V SA/Wa 53/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska – Szary (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Małgorzata Sieczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawa ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; 1. oddala skargę 2. Zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokat A. Ż. z Kancelarii Adwokackiej ul. [...] w W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Wnioskiem z dnia 10 listopada 2008 r. (data wpływu do organu: 6 listopada 2008 r.) K.G. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezesa KRUS) o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, iż nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu. Zaznaczył też, że nie korzystał ze świadczeń KRUS. Prezes KRUS decyzją z [...] listopada 2008 r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 z późn. zm.], dalej: u.s.r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności za okres od drugiego kwartału 1992 r. do pierwszego kwartału 1996 r. w kwocie [...]. Organ wskazał, iż wnioskodawca objęty był ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach od [...] do [...]. W uzasadnieniu podkreślono, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego i nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, wobec powyższego z mocy ustawy podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników i winien opłacać należne z tego tytułu składki. Następnie zaznaczono, iż z uwagi na fakt, że K.G. ww. składek nie opłacał, powstała zaległość, która została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki na gospodarstwie rolnym wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe organ wskazał, iż w przyszłości istnienie możliwość wyegzekwowania należnych od wnioskodawcy składek. Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego we wniosku argumentów dotyczących pozbawienia własności nieruchomości, braku dochodu oraz nie korzystania ze świadczeń KRUS, organ wyjaśnił, iż nie uzasadniają one umorzenia powstałej zaległości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 26 listopada 2008 r. (data wpływu do organu: 1 grudnia 2008 r.) K.G. powtórzył zawartą we wniosku z dnia 6 listopada 2008 r. argumentację wskazującą iż nie prowadzi działalności rolniczej, bowiem został pozbawiony "własności budynków oraz działki siedliskowej 529", wskazując jednocześnie, iż obecnie gospodarstwo użytkuje J.B.. Ponadto wskazał, iż upłynął już 10 letni termin przedawnienia należności i winny być one umorzone. Zakwestionował także prawidłowość naliczania składek podkreślając, iż wniosek o objęcie ubezpieczeniem złożył w dniu 30 stycznia 1997 r. i nie ma podstaw aby ubezpieczenie naliczać za okres poprzedzający ww. datę. Prezes KRUS decyzją z [...] grudnia 2008 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, [Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podtrzymał dotychczasowe argumenty, wskazując, że skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego i nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, a w związku z tym podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powyższe potwierdza treść decyzji z dnia [...] maja 1997 r., z której wynika, iż wnioskodawca z mocy ustawy został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach od [...] do [...]. Organ wyjaśnił także, iż należności z tytułu nieuiszczonych składek za okres od II kwartału 1992 r. do I kwartału 1996 r. zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki w księdze wieczystej gospodarstwa rolnego skarżącego. Mając na uwadze argumentację skarżącego dotyczącą przedawnienia należności, organ, wskazując na treść art. 41 b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podkreślił, iż zabezpieczone hipoteką należności za okres od II kwartału 1992 r. do I kwartału 1996 r., nie ulegają przedawnieniu i do dnia ich uregulowania, mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując na argumenty podnoszone już w postępowaniu administracyjnym. K.G. zakwestionował prawidłowość objęcia go ubezpieczeniem społecznym rolników w okresie od II kwartału 1992 r. do I kwartału 1996 r. Zakwestionował także wskazane przez organ okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, tj. [...], z uwagi na pozbawienie go własności budynków i działki siedliskowej, przez co nie mógł prowadzić działalności rolniczej. Ponadto wniósł o wyłączenie go z ubezpieczenia oraz stwierdzenie nieważności decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników a także o wykreślenie hipoteki obciążającej należącą do niego nieruchomość, ponieważ upłynął już 10 - letni okres przedawnienia wymaganych należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. W pismach z 3 lutego 2009 r., wnioskodawca poparł skargę, powtarzając zawartą w niej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie, czy skarżący w kwestionowanych przez niego okresach podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do rozstrzygania w ww. przedmiocie. Poza zakresem orzekania sądu administracyjnego jest również żądanie wykreślenia wpisu hipoteki zabezpieczającej nieuiszczone przez skarżącego należności z tytułu składek. Powyższą kwestę może jedynie rozpatrzeć sąd powszechny. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.r. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec treści wniosku skarżącego o umorzenie zaległych należności, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu oraz emerytalno - rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli rolnik ten nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy decyzją z dnia [...] lutego 1997 r. znak [...] K.G. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników okresach: [...]. Powyższa decyzja była poddana kontroli sądowej. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wyrokiem z dnia 17 kwietnia 1997 r. sygn. akt [...] Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że K.G. nie ma obowiązku zapłaty składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I kwartał 1992 roku, natomiast w pozostałej części odwołanie oddalił. Następnie Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 24 lipca 1997 r. sygn. akt [...] oddalił apelację K.G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego. A zatem kwestia zasadności podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez skarżącego została już rozstrzygnięta przez Sądy Powszechne. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż obowiązkiem skarżącego było terminowe opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, czego skarżący nie uczynił. Mając na uwadze treść skargi i przedstawione w niej stanowisko strony skarżącej, sprowadzające się do zakwestionowania powstałego zadłużenia wobec KRUS, Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu odsetek od zadłużenia winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. Dlatego też, przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze okoliczności kwestionujące powstanie zadłużenia. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego, co w niniejszej sprawie miało już miejsce. Jednocześnie podkreślić należy, iż - jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - na obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy nie ma wpływu data złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem, ale data spełnienia przesłanek warunkujących objęcie tym ubezpieczeniem. Wobec powyższego pomimo, że K.G. z wnioskiem o ubezpieczenie zgłosił się w dniu 31 stycznia 1997 r., to z mocy ustawy ubezpieczeniem społecznym rolników został objęty także w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, właśnie z uwagi na fakt, iż już w tym czasie spełniał przesłanki niezbędne do objęcia tym ubezpieczeniem. Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia wskazać należy, iż należności z tytułu nieopłaconych składek zabezpieczone zostały poprzez wpis hipoteki w księdze wieczystej, gospodarstwa rolnego skarżącego. Zgodnie z art. 41 b ust. 2 cytowanej ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Skoro więc wierzytelności zabezpieczone poprzez wpis hipoteki nie ulegają przedawnieniu i mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki, argumentacja skarżącego dotycząca przedawnienia należności jest bezzasadna. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Prezesa Kasy z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.