V SA/Wa 522/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Bożek, Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Asesor WSA Piotr Kraczowski, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę Przedmiotem skargi z 22 listopada 2006 r. wniesionej przez K. N. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] wydana w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Oddział Regionalny KRUS w R. wstrzymał wypłatę części uzupełniającej emerytury rolniczej dla K. N. i ustalił nadpłatę nienależnie pobranego przez nią świadczenia za okres od 1 września 1994r. do 31 maja 2004r. w kwocie 45.516,30 zł zobowiązując jednocześnie wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranej emerytury rolniczej za okres ostatnich 3 lat w kwocie 18.115,17zł. Przyczyną powstania przedmiotowego zadłużenia było nie poinformowanie KRUS, że w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę rolniczą skarżąca była posiadaczką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,15 ha. Nabycie własności przedmiotowej nieruchomości w drodze uwłaszczenia z dniem 4 listopada 1971r. potwierdził postanowieniem z dnia [...] lipca 2003r. Sąd Rejonowy w R.. Decyzja KRUS Oddziału Regionalnego w R. z [...] września 2004r. zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury została przez nią zakwestionowana w złożonym do Sądu Okręgowego w R. Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych R. odwołaniu. Prawidłowość postępowania organu rentowego została potwierdzona zarówno przez Sąd Okręgowy w R. który wyrokiem z dnia [...] stycznia 2005r. oddalił odwołanie skarżącej jak i Sąd Apelacyjny w L. , który w dniu [...] grudnia 2005r. oddalił jej apelację. W dniu 1 czerwca 2006 r. K. N. złożyła wniosek o umorzenie wyżej wskazanej należności motywując go trudną sytuacją materialną i pogarszającym się stanem zdrowia. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. nr [...] Prezes KRUS odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników emerytury i renty rolnicze składają się z części składkowej i części uzupełniającej. Natomiast z treści art. 28 cyt. ustawy wynika ,że wypłata części uzupełniającej ulega zawieszeniu w całości bądź w określonej części jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą. Dalej Prezes poinformował, że uznaje się, iż emeryt /rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli on, ani jego małżonek nie jest właścicielem, współwłaścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym ( tj. o powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy). Następnie organ zauważył, że KRUS Odział Regionalny nie podjąłby wypłaty części uzupełniającej emerytury na podstawie decyzji z [...].10.1994., gdyby składając wniosek o przyznanie emerytury rolniczej wnioskodawczyni nie zataiła faktu posiadania gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym decyzja KRUS Oddziału Regionalnego w R. zobowiązująca wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia była prawidłowa. W dalszej części uzasadnienia Prezes KRUS podkreślił, iż dokumentacji emerytalnej wynika, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie przemawia za umorzeniem nadpłaty- pobierana przez nią renta rodzinna, kolejowa wraz ekwiwalentem za deputat węglowy wynosi ok. 834 zł miesięcznie netto , co znacznie przewyższa przeciętne rolnicze świadczenie emerytalno rentowe. Ponadto ma osoby zobowiązane do alimentacji. Oceniając możliwości płatnicze organ zauważył, że stały dochód, jaki skarżąca uzyskuje pozwala jej na spłatę należności w ratach. Ponadto podkreślił ponadto , że znaczna część nienależnie pobranej emerytury została odpisana skarżącej jako nie podlegająca dochodzeniu. W dniu 10 sierpnia 2006 r. K. N. złożyła do Prezesa KRUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnienie wniosku podała, że nie jest prawdą jakoby zataiła fakt posiadania gospodarstwa rolnego , gdyż sama dostarczyła do KRUS orzeczenie Sądu o uwłaszczeniu, a informację, iż nie użytkuje żadnego gospodarstwa rolnego KRUS otrzymał z gminy. Dalej zainteresowana podała, iż rozłożenie zadłużenia na raty nie jest dla niej rozwiązaniem gdyż będą to raty niewielkie bowiem innych nie jest w stanie płacić. Ponadto zarzuciła, że jej dorosłe dzieci dwie córki, a więc osoby zobowiązane do alimentacji również żyją w trudnych warunkach materialnych i nie są w stanie jej pomóc. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy uprzednio wydaną przez siebie decyzję W uzasadnieniu swego stanowiska organ podkreślił, iż stosownie do art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej dalej ustawą, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Organ odwoławczy podkreślił, iż na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie nie znalazł podstaw do umorzenia przedmiotowej należności, ponieważ K. N. posiada stały dochód w postaci renty rodzinnej , kolejowej wys.. ok. 834 zł. miesięcznie ( wraz deputatem węglowym). Prezes KRUS zwrócił uwagę na to, że skarżąca mieszka z córką korzystając z budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych ( obora , stodoła) nieodpłatnie na warunkach ustanowionej przez córki na jej rzecz służebności osobistej mieszkania. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 15 listopada 2006 r. K. N. ponownie zakwestionowała prawidłowość decyzji KRUS zobowiązującej ją do zwrotu nadpłaconego świadczenia. Podkreśliła, że z jej strony nie było żadnych celowych i świadomych działań mających na celu uzyskanie nieprawnych korzyści pieniężnych od KRUS. Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem Prezesa KRUS co do oceny jej możliwości płatniczych. Podkreśliła, że w ostatnim czasie także pogorszeniu uległ stan jej zdrowia , co uzasadnia zwiększenie wydatków na leczenie. Do skargi dołączyła zaświadczenia o stanie zdrowia z października i listopada 2006r. wydane przez lekarzy: rodzinnego, okulistę i kardiologa. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Skarga rozpatrywana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępnie należy zauważyć, że przepis art. 41 ust.1 pkt 2 ustawy nadaje Prezesowi KRUS kompetencję do umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Przesłankami takiego umorzenia są jedynie: ważny interes zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz pozwalający na to stan finansów funduszów KRUS. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podnoszone przez skarżącą w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Sprawa o zwrot nienależnie pobranych świadczeń, jak wynika z akt sprawy, została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądu. Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie ponownie zauważa, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna i prawomocna decyzja KRUS Oddziału Regionalnego w R. z dnia [...] września 2004r, określająca wysokość kwoty nadpłaconego przez Kasę na rzecz K. N. świadczenia emerytalnego oraz kwoty jaką skarżąca zobowiązana jest do zwrotu na rzecz Kasy. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji wyrokiem Sądu Okręgowego w R. Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydanym w dniu [...] stycznia 2005r. zostało oddalone, a prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia potwierdził również Sąd Apelacyjny w L. oddalając w dniu [...] grudnia apelację skarżącej. Istnienie tej decyzji w sposób jednoznaczny przesądza , że skarżąca pobierała świadczenie rolnicze w sposób nieprawny, z naruszeniem obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, przytoczona w skardze argumentacja kwestionująca zasadność obciążenia strony zwrotem nienależnie pobranego świadczenia nie zasługuje na aprobatę. Wobec ustalenia, że wypłacone skarżącej świadczenie KRUS było nienależne, Sąd orzekający w niniejszej sprawie dokonał oceny zasadności odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia. Sąd ocenił taką odmowę w świetle przywołanego wyżej art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia nakazuje organowi kierować się m.in. ważnym interesem zainteresowanego oraz jego możliwościami płatniczymi. O ile pojęcie "ważnego interesu" nie zostało przez ustawę bliżej zdefiniowane, to możliwości płatnicze należy wywieść z otrzymywanej przez skarżącego emerytury. Sąd podziela ocenę organu, że skarżąca nie jest pozbawiona środków utrzymania. Zamieszkuje, korzystając nieodpłatnie z budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych na podstawie ustanowionej przez córki służebności mieszkania nie mając nikogo na utrzymaniu. Dochód jej stanowi renta rodzinna, kolejowa po mężu się w kwocie 834 zł. miesięcznie netto ( wraz z deputatem węglowym). Zdając sobie sprawę, że spłata kwoty zadłużenia stanowić będzie dla skarżącej uciążliwość, ocenić jednak należy, że jej możliwości płatnicze pozwalają na systematyczne, stopniowe uregulowanie tej należności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu, iż skarżąca może wystąpić do Kasy o rozłożenia spłat zadłużenia na większą ilość, dogodniejszych dla niej rat. Ponadto należy podkreślić, iż umorzenie takich należności ma charakter absolutnie wyjątkowy, zarezerwowany dla sytuacji nadzwyczajnych. Mimo trudnej sytuacji materialnej skarżącej ocenić wypada, że w niniejszej sprawie taki nadzwyczajny przypadek nie zachodzi. Nie można też uznać, że wystąpił "ważny interes" skarżącej w umorzeniu kwoty należności. Interesu takiego nie należy bowiem odczytywać w oderwaniu od wysokości dochodów skarżącej i stanu finansów KRUS. Ponadto należy wskazać, iż decyzja o umorzeniu należności wobec KRUS ma charakter uznaniowy i nawet w razie wystąpienia przesłanek umorzenia zależnych od zainteresowanego (brak środków utrzymania, brak majątku) należności takie jedynie mogą być umorzone. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Prezesa do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził ,iż osiągany przez skarżącą dochód przy uwzględnieniu wydatków bieżących pozwala na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna wnioskodawczyni nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja skarżącej. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Kontrola sądu administracyjnego w takich wypadkach jest ograniczona i sprowadza się do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ocenić należy, że takiego przekroczenia w niniejszej sprawie nie było. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu - Prezesa KRUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów , jak wskazane w skardze, skarżąca może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 przywołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.