V SA/Wa 531/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia ... grudnia 2011 r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia ... sierpnia 2011 r. A. W. (zwana dalej: skarżącą) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział ... w W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych, uzasadniając go swoją trudną sytuacja finansową. Rozpatrując powyższy wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... października 2011 r., wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 – 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej również: u.s.u.s. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W pierwszej części uzasadnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a wskazanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową skarżącej Zakład Ubezpieczeń stwierdził, iż wnioskodawczyni posiada majątek tj. dom położony w M. przy ul. ..., na którym, zgodnie z art. 26 ust. 3 i 4 u.s.u.s., Zakładowi Ubezpieczeń przysługuje prawo do zabezpieczenia zobowiązań hipoteką przymusową, a nadto skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ... zł brutto, na którym można dokonać zajęcia celem skutecznego wyegzekwowania należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Dodatkowo podniósł, iż skarżąca umową z dnia ...08.2011 r. zawartą ze S. zaciągnęła pożyczkę na okres ... miesięcy, gdzie miesięczna jej rata wynosi ... zł. Z kolei z dokumentacji medycznej, załączonej do wniosku, nie można wystarczająco ocenić jej obecnego stanu zdrowia. Wobec powyższego, w opinii Zakładu, skarżąca nie wykazała dostatecznie, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedstawionej dokumentacji nie wynika również jednoznacznie aby znajdowała się w złej sytuacji socjalno-materialnej. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... grudnia 2011 r. nr ... wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2011 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uznającą brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności. Organ odwoławczy ponownie wskazał na przyznane skarżącej prawo do świadczenia emerytalnego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję oraz wziął pod uwagę fakt niezalegania skarżącej z jakimikolwiek zaległościami w opłatach. Podniósł również, iż w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (w kwestii umorzenia należności) skarżąca nie wskazała nowych, istotnych faktów oraz okoliczności, które nie byłyby dotychczas znane organowi. Niekorzystanie natomiast ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej ze względu na wstyd i brak odwagi nie mogą, jak podkreślił ZUS, stanowić podstawy do podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu należności składkowych. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej skarżącej, organ odwoławczy podniósł, iż stan jej zdrowia nie ma wpływu na podjęcie pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia składek bowiem skarżąca osiągnęła wiek emerytalny i ma wypłacane świadczenie wobec czego ma zapewnione stałe źródło dochodu. Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że postępowanie organu I instancji przeprowadzone było z należytą starannością a wydana w sprawie decyzja oparta została o obowiązujące przepisy prawa. W piśmie z dnia ... stycznia 2012 r., stanowiącym skargę na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa poprzez: - błędną wykładnię art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., a także na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; - zaniechanie przez organ drugiej instancji prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestii zaistnienia nowych okoliczności w sprawie; - brak w załączonych dokumentach upoważnienia Dyrektora A. T. do ostatecznej akceptacji decyzji. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżąca przedstawiła i opisała podstawy prawne umożliwiające umorzenie składek ubezpieczeniowych, a dokonując szczegółowego wyliczenia kosztów związanych ze swoim utrzymaniem wyjaśniła, że nie można jednoznacznie stwierdzić, tak jak to uczyniły organy administracji, że nie znajduje się w złej sytuacji socjalno-materialnej. Fakt natomiast nie przedstawienia dokumentu zakupu opału na kwotę ... zł nie zwalnia, w ocenie skaczącej, organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające od szczegółowej analizy faktów i wniosków, w tym oświadczenia skarżącej złożonego w tym przedmiocie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W ocenie sądu skarga ta zasługuje na uwzględnienie. Sąd Administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Rozstrzygając w powyższym zakresie sprawę, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2011 r., nie zawiera wyczerpującego ustalenia sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Na wstępie sąd wskazuje, że decyzja Prezesa ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Jednakże uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności. Organ przy wydawaniu decyzji o takim charakterze jest obowiązany do wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy celem stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. W przypadku umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne , organ jest ograniczony w swobodzie uznania przesłankami wskazanymi w przepisie art. 28u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U . Nr 141 poz.1365 z 2003r.). Są dwie sytuacje, w których może nastąpić umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Jedna – to umorzenie wobec całkowitej nieściągalności składek, druga – przewidziana w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. przewidująca możliwość umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zgodnie z delegacją ustawową, w wymienionym wyżej rozporządzeniu wskazano w przepisie § 3 ust.1 pkt 1) ,,Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych’’. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził, że istnieje majątek w postaci domu położonego w M. przy ul. ..., z którego ZUS może wyegzekwować należności. Nie wzięto jednak pod uwagę, że nie jest to jakaś dodatkowa nieruchomość , ale dom w którym mieszka skarżąca wraz z dorosłym synem., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Według oświadczenia, syn jest bezrobotny, wykonuje tylko prace dorywcze. Ta okoliczność powinna podlegać sprawdzeniu przez organ orzekający, gdyż jeszcze bardziej fakt ten wpływa niekorzystnie na sytuację materialna skarżącej. Ponadto nie wzięto pod uwagę, iż ewentualne zajęcie nieruchomości, w konsekwencji pozbawi zainteresowaną i jej syna mieszkania. To zaś spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązaną i jej syna, pozbawionych możliwości zaspokojenia podstawowej potrzeby życiowej – możliwości mieszkania- do środków pomocy państwa. Przedmiotowa decyzja dotyczy podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, a mianowicie posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ, należy wyjaśnić wszystkie wątpliwości związanie z sytuacją materialna i rodzinną zobowiązanej pamiętając także, że nie można tu przeciwstawiać interesu publicznego, polegającego na dbaniu o stan finansów publicznych , indywidualnemu interesowi obywatela . Sytuacja bowiem taka, w której zapłata zaległych składek spowoduje konieczność sięgnięcia przez skarżącą, pozbawioną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocowych państwa - nie jest zgodna ani z interesem publicznym ani z interesem obywatela.(patrz. m.inn wyrok NSA z dnia 20 marca 2007r. II GSK 345/06). Jednocześnie sąd nie podzielił zarzutu dotyczącego dyrektor I. T., zawartego w skardze. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.