V SA/Wa 576/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Ł.-S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2016 r. o sygn. akt V SA/Wa 576/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł.-S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca A. Ł. w dniu 14 kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 10-letnim synem. Mąż skarżącej płaci alimenty na syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, na poczet której zaciągnęła cztery kredyty, których miesięczne raty spłat wynoszą w sumie [...] zł. Miesięczny dochód netto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca oszacowała na kwotę [...] zł. Poniosła jednak stratę, ponieważ w maju 2014 r. nieznani sprawcy podpalili lokal, w którym prowadziła działalność gospodarczą. Lokal ten - nieubezpieczony - uległ całkowitemu zniszczeniu wraz ze znajdującym się w nim towarem. Skarżąca wskazała też, że posiada dwa mieszkania w miejscowości M. - każde z nich o powierzchni 78 m kw. i wartości ok. [...] zł. Jedno z tych mieszkań zajmują rodzice skarżącej, którzy pobierają niskie emerytury i są schorowani, dlatego skarżąca stara się im pomagać. Skarżąca natomiast wynajmuje mieszkanie w W., na utrzymanie którego składają się czynsz najmu w wysokości [...] zł oraz opłaty za media w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z 6 maja 2016 r. skarżąca została wezwana do udokumentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z 17 maja 2016 r. wyjaśniła, iż pozostaje w faktycznej separacji z małżonkiem, który dobrowolnie płaci alimenty na syna. W dniu [...] kwietnia 2008 r. małżonkowie zawarli małżeńską umowę majątkową ustanawiającą między nimi rozdzielność majątkową. Do pisma załączyła: - analizę finansową za 2016 rok, z której wynika, że w pierwszym kwartale bieżącego roku z tytułu działalności gospodarczej skarżąca wypracowała przychody w kwocie [...] zł oraz poniosła wydatki w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe za 2015 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej skarżąca w roku ubiegłym odnotowała stratę w wysokości [...] zł przy przychodach w kwocie [...] zł, - zeznanie podatkowe za 2014 rok (PIT-36L z załącznikiem PIT/B), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej skarżąca w 2014 roku poniosła stratę w wysokości [...] zł przy przychodach w kwocie [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w [...] Bank Polska za okres od 20 stycznia 2016 r. do 19 lutego 2016 r., od 22 lutego 2016 r. do 18 marca 2016 r. i od 21 marca 2016 r. do 19 kwietnia 2016 r., na którym saldo końcowe było ujemne i wynosiło –[...] zł (według stanu na dzień 19 kwietnia 2016 r.), - umowę majątkową małżeńską zawartą w dniu [...] kwietnia 2008 r., - umowę najmu potwierdzającą wynajęcie przez skarżącą mieszkania w W. o powierzchni 50 m kw., - faktury za energię elektryczną i gaz dotyczące wynajmowanego przez skarżącą mieszkania w W., - dokumentację potwierdzającą udzielone skarżącej kredyty i pożyczki wraz z harmonogramami ich spłat. Pismem z 11 czerwca 2016 r. skarżąca poinformowała, iż z datą [...] czerwca 2016 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Do pisma załączyła informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. W wyniku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy postanowieniem z 29 lipca 2016 r. sygn.akt V SA/Wa 576/16 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano m.in., że odpowiedź skarżącej na wezwanie do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, była niepełna. Skarżąca nie przedłożyła bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, do czego Sąd ją zobowiązał. Ponadto podniesiono, że skarżąca nie wyjaśniła, co legło u podstaw zawieszenia przez nią prowadzonej działalności gospodarczej. Analiza zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 wskazuje bowiem, iż przychody skarżącej w tym okresie wzrosły (z [...] zł do [...] zł), a strata uległa znacznemu zmniejszeniu (z [...] zł do [...] zł). Natomiast w pierwszym kwartale bieżącego roku przychody skarżącej ([...] zł) przewyższały wydatki ([...] zł). Podkreślono przede wszystkim, że skarżąca nie sygnalizowała jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, podczas gdy z tytułu najmu mieszkania w W. wydatkuje miesięcznie łącznie kwotę ok. [...] zł, a z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek jej wydatki sięgają kwoty [...] zł w skali miesiąca. Sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. W ocenie starszego referendarza sądowego dokonane ustalenia nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 12 sierpnia 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazała, że z dniem [...] maja 2016 r. zamknęła prowadzoną działalność gospodarczą (dowód: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej). Wyjaśniła, iż prowadzona przez nią działalność była nierentowna. Zwiększanie przychodu prowadziło do zwiększenia kosztów, co skutkowało zwiększaniem zadłużenia. Skarżąca wskazała, że w celu ratowania prowadzonej działalności gospodarczej zaciągnęła kolejne pożyczki (dowód: umowy pożyczki z [...].04.2016 r., [...].05.2016 r., [...].05.2016 r.). Do sprzeciwu skarżąca załączyła również wyciągi z rachunku bankowego w [...] Bank oraz R. wraz z oświadczeniem o aktualnej sytuacji finansowej. Skarżąca wskazała ponadto na swoje problemy zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanką udzielenia stronie takiego wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu oceniając wniosek strony starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Słusznie zauważono, że odpowiedź skarżącej na wezwanie Sądu do uzupełnienia oświadczeń zawartych we wniosku była niepełna. Jednakże z treści uzasadnienia rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego wynika, iż brak ten nie był jedyną podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim wskazano bowiem, że skarżąca nie sygnalizowała jakichkolwiek trudności w regulowaniu ciążących na niej zobowiązań finansowych, podczas gdy z tytułu najmu mieszkania w W. wydatkuje miesięcznie łącznie kwotę ok. [...] zł, a z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek jej wydatki sięgają kwoty [...] zł w skali miesiąca. Sam fakt, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zobowiązania wobec banków. Jak słusznie powołał starszy referendarz sądowy, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła skargę do Sądu pismem z 1 marca 2016 r. W skardze wniosła o przyznanie prawa pomocy, natomiast w kwietniu i maju 2016 r. zaciągnęła kolejne pożyczki. Należy w tym miejscu powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego pożyczki i kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Odnosząc się do załączonego do sprzeciwu oświadczenia, Sąd zauważa, iż nie zostało ono podpisane przez skarżącą. Twierdzenia w nim zawarte nie mogą zatem być przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd. Odnośnie powodów zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej, Sąd wyjaśnia, że zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem orzecznictwa, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie może świadczyć o braku środków finansowych (v. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13). Sąd wyjaśnia również, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, a taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Konkludując wskazane rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.