V SA/Wa 544/08

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Szpitala Specjalistycznego [...] Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w K. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu państwa postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z 5.03.2008 r. Szpital Specjalistyczny [...] z siedzibą w K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego na dzień 31 grudnia 2006 r. wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, zaś wartość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Budynki i budowle o wartości 29.667.046,36 zł są użytkowane na podstawie umowy użyczenia z 1.08.2003 r. Wnioskująca strona posiada sześć rachunków bankowych na których zgromadzono odpowiednio środki pieniężne w wysokości: 102.897,26 zł, 13.517,77 zł, 63.500,75 zł, 357.844,51 zł, 337,53 zł oraz 42,68 zł. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w rubryce 10 wniosku, środki pieniężne zgromadzone na jednym z rachunków bankowych w wysokości 357.844,51 zł, "nie są własnością Szpitala, jest to rachunek depozytowy, gdzie przechowywane są walory będące własnością pacjentów naszego Szpitala oraz kontrahentów z tytułu ubezpieczeń i gwarancji umownych". W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż ze względu na swoją sytuację finansową (istniejące zadłużenie) skarżąca strona nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych, co wynika wprost z przedłożonego sprawozdania finansowego. Zarządzeniem z 20 marca 2008 r. wnioskująca strona została wezwana do złożenia aktualnego planu finansowego na 2008 rok. W odpowiedzi na powyższe wpłynęło pismo z 31 marca 2008 r. wraz z załączoną potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopią Planu rzeczowo-finansowego na rok 2008 dla Szpitala Specjalistycznego [...] w K., sporządzonego w dniu 27 marca 2008 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony został przez Szpital Specjalistyczny [...] z siedzibą w K., będący samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, dalej: "zakład". Stosownie do treści przepisu art. 35b ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.), dalej: "u.z.o.z.", samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym; z chwilą wpisania do rejestru samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskuje osobowość prawną. Wobec powyższego, wniosek o udzielenie prawa pomocy winien zostać złożony na urzędowym formularzu PPPr – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – zaś złożony podlega rozpoznaniu w trybie przepisu 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a". Na wstępie podkreślenia wymaga, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Omawiany przepis wprowadza alternatywne formy w jakich prawo pomocy w części może być wnioskującej przyznane, zaś jej wybór pozostawia uznaniu sądu bądź referendarza sądowego, który dokonuje analizy sytuacji majątkowej strony. Istotnym jest jednak to, iż rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskującą stronę udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskującą, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Przed przystąpieniem do wyłuszczania motywów podjętego rozstrzygnięcia, wskazać należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 8.386 zł – ustalony na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193)), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Zgodnie z art. 35b ust. 2 u.z.o.z., samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie. Z kolei w myśl przepisu art. 35c ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.z.o.z. publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony przez jednostkę samorządu terytorialnego, prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Wobec tego, iż stosownie do treści art. 1 u.z.o.z. zakład jest wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków majątkowych, jego organ założycielski powinien zapewnić mu taki majątek, aby mógł mu służyć do realizacji zadań związanych z procesem wykonywania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia (vide: Komentarz do art. 53 u.z.o.z.; M. Dercz, T. Rek; LEX Omega 09/2008). Jednocześnie źródła finansowania zakładów określone zostały w art. 54 u.z.o.z., w którego ust. 1 pkt. 1 wskazane zostały odpłatne świadczenia zdrowotne udzielane na podstawie umowy. Stosownie do przepisu art. 53 ust. 8 u.z.o.z., podstawą gospodarki samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej jest plan finansowy ustalany przez kierownika zakładu. W piśmiennictwie oraz doktrynie finansów publicznych przyjmuje się, iż każdy realny plan rzeczowo-finansowy winien przewidywać istnienie rezerwy finansowej, która mogłaby być przeznaczona na sfinansowanie losowych wypadków czy też nieprzewidzianych w chwili jego sporządzania zobowiązań. Do tej kategorii zaliczyć należy zobowiązania z tytułu inicjowanych postępowań sądowych, takich jak wpis sądowy od skargi złożonej do sądu administracyjnego. Rezerwa taka ustanawiana jest z reguły poprzez umieszczenie w części planu finansowego "Koszty bieżącej działalności" pozycji zatytułowanej np. "pozostałe koszty, inne koszty, pozostałe rozchody, opłaty, rezerwa". Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie ze złożonym planem rzeczowo-finansowym na 2008 rok, przewidziano środki pieniężne mogące stanowić omawianą rezerwę pieniężną na koszty związane z postępowaniem sądowym. Wskazać zatem należy na rubryki: II.6 – "podatki i opłaty" – planowane środki w wysokości 985.000,00 zł; II.9 – "pozostałe koszty rodzajowe" – planowane środki w wysokości 480.000,00 zł; VI – "Inne koszty operacyjne" – planowane środki w wysokości 60.000,00 zł; VII – "Koszty finansowe" – planowane środki w wysokości 125.000,00 zł. Dodatkowo zauważyć należy, iż złożony plan datowany jest na dzień 27 marca 2008 r., a zatem został sporządzony już po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W tym stanie rzeczy, tym bardziej przy jego ustalaniu kierownik zakładu winien liczyć się z obowiązkiem poniesienia wydatków związanych z wniesieniem skargi, nie zaś jedynie liczyć na pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku. Niezależnie jednak od powyższego podkreślenia wymaga, iż zasadą wynikającą z ustawy o finansach publicznych jest zmienność planów finansowych jednostek publicznych. Owa zmienność oznacza, iż możliwe jest odpowiednie ich korygowanie w trakcie wykonywania. Wprawdzie przewidziane tymi planami wydatki mają charakter dyrektywny, jednakże odstępstwa w tym przedmiocie są dopuszczalne pod warunkiem uwzględnienia w planie finansowym. Możliwość taką stwarza dla przykładu przepis art. 34 ust. 2 pkt 2 ustawy o finansach publicznych. Mając zatem na uwadze zaplanowane wydatki, które w uznaniu rozpoznającego wniosek zakładają, a co najmniej dopuszczają możliwość wygospodarowania środków na koszty sądowe, zbadać należało stan faktycznego posiadania wnioskującej strony w zakresie gromadzonych środków pieniężnych. Według oświadczenia o majątku i dochodach – złożonego w rubryce 9 urzędowego formularza PPPr – zakład posiadał na dzień jego sporządzenia (5.03.2008 r.) środki finansowe, zgromadzone na 6 rachunkach bankowych, w łącznej wysokości 538.194,40 zł. Jednocześnie biorąc pod uwagę oświadczenie zawarte w rubryce 10 wniosku, iż środki pieniężne w wysokości 357.844,51 zł zgromadzone na jednym z rachunków bankowych nie stanowią własności zakładu, przyjąć należałoby, iż wnioskująca strona dysponowała kwotą 180.349,99 zł. Wobec powyższego, biorąc pod rozwagę wysokość ciążącego na stronie skarżącej wpisu od skargi i porównując ją z posiadanymi środkami pieniężnymi oraz wobec szczegółowego zaplanowania przychodów i kosztów ujętych w planie rzeczowo-finansowym na 2008 r., nie sposób jest przyjąć by wnioskujący zakład nie miał dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, zaś zgromadzenie środków wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu sądowego wyklucza możliwość wypełnienia przesłanek warunkujących jego udzielenie (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Odnosząc się do podnoszonych przez wnioskującą stronę argumentów w zakresie jej sytuacji finansowej, w szczególności do wykazywanego zadłużenia, przypomnieć należy, iż koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych zobowiązań strony. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Jak to już podniesiono na wstępie, wykazanie istnienia przesłanek warunkujących udzielenie prawa pomocy, spoczywa na ubiegającej się stronie. Wobec tego, iż uzasadnienie wniosku (zawarte w rubryce 5 formularza PPPr z 5.03.2008 r.) sprowadza się w zasadzie do ogólnego wskazania na "istniejące zadłużenie", nie można przyjąć by zakład wywiązał się z ustawowego obowiązku w tym zakresie. Natomiast powołane sprawozdanie finansowe (stanowiące załącznik do skargi) mogło jedynie dostarczyć informacji "orientacyjnej" o sytuacji finansowej zakładu, skoro dotyczy okresu od 1.01.2006 r. do 31.12.2006 r. Wnioskująca strona chcąc wykazać niemożność udziału w kosztach sądowych winna w sposób szczegółowy przyporządkować zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne do jej aktualnych zobowiązań finansowych. Reasumując co wyżej zauważono, wskazać należy, iż strona inicjująca postępowanie sądowe oraz posiadająca środki pieniężne znacznie przekraczające wysokość ciążących na niej kosztów sądowych, winna partycypować w takich kosztach. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie bądź przeznaczenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.