję - Nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a., którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...].07.2006r. Uzasadnienie decyzji jest identyczne jak decyzji z [...] sierpnia 2006r., dodatkowo znajduje się w nim następujące sformułowanie: " Jednocześnie uchyla się decyzję nr [...] z dnia [...].08.2006r." Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o akta administracyjne dołączone do sprawy tut. Wydziału VSA/Wa422/07. Od decyzji nr [...] z dnia [...] października 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. J., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, a mianowicie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie, iż nie ma podstaw do umorzenia zaległości, podczas gdy w jej przypadku zaległości te powinny być umorzone ze względu na opisywaną wcześniej trudną sytuację życiową i finansową. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). WyJ.nić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 k.p.a. " Art. 16 § 1 ustanawia ochronę decyzji ostatecznych przyznając im cechę trwałości, przy równoczesnym wyznaczeniu granic tej trwałości. Ze sformułowania zdania pierwszego art. 16 § 1 "Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne", wynika, iż jest to nie tylko decyzja, od której nie można wnosić odwołania, ale przede wszystkim, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej. Sprawa ta zatem nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygniecie pociąga za sobą sankcję nieważności (art. 156 § l pkt 3.) ["Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz." B.Adamiak. J.Borkowski. Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2004.]. Od reguły ostateczności ustawodawca dopuścił wyjątki i decyzja ostateczna może być wzruszona w następujących przypadkach przewidzianych w k.p.a.: l) przez uchylenie (zmianę) decyzji w trybie postępowania w sprawie uchylenia (zmiany) decyzji prawidłowej bądź dotkniętej wadą niekwalifikowaną (art. 154, art. 155, art. 161); 2) przez uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 145 § l w związku z art. 151 § l pkt 2). Uchylając decyzję organ wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy ( art. 151 § l pkt 2); 3) przez stwierdzenie nieważności w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1); 4) przez uchylenie (zmianę) decyzji na podstawie przepisów szczególnych. Należy jednak podkreślić, iż wyznaczone przez k.p.a. odstępstwa od zasady ogólnej trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, jako rozwiązania stanowiące wyjątek od zasady podlegają wykładni ścisłej. Podważenie trwałości decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w ściśle określonym trybie. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wydanie decyzji Nr [...] z dnia [...].10.2006r. nastąpiło z pogwałceniem zasady trwałości decyzji ostatecznych. Decyzja ta, zapadła z powołaniem się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., już po wcześniejszym wydaniu w sprawie wniosku D. J. z dnia [...].05.2006r., decyzji ostatecznej ( Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006r.). Jak wynika z notatki Wydział Obsługi Prawnej, z dn. 16.10.2006r.( k 26 akt administracyjnych), intencją było " naprawienie" błędu popełnionego przy wydawaniu decyzji z dnia [...].08.2006r. i doprowadzenie do właściwego sformułowania sentencji. Jednak dokonanie takiej korekty, z pominięciem jakiegokolwiek trybu wzruszenia decyzji ostatecznej nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Nie można również uznać ( pomijając nawet fakt, że w zaskarżonej decyzji powołano się na art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. ), ażeby korekta wcześniej wydanej decyzji ostatecznej nastąpiła w trybie samokontroli, przewidzianym w art. 54 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z treścią przepisu oraz ugruntowanym orzecznictwem, rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a może jedynie w całości uwzględniać żądania skarżącego. Celem wprowadzenia tego przepisu było wyeliminowanie zbędnych postępowań sądowoadministracyjnych, dlatego też wydana w tym trybie decyzja winna rozstrzygnąć sprawę co do istoty, nie jest możliwe uwzględnienie skargi w części, bądź nawet uchylenie decyzji celem kontynuowania postępowania administracyjnego. Tym bardziej nie jest możliwe, jak w niniejszej sprawie, uchylenie decyzji w celu doprowadzenia do wydania rozstrzygnięci formalnie zgodnego z przepisem o charakterze proceduralnym tzn. art. 138 k.p.a. Z tych wszystkich przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 16 k.p.a.; na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt. 3 k.p.a. Sąd orzekł jak w wyroku.