V SA/Wa 573/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych 1 oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. A. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Pismem z dnia [...] marca 2012r. skarżący M. S. zwrócił się do Wojewody [...] o udzielenie ulgi w postaci umorzenia w całości grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: [...] z dnia [...] lipca 2011r. w kwocie 100,00 zł oraz [...] z dnia [...] października 2011r. w kwocie 250,00 zł. Wniosek uzasadnił tym, że jest osobą bezrobotną pozostającą na utrzymaniu ojca. Wnioskodawca podniósł ponadto, iż kara nałożona mandatem karnym kredytowanym [...] z dnia [...] października 2011r. została nałożona niesłusznie. W wyniku rozpoznania wniosku, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. znak: [...] odmówił umorzenia należności w całości. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. S. wniósł odwołanie wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jest osobą bezrobotną oraz ponownie opisał sytuację ukarania jednym z mandatów, podtrzymując twierdzenie o bezpodstawności nałożenia kary. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Minister Finansów decyzją z dnia [...] grudnia 2012r. znak: [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano m.in., iż z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz.1240 ze zm.) wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy, co oznacza, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania. Działając w ramach uznania administracyjnego Minister Finansów odmówił umorzenia należności ze względu na interes publiczny oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa odnoszący się do ochrony interesu fiskalnego Skarbu Państwa. Jak wyjaśnił organ, w niniejszej sprawie interes publiczny polega na przestrzeganiu zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa. Umorzenie należności wynikających z grzywien nałożonych na zobowiązanego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia w ocenie organów władzy publicznej bezkarność dla osób, które naruszyły przepisy prawa. Minister Finansów poinformował jednocześnie o możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zapłaty zobowiązań na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Finansów skarżący podniósł argumenty tożsame z tymi, które przedstawił na etapie postępowania administracyjnego przed organami obu instancji, w szczególności te, że pozostaje na utrzymaniu ojca, nie ma odpłatnej pracy, znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ukaranie było nieuzasadnione. Skarżący wskazał ponadto, że decyzja Ministra Finansów powinna zostać podjęta z większą wyrozumiałością, ze względu na jego sytuację finansową oraz rodzaj przewinienia. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.); powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) - powoływanej dalej jako "k.p.a.", zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m.in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 cytowanej ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody, nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Należy również podkreślić, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Ważnego interesu dłużnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania, bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że z art. 64 ustawy o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. A zatem mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem publicznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia zobowiązań i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego Minister Finansów uznał, że skarżący znajduje się trudnej sytuacji finansowej, mając na uwadze fakt, że nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu ojca, a jedyny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy w kwocie 778,72 zł miesięcznie stanowi renta ojca. Organ trafnie jednak wskazał, iż w kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust 1 pkt. 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. W niniejszej sprawie organ miał podstawy, aby uznać - biorąc zatem pod uwagę, że skarżący jest współwłaścicielem ruchomości (samochody osobowe marki [...]., [...].) oraz nieruchomości – iż wyegzekwowanie należności jest prawdopodobne. Również mając na uwadze przesłankę interesu publicznego odnoszącą się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa należy podkreslić, iż w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie samego skarżącego, którego skutkiem było wymierzenie kar grzywien w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Sankcje prawne związane z popełnieniem wykroczeń, za które skarżący został ukarany, zostały przez ustawodawcę przewidziane w postaci grzywien oraz punktów karnych. Umorzenie zobowiązania powodowałoby uchylenie częściowe skutków orzeczonych kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Umorzenie należności wynikających z grzywien nałożonych na zobowiązanego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia w ocenie organów władzy publicznej bezkarność dla osób które naruszyły przepisy prawa. Odnośnie zarzutów dotyczących niesłuszności ukarania należy wskazać, że postępowanie odwoławcze od decyzji w sprawie udzielania ulgi w spłacie należności nie ma na celu ustalenia okoliczności ukarania karą grzywny oraz nie bada postępowania mandatowego, bowiem zgodnie z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r., Nr 133, poz. 848 z późn. zm.) uprawniony do tego jest właściwy sąd. Wnioskodawca nie zgadzając się z karą miał prawo odmówić przyjęcia mandatu i przed sądem dochodzić odstąpienia od wymierzenia kary grzywny lub jej zmniejszenia. Dowody zgromadzone w sprawie, w szczególności oświadczenie złożone na mandacie, nie uzasadniają oceny, że skarżący został ukarany wbrew przepisom obowiązującego prawa. Skoro skarżący nie wykorzystał zwykłych środków prawnych w celu wykazania braku podstaw do ukarania, to jest nie odmówił przyjęcia mandatów i nie złożył wniosku o jego uchylenie w trybie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, to nie jest uzasadnione, aby podważać prawomocny mandat w toku postępowania o udzielnie ulgi w spłacie należności. Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu zaskarżonej decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151, 250 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.