V SA/Wa 538/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 lipca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 538/18 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 lipca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 538/18. Skarżąca N. spółka z o.o. z siedzibą w O. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż [...] Do wniosku załączono m.in. rachunek zysków i strat oraz bilans na dzień 27 lutego 2018 r. Zarządzeniem z 24 kwietnia 2018 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie dokumentów, pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi Skarżąca złożyła pismo z 14 maja 2018 r., w którym wskazała, iż [...] W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z 16 lipca 2018 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał m.in., iż z przedłożonego bilansu wynika, że na dzień 11 maja 2018 r. Skarżąca [...] W konsekwencji nie sposób stwierdzić, by Spółka była pozbawiona majątku, a tym samym środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro wskazane wyżej wartości znacznie przekraczają wysokość ciążących na niej kosztów sądowych (23.752 zł). Ponadto podkreślono, iż podnoszone przez Spółkę trudności finansowe, związane z niewykonaniem umowy przez kontrahenta, nie mogą przemawiać za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśniono, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej i tym samym możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Pismem procesowym z 31 lipca 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, iż zobowiązania Spółki są wyższe od aktywów, a zatem sytuację finansową Spółki należy rozważać tylko w kontekście zobowiązań. Wskazano, iż Spółka podejmuje niezbędne działania celem odzyskania płynności finansowej. Jej zdaniem przejściowe trudności finansowe nie są powodem do likwidacji Spółki, czy też ogłoszenia upadłości. Spółka widzi możliwość kontynuowania działalności gospodarczej, natomiast udzielenie prawa pomocy jest niezbędne w celu umożliwienia obrony praw Spółki przed Sądem, a tym samym umożliwienia kontynuowania działalności. Ponadto Skarżąca podniosła, iż kwestia zobowiązania wspólników do dopłat jest czasochłonna (zmiana umowy spółki) i wymaga analizy możliwości finansowych wspólników. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Ponadto przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sadowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Na wstępie należy przypomnieć, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak wynika z utrwalonego już stanowiska sądów administracyjnych, przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy, oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy słusznie doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak trafnie zauważył starszy referendarz sądowy Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i nie została zlikwidowana. Oznacza to, że w dalszym ciągu jest przedsiębiorcą, może nadal prowadzić działalność gospodarczą, jak również nie wykonywać faktycznie działalności gospodarczej przez określony czas. Dopiero bowiem ustanie bytu prawnego Spółki (rozwiązanie, likwidacja) i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 maja 2006 r., I SA/Rz 324/05). Za niezasadny należy też uznać zarzut Skarżącej, iż sytuację finansową Spółki należy rozważać tylko w kontekście zobowiązań, bez wskazywania aktywów. Z nadesłanego do akt sprawy odpisu pełnego z KRS wynika, iż na dzień 13 kwietnia 2018 r. Skarżąca nie posiadała zaległości, nie wystąpiła o ogłoszenie upadłości, nie toczyło się wobec niej postępowanie likwidacyjne, nie zawiesiła również działalności gospodarczej. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, który Sąd akceptuje, a zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12). Skarżąca nie może przerzucać niejako konsekwencji braku decyzji wspólników o dokapitalizowaniu Spółki na Skarb Państwa. W ocenie Sądu, powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez Stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego co do tego, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, iż nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Zgodnie z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.