V SA/Wa 578/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... lutego 2018 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 1955,64 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Łączny dochód trzyosobowej rodziny skarżący określił na kwotę 6300 zł netto, natomiast miesięczne zobowiązania i stałe wydatki na kwotę 2615 zł, w tym 760 zł - rata kredytu samochodowego, 770 zł - opłaty na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, 120 zł - energia elektryczna, 400 zł - rehabilitacja i leki, 215 zł - spłata na rzecz ZUS, 350 zł - koszty przewodników. Z uwagi, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, skarżący zgodnie z zarządzeniem z 15 czerwca 2018 r. został wezwany do przedstawienia w terminie 14 dni: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) kopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za rok 2017; c) oświadczenia czy skarżący oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie korzystają z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny, znajomych lub jakichkolwiek form pomocy społecznej, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości; d) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej renty, wynagrodzenia za pracę, zasiłku pielęgnacyjnego (np. kopia decyzji, zaświadczenie pracodawcy, wyciąg z rachunku bankowego z zaznaczoną właściwą pozycją, przekaz pocztowy); e) dokumentów (rachunki, faktury) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, media, leki, rehabilitację, koszty przewodników a także innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem; f) oświadczenia czy podane w formularzu wniosku koszty przewodników 350 zł dotyczą przewodnika dla jednej osoby czy też całej rodziny; g) oświadczenia czy podane w formularzu wniosku koszty leków 400 zł dotyczą jednej osoby czy też całej rodziny; h) dokumentów potwierdzających spłatę rat kredytu, który przez skarżącego został wymieniony w pkt 11 formularza wniosku (760 zł) wraz z kopią umowy kredytu i harmonogramem spłat oraz informacją kto użytkuje samochód osobowy Duster. Powyższe wezwanie skarżący otrzymał 6 czerwca 2018 r. i nie udzielił na nie odpowiedzi. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, jak również dane o stanie rodzinnym. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa (postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17, z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17, z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykonał zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2018 r., nie przedstawił żadnych z żądanych dokumentów, jak również nie złożył stosowych oświadczeń. Skarżący uchylając się od złożenia pełnego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego uniemożliwił dokonanie wszechstronnej oceny swojej rzeczywistej sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06). Referendarz sądowy rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić jaką kwotą miesięcznie dysponuje rodzina skarżącego i czy jest to kwota uniemożliwiająca poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.) – skarżący nie wyjaśnił, czy kwoty 350 zł i 400 zł dotyczą kosztów przewodnika i leków dla jednej osoby czy też całej rodziny, nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, czy też dotyczących harmonogramu spłat rat kredytu, nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych. Dokonując analizy sytuacji finansowej skarżącego jak również oceny możliwości płatniczych referendarz sądowy musi dysponować pełnymi, precyzyjnymi danymi dotyczącymi wysokości źródeł utrzymania, niezbędnych wydatków, wysokości udzielanej skarżącemu pomocy. Wyciąg z konta bankowego stanowi źródło informacji dotyczące zarówno transakcji obciążeniowych, uznaniowych, jak również zgromadzonych środków, pozwala ocenić jakiego obrotu środkami pieniężnymi dokonuje skarżący, czy nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, czy nie dysponuje dodatkowym źródłem dochodu (skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych za 2017 r.). Tego rodzaju dane są istotne w kontekście spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt I OZ 2123/16, z dnia 17 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OZ 873/16). Dodatkowo należy zauważyć, że skarżący jest w stanie miesięcznie wygospodarować środki na spłatę kredytu w wysokości 760 zł, są to prywatne zobowiązania finansowe skarżącego. Zobowiązania takie nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak ponoszenie kosztów postępowania we własnej sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13). Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu (art. 199 p.p.s.a.). Strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania, przerzucanie zaś tego obowiązku na Skarb Państwa stanowi wyjątek (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). Wobec powyższego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.