V SA/Wa 563/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) grudnia 2016 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. S., dalej: "Wnioskodawca", "Strona" lub "Skarżąca" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego. Wnioskodawca wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz z czwórką niepełnoletnich dzieci. Rodzina posiada dom o pow. 180 m.kw. i wartości około 200.000 zł oraz nieruchomości rolne o powierzchni 6 ha i wartości około 180.000 zł. Strona wskazała również oszczędności w wysokości 100 zł. W rubryce nr 10 formularza oświadczyła, że prowadzi z mężem działalność rolniczą, która przynosi dochód miesięczny w kwocie 2.500 zł. Strona przedstawiła również miesięczne koszty utrzymania rodziny zaliczając do nich wydatki na wyżywienie, media, benzynę, środki czystości, ubrania. Wydatki stanowią łącznie kwotę 2.600 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, na podstawie zarządzenia z dnia 28 kwietnia 2017 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżąca przedstawiła decyzje – nakazy płatnicze za lata 2015 – 2017, informację w sprawie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacje w sprawie podlegania ubezpieczeniu rolniczemu KRUS wraz z dowodem zapłaty składki, faktury za media, zaświadczenie w sprawie statystycznej dochodowości gospodarstwa rolnego, kserokopie decyzji z [...] grudnia 2016 r. w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego, kserokopie decyzji z [...] czerwca 2016 r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego oraz wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć również należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 1.500 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi, o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszy postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że zgodnie ze złożonym przez Stronę oświadczeniem, miesięczny dochód rodziny z tytułu prowadzonej działalności rolniczej wynosi 2.500 zł. Skarżąca nie przedstawiła jednak jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego (np. faktury, rachunki) i nie wskazała rodzaju prowadzonej działalności rolniczej. Nie zostało wyjaśnione, jak Skarżąca wykorzystuje posiadaną nieruchomość rolną, czy hoduje zwierzęta, prowadzi uprawę zbóż lub innych roślin. Skarżąca nie wyjaśniła, czy posiada sprzęt rolniczy do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wątpliwości co do rzetelności informacji dotyczących gospodarstwa rolnego pojawiają się w związku z analizą przedstawionych wyciągów bankowych. Z wyciągu z rachunku bankowego nr [...] wynika, że na konto bankowe w dniu 26 kwietnia 2017 r. wpłynęła kwota 444,62 zł tytułem: "zwrot podatku akcyzowego dla rolnika". Ponieważ Skarżąca nie wykazała na formularzu PPF pojazdów mechanicznych, w tym samochodów, maszyn, sprzętu rolniczego, a jednocześnie do miesięcznych niezbędnych kosztów utrzymania zaliczyła wydatki na benzynę w wysokości 300 zł, a ponadto otrzymuje zwrot środków pieniężnych tytułem zapłaconego podatku akcyzowego ("dla rolnika") uznać należy, że złożone oświadczenia nie są wiarygodne. Zauważyć należy, że Strona nie wykonała wezwania z 8 maja 2017 r. w części której została zobowiązana do złożenia wyjaśnień dotyczących posiadanej nieruchomości rolnej oraz prowadzonego gospodarstwa. W ocenie referendarza sądowego skutkiem opisanego postępowania, jest konieczność uznania, że Skarżąca w sposób jednoznaczny nie wykazała rzeczywistych miesięcznych dochodów. Analizując przedstawione dokumenty wskazać należy, że Skarżąca oraz jej mąż posiadają trzy rachunki bankowe. Znaczna część operacji jest dokonywana na rachunku o nr [...]. Jego właścicielem jest A. A. S. – mąż Strony, ale korzysta z niego również jego żona. Na wskazane konto bankowe Skarżąca dokonuje wpłat gotówkowych. Oceniając sytuację finansową Strony zwrócić uwagę należy na zagraniczne przelewy pieniężne realizowane przez męża Skarżącej. W dniu 8 maja 2017 r. na konto bankowe o numerze [...] wpłynęło 5.000 zł. Wpłata została zrealizowana przez A. A. S. [...]. Podobne wpłaty zostały zrealizowane również w dniu 1 marca 2017 r. oraz w dniu 22 marca 2017 r. W tytule przelewów wskazano: "przelew od męża". Powyższe może świadczyć, że A. A. S. uzyskuje dochody z tytułu pracy za granicą. Podkreślić należy, że Strona przedstawiając wyciągi bankowe nie udzieliła jakichkolwiek wyjaśnień, co do opisanych przelewów zagranicznych. Wskazane okoliczności negują oświadczenia Strony, iż jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, że w dniu 8 mają 2017 r. na konto bankowe wpłynęła kwota 5.000 zł. W tym samym dniu z konta wypłacono gotówkę w wysokości 4.500 zł. Mając na uwadze, że Strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy już w skardze złożonej 8 lutego 2017 r., a w dniu 25 kwietnia 2017 r. uzupełniła brak formalny wniosku poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF należy uznać, że Skarżąca pomimo posiadania środków pieniężnych nie przeznaczyła części z nich na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1.500 zł. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego o numerze [...] (konto [...]) wynika, że w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 11 maja 2017 r. na konto wpłynęła łącznie kwota 31.197,91 zł, a rachunek został obciążony kwotą 34.680,74 zł. Istotne jest, że wpłaty na konto zarówno przez Skarżącą jak i jej męża były dokonywane w gotówce, co uniemożliwia ustalenie źródeł dochodu. Analizując sytuację finansową Strony nie sposób pominąć okoliczności, iż rodzina otrzymuje pomoc finansową od państwa z tytułu świadczenia wychowawczego (500+) w łącznej wysokości 2.000. zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 657 zł (świadczenie miesięczne). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy pod kątem wydatków przypomnieć należy, że do kosztów utrzymania rodziny można zaliczyć jedynie wydatki niezbędne do utrzymania. Zauważyć należy, że dwoje dzieci Skarżącej: K. i G. uczęszcza do niepublicznej szkoły podstawowej. Miesięczny czesne wynosi 590 zł. Wobec bezpłatnego kształcenia dzieci w szkołach publicznych nie można uznać, że koszt nauki w szkole niepublicznej jest kosztem niezbędnego utrzymania rodziny. Już fakt nauki w szkole prywatnej neguje możliwość uznania, że rodzina Skarżącej jest uboga i znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że rodzina Skarżącej nie należy do rodzin pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją rodzin nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający aby zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.