V SA/Wa 519/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania ze środków unijnych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W 18 października 2016 r. skarżący M. S. nadał kolejny (złożony na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, twierdząc, że zmieniła się jego sytuacja materialna, na co przedstawia dowody. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwoma synami w wieku [...] i [...] lat. Jako składniki majątku rodziny skarżący wymienił lokal mieszkalny w Warszawie o powierzchni 60 m kw i wartości [...] zł, halę produkcyjną położoną w P. o powierzchni 200 m kw i wartości [...] zł, oszczędności w kwocie [...] zł oraz sprzęt (ujęty w załączniku nr 3 do wniosku) o łącznej wartości [...] zł. Skarżący podniósł, iż ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Do miesięcznych wydatków zaliczył: spłaty rat kredytów i pożyczek – [...] zł, raty leasingowe – [...] zł, czynsz – [...] zł, "pozostałe czynsze" – [...] zł, koszty utrzymania mieszkania – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, koszty ubezpieczenia- [...] zł, opłaty za "pozostałe media" - [...] zł. Do formularza wniosku skarżący załączył: - wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od apelacji (skierowany do Sądu Okręgowego w W. ) wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, - wykaz wartości poszczególnych sprzętów skarżącego obejmujących w sumie kwotę [...] zł, - sprawozdanie z przebiegu z postępowań sądowych dotyczące spraw skarżącego zawisłych przed sądami powszechnymi, sporządzone przez pełnomocnika skarżącego – radcę prawnego M. K. , - fakturę VAT za energię elektryczną wystawioną 1 września 2016 r. na kwotę [...] zł , na której wskazano zadłużenie skarżącego w wysokości [...] zł, - zawiadomienie spółdzielni mieszkaniowej z 17 maja 2016 r. o zmianie miesięcznej opłaty za lokal wynoszącej od maja 2016 r. [...] zł, - informację spółdzielni mieszkaniowej z 26 września 2016 r. o zaległości skarżącego w wysokości [...] zł z tytułu opłat za użytkowanie lokalu, - polisę dotyczącą ubezpieczenia lokalu w okresie od 28 czerwca 2016 r. do 27 czerwca 2017 r. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do tego wniosku dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, pismem Sądu z 26 października 2016 r. wezwano skarżącego (reprezentowanego wówczas przez radcę prawnego K. B.) do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez do wyjaśnienie, w jaki sposób zmieniła się sytuacja materialna skarżącego w stosunku do stanu jaki istniał w momencie rozpoznawania jego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (wrzesień 2016 r.) oraz poprzez przedstawienie: a) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (straty) uzyskanych przez skarżącego oraz jego małżonkę w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. z tytułu prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, b) wyjaśnienia sytuacji finansowej pełnoletniego syna skarżącego: w przypadku zatrudnienia – przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość jego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a w sytuacji pozostawania bez pracy – oświadczenia, czy syn skarżącego figuruje w ewidencji osób bezrobotnych (w takim wypadku należy przedłożyć aktualne zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność), zaś w przypadku kontynuowania nauki – przedstawienie zaświadczenia ze szkoły/uczelni, c) dokumentów potwierdzających podane w rubryce nr 11 formularza PPF informacje o udzielonych skarżącemu kredytach, pożyczkach i leasingu oraz miesięcznych wydatkach związanych z ich spłatą (np. kopie umów, harmonogramy spłaty rat), d) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę oraz starszego syna rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, e) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z 10 listopada 2016 r. poinformował, że jego wierzyciele złożyli wniosek o ogłoszenie jego upadłości i postanowieniem Sądu Rejonowego [...], X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych (sygn. akt [...]) postanowił zabezpieczyć majątek skarżącego poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, a następnie w dniu 3 listopada 2016 r. - "przymusowego nadzorcy sądowego". Wobec powyższego skarżący podniósł, iż nie może samodzielnie dysponować majątkiem, a w konsekwencji wnieść opłaty sądowej w niniejszej sprawie. Do ww. pisma załączył: - deklaracje VAT – 7 za miesiące lipiec - wrzesień 2016 r., - rozliczenie za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, - decyzję Komisji Rekrutacyjnej z 26 października 20176 r. o przyjęciu starszego syna skarżącego na studia do [...] wraz z załącznikiem w postaci wysokości semestralnych opłat za studia, - skierowane do małżonki skarżącego wezwanie [...] S.A. z 26 września 2016 r. do zapłaty w terminie 14 dni kwoty [...] zł, - skierowane do żony skarżącego wezwanie [...] S.A. z 31 października 2016 r. do natychmiastowej spłaty kwoty [...], - harmonogram spłat stanowiący załącznik nr 3 do umowy pożyczki udzielonej skarżącemu przez [...] S.A. z siedzibą w T., - oświadczenie skarżącego z 20 października 2016 r. o uznaniu długu w łącznej wysokości [...] zł obejmującego nierozliczone należności wynikające z umów leasingu, - wyciągi z trzech rachunków bankowych skarżącego prowadzonych w [...]S.A. za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., na których salda końcowe były ujemne i wynosiły odpowiednio: - [...] zł, - [...] zł i - [...] zł, - zawiadomienie spółdzielni mieszkaniowej z 26 września 2016 r. o wysokości miesięcznych opłat za lokal od stycznia 2017 r., - wezwanie spółdzielni mieszkaniowej z 27 października 2016 r. do zapłaty zaległości z tytułu opłat za lokal w wysokości [...] zł, - fakturę VAT za energię elektryczną wystawioną 1 września 2016 r. na kwotę [...] zł, na której wskazano zadłużenie skarżącego w wysokości [...] zł, -- polisę dotyczącą ubezpieczenia lokalu w okresie od 28 czerwca 2016 r. do 27 czerwca 2017 r., - skierowane do małżonki skarżącego zawiadomienie [...] S.A. o zadłużeniu z tytułu usług telekomunikacyjnych i rat za zakupiony sprzęt na kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenia składane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzą wątpliwości, Sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, przy czym odpowiedź skarżącego na wezwanie Sądu jest niepełna. Przede wszystkim skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił sytuacji finansowej swojej małżonki. Po pierwsze, nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (straty) uzyskanych przez jego żonę w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W aktach sprawy znajdują się jedynie jej zeznania podatkowe za lata 2014 – 2015. Po wtóre skarżący nie wyjaśnił, czy jego małżonka dysponuje rachunkami bankowymi. Tymczasem w dniu 13 maja 2016 r. żona skarżącego zasiliła jego rachunek bankowy o nr [...] kwotą [...] zł, przelewając ją ze swojego konta (prowadzonego w [...] o nr [...]), z którego to rachunku nie zostały przedstawione wyciągi. Również skarżący nie ujawnił wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego kont. Analiza transakcji na rachunku bankowym o nr [...] wskazuje, iż skarżący dysponuje – poza trzema ujawnionymi - jeszcze dwoma innymi rachunkami (prowadzonymi w tym samym banku o nr: [...] i [...]), z których w dniach: 23 lutego 2016 r., 13 kwietnia 2016 r. i 25 sierpnia 2016 r. przelewał kwoty rzędu [...] zł na swoje konto o nr [...]. Ponadto skarżący pominął okoliczność, iż jego starszy ([...]-letni) syn dysponuje rachunkiem bankowym o nr [...] (także prowadzonym w [...]), z którego przelewa znaczne kwoty na rachunki swojego ojca; np. w dniu 1 lipca 2016 r. przekazał na dwa różne rachunki skarżącego kwoty: [...] zł i [...] zł. W konsekwencji na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome jaki jest stan środków pieniężnych skarżącego, jego małżonki oraz pełnoletniego syna. W tym miejscu podkreślić należy, iż to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt l OZ 895/09, LEX nr 612997). Na marginesie zaakcentować również wypada, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem, na który składają się m.in. lokal mieszkalny w W. o powierzchni 60 m kw i wartości [...] zł, hala produkcyjna położona w P. o powierzchni 200 m kw i wartości [...] zł oraz sprzęt o łącznej wartości [...] zł. Wprawdzie skarżący wykazał zaległości w regulowaniu zobowiązań, w tym opłat za czynsz i media, ale nadal prowadzi działalność gospodarczą. Ze złożonych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od lipca 2016 r. do września 2016 r. skarżący dokonywał transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W lipcu 2016 r. zaewidencjonował sprzedaż w wysokości [...] zł i nabycie w kwocie [...] zł, w sierpniu 2016 r. sprzedaż – [...] zł i nabycie – [...] zł, a we wrześniu 2016 r. sprzedaż – [...] zł i nabycie – [...] zł. Według oświadczenia skarżącego (niepopartego dokumentami), Sąd Rejonowy [...] postanowił zabezpieczyć majątek skarżącego ustanawiając tymczasowego nadzorcę sądowego, a następnie "przymusowego nadzorcę sądowego". Wobec braku dokumentów nie można stwierdzić, czy doszło do ustanowienia zarządcy przymusowego, którego Sąd wyznacza w sytuacji gdy ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego dla danego dłużnika jest niewystarczające w kontekście zabezpieczenia jego majątku przed uszczupleniem. W praktyce zarządca jest powoływany, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że dłużnik będzie ukrywał swój majątek, nie wykonuje poleceń tymczasowego nadzorcy sądowego lub gdy w inny sposób działa na szkodę swoich wierzycieli. O ile ustanowienie nadzorcy sądowego nie wyłącza możliwości zarządzania przez dłużnika własnym majątkiem, o tyle powołanie zarządcy wiąże się z odebraniem dłużnikowi prawa zarządu majątkiem. Jednakże, jak już wyżej wskazano, brak dokumentów uniemożliwia ustalenie, czy faktycznie skarżący został tego prawa pozbawiony. Wobec niepełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest możliwe uznanie, iż skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.