V SA/Wa 528/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r. V SA/Wa 528/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. V. z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2016 r. V SA/Wa 528/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w Z. (dalej: "Skarżąca" lub "Stowarzyszenie") prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie podniosło, że złożone w piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. oświadczenia obrazują jego rzeczywistą sytuację majątkową, czyli brak jakiegokolwiek majątku oraz możliwości zgromadzenia środków finansowych. Skarżąca nie zgodziła się ze zdaniem referendarza, że potencjalnie ma możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, bowiem wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia możliwości zarobkowania faktycznie nie istnieją. Stowarzyszenie ma liczne zobowiązania wobec innych podmiotów, które objęte są tytułami wykonawczymi. W szczególności, na podstawie decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], Strona zobowiązana jest do zwrotu kwoty dotacji w wysokości 114.887,50 zł wraz z odsetkami. Zgromadzenie zatem środków finansowych potrzebnych na wniesienie wpisu od skargi w niniejszej sprawie nie jest możliwe, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu Skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienia kosztów postępowania, zatem referendarz prawidłowo odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do nadesłania następujących dokumentów: statutu stowarzyszenia, aktualnego wykazu majątku, tj. nieruchomości, ruchomości i funduszy, odpisów deklaracji podatkowych składanych do urzędu skarbowego przez stronę skarżącą za lata 2014-2015, zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych w roku 2016 albo innych dokumentów wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów, odpisów aktualnego bilansu rachunku zysków i strat, bilansu rachunku zysków i strat za lata 2014 – 2015 r., wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, lokat (w tym kont i lokat dewizowych) z okresu od [...] stycznia 2016r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, innych dokumentów potwierdzających istnienie pozytywnej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie przesłano jedynie niepełny statut i oświadczyło, iż: nie ma żadnego majątku w tym nieruchomości, ruchomości i funduszy, nie osiągało w latach 2014-2016 żadnych dochodów, nie ma czynnych rachunków bankowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, ma wymagalne zobowiązania - wskazane w rubryce nr 10 formularza PPPr, ale nie ma środków na ich spłatę oraz nie ma aktywnie działających członków i nie uzyskuje dochodów ze składek członkowski. Żadne z tych oświadczeń nie zostało poparte jakimkolwiek dokumentem. Tłumacząc nienadesłanie deklaracji podatkowych, bilansu i rachunku zysku i strat Skarżąca stwierdziła, iż obecne władze Stowarzyszenia takimi dokumentami nie dysponują. Wobec uchylania się przez Skarżącą od nadesłania jakichkolwiek dotyczący jej dokumentów finansowych należy wskazać, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Władze Stowarzyszenia oświadczyły, że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodów. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy statut Stowarzyszenia przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Zapisano w nim, że majątek Stowarzyszenia stanowią, oprócz nieruchomości i ruchomości, również fundusze, na które gromadzone są wpływy ze składek członkowskich, z działalności statutowej, dochody z działalności gospodarczej, dochody z majątku oraz wpływów z 1% podatku od osób fizycznych. Sąd podziela zatem stanowisko referendarza sądowego, iż Stowarzyszenie dysponuje możliwościami uzyskiwania dochodów lub zwiększenia wysokości uzyskiwanych dochodów. Realizując cele określone w statucie Skarżąca powinna liczyć się z tym, że prowadzenie każdej działalności, w tym działalności stowarzyszenia wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów, również kosztów sądowych. Zapisy statutu wyposażyły Stowarzyszenie w możliwość pozyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych, jednak to Skarżąca nie zdecydowała się z nich skorzystać. Ponadto, skoro działalność Stowarzyszenia jest realizowana przez jego członków, to obciążenia wynikające z kosztów postępowania mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Działający w Stowarzyszeniu członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy organizacji, poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej skuteczne funkcjonowanie. Zauważyć należy, że Strona nie wskazała, ilu członków liczy Stowarzyszenie podając jedynie, że nie posiada czynnych członków oraz nie uzyskuje dochodów ze składek członkowskich. Pamiętać należy, że ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Z kolei rezygnacja ze składek, ustalenie ich w wysokości niewystarczającej do realizacji celów organizacji bądź też ich nieregularne wpływy są kwestią wewnętrzną Stowarzyszenia i nie mogą prowadzić to sytuacji, w której udział Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym "de facto" byłby finansowany ze Skarbu Państwa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym kontekście warto zwrócić uwagę postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11, w którym NSA stwierdził, iż osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.). Odnosząc się do przesłanej wraz ze sprzeciwem kopii postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego należy zauważyć, że orzeczenia to zostało wydane w dnia [...] listopada 2013 r., a więc nie dotyczy aktualnego sytuacji majątkowej Stowarzyszenia. Stwierdzając zatem, że sytuacja finansowa nie został przedstawiona w sposób rzetelny i uniemożliwia ocenę, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.