V SA/Wa 524/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że brak jest przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. F. A.– wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – wystąpił z wnioskiem (na urzędowym formularzu PPF z 22 marca 2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności ani żadnego źródła dochodów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 8 kwietnia 2010 r. wezwano go do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 26 kwietnia 2010 r., w którym podniósł, iż "jego utrzymanie – to jego problemy". Jednocześnie wskazał, iż nie ma rachunku bankowego ani żadnych oszczędności pieniężnych. Postanowieniem z dnia 13 maja 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób było dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie. Pismem z dnia 17 maja 2010 r. F. A. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że na dzień wypełniania formularza PPF nie pobierał świadczeń dla uchodźców z powodu biurokratycznego podejścia do jego sprawy. Skarżący wskazał, że obecnie pobiera świadczenie w wysokości [...] zł na dzień oraz że wcześniej pomagali mu koledzy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. F. A. w odpowiedzi na wezwanie, poza oświadczeniem, że nie posiada rachunku bankowego ani żadnych oszczędności, nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania, nie nadesłał żądanych dokumentów i nie wskazał przyczyn dla których tego nie czyni. Pismo skarżącego z dnia 26 kwietnia 2010 r. stanowi polemikę z wynikającym z przepisów prawa obowiązkiem udziału strony inicjującej postępowanie sądowe w jego kosztach, jak również z ustaleniem rzeczywistego stanu majątkowego poprzez wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie wobec braku odpowiedzi na zadane pytania. W szczególności wyjaśnienia wymagało skąd skarżący czerpie środki finansowe na utrzymanie na terytorium Polski, skoro oświadcza, iż nie osiąga żadnego dochodu, nie uzyskuje pomocy socjalnej i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, gdzie i na podstawie jakiego tytułu zamieszkuje, jak przedstawiają się jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący również nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz nie dołączył żądanych dokumentów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że na dzień wypełniania formularza PPF nie pobierał świadczeń dla uchodźców z powodu biurokratycznego podejścia do jego sprawy. Skarżący wskazał, że obecnie pobiera świadczenie w wysokości [...] zł na dzień oraz że wcześniej pomagali mu koledzy. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.