V SA/Wa 533/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. A. Z. – wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia – wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 9 grudnia 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych dochodów, ponieważ nie pracuje (brak karty pobytu). Oświadczył również, iż w Polsce ma córkę, której chce pomagać, jednak bez legalnego pobytu tego uczynić nie może. Stwierdził, iż obecnie wynajmuje pokój za 450 złotych miesięcznie i co miesiąc płaci na córkę 300 złotych. Wskazał również, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie z 16 grudnia 2009r. wnioskodawca wskazał, iż obecnie mieszka w [...], opłaty całkowite wynoszą 420 złotych. Wyjaśnił, iż posiada telefon i karty przedpłatowe kupuje z pieniędzy, jakie otrzymuje dzięki pomocy rodziny z T. lub osób bliskich poznanych w [...], w [...] i są to kwoty niewielkie, wystarczające na utrzymanie nr telefonu. Wskazał, iż nie posiadam żadnych kont bankowych (poza rachunkiem w [...] – które obecnie jest puste), lokat, oszczędności i majątku ruchomego znacznej wartości. Oświadczył, iż utrzymuje się (opłaty za pokój, wyżywienie, telefon) z pomocy ww. osób. W ostatnim okresie skarżący nie pracował dorywczo i nie uzyskiwał żadnych dochodów, czy to z tytułu pracy, czy też sprzedaży rzeczy osobistych lub innych form, w tym zbieractwa. Oświadczył również, iż posiada pieniądze na rachunku bankowym w T. ale by je pobrać musiałby wyjechać i zrobić to osobiście, co łączy się z utratą możliwości pobytu w Polsce. Zwrócił się także z wnioskiem o wskazanie na podstawie jakich danych Sąd ustalił, iż cyt. "pracuję Pan dorywczo i uzyskuje z tego tytułu dochody, które pozwalają nawet na zakup samochodu". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 4 stycznia 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 14 stycznia 2010r., w którym wyjaśnił, iż posiada rachunek bankowy w T., jednakże nikt, oprócz skarżącego, nie jest upoważniony do dysponowania środkami tam zgromadzonymi. Jednocześnie skarżący odmówił podania kwoty pieniędzy zgromadzonej na rachunku wskazując, iż jest to jego prywatną sprawą. Wskazał, iż nie posiada żadnych kart kredytowych ani lokat dewizowych i ponownie wskazał, że utrzymuje się z pomocy polskich i [...] przyjaciół z [...] w P.. Mimo wezwania nie załączył żądanego wyciągu z rachunku bankowego w Banku [...]. Postanowieniem z 26 stycznia 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając odmowę wskazano, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, zobowiązany był bowiem do nadesłania stosownych dokumentów (w tym wyciągu z rachunku bankowego), którego jednak nie nadesłał, składając kolejne oświadczenia. Ponadto nie wyjaśnił rozbieżności między złożonym oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a stanem faktycznym ustalonym przez Sąd Okręgowy w P. (postanowienie z [...] lutego 2009r., sygn. akt [...]) dotyczącym uzyskiwanych dochodów. W związku z powyższym uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z 5 lutego 2010 r. (data nadania pocztowego) skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. W piśmie tym podniósł, iż nie rozumie dlaczego za każdym razem utrudnia mu się otrzymanie od Państwa pomocy, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Ponownie wskazał, iż nie posiada ważnych dokumentów (tj. wizy, karty pobytu), dlatego też nie może podjąć pracy, a tym samym dostarczyć zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń i zeznań podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 9 grudnia 2009 r. oraz wyjaśnienia skarżącego zawarte w dodatkowych oświadczeniach z 28 grudnia 2009r. i z 14 stycznia 2010 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie zobowiązany ponieść w postępowaniu, jak i jego możliwości finansowych. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. Zdaniem Sądu, za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez skarżącego okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na nim kosztów postępowania sądowego, na obecnym etapie postępowania jest to koszt w wysokości 100 złotych. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a zatem winien w nich partycypować. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż oświadczenia skarżącego odnośnie sytuacji materialnej były nierzetelne, a w związku z tym niewiarygodne. Skarżący, pomimo dwukrotnego wezwania Sądu, nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego (skarżący posiada rachunek w banku [...]) oświadczając jedynie, że jest on pusty. Wyciągu z powyższego rachunku nie załączył również do złożonego sprzeciwu, a ponadto nie odniósł się w żaden sposób do jego braku. Odnosząc się natomiast do [...] rachunku bankowego skarżący wskazał, iż wysokość zgromadzonych na nim środków jest jego prywatną sprawą. W związku z powyższym Sąd uznał, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Skarżący był zobowiązany do nadesłania stosownych dokumentów (w tym do wyciągu z rachunku bankowego), a nie złożenia oświadczeń. Oświadczenia takie bowiem składał już na etapie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast w niniejszej sprawie zachodziła konieczność ich weryfikacji. Zażądano od wnioskodawcy stosownych dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową. Dodatkowo Sąd zauważa, iż analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odniesienia się do rozbieżności między złożonym oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a stanem faktycznym ustalonym przez Sąd Okręgowy w P. (postanowienie z [...] lutego 2009r., sygn. akt [...]) dotyczącym uzyskiwanych dochodów. Mianowicie Sąd Okręgowy ustalił, iż skarżący pracuje dorywczo i uzyskuje z tego tytułu dochody, które pozwalają skarżącemu nawet na zakup samochodu. Natomiast wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie twierdzi, iż nigdzie nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Należy wskazać, iż za odniesienie się do powyższego nie można uznać, iż ktoś chce go postawić w złym świetle przed Sądem. Skarżący otrzymał powołane wyżej postanowienie, zna jego treść i doskonale powinien zdawać sobie sprawę na podstawie jakich danych Sąd Okręgowy w P. ustalił powyższe. Jednakże wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do tych ustaleń zarówno w składanych oświadczeniach jak i w sprzeciwie złożonym od postanowienia z 26 stycznia 2010 r. Stwierdzić zatem należy, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, dotyczące powyższych rozbieżności, jak również nie załączył żądanego wyciągu z rachunku bankowego. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.