V SA/Wa 58/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia NSA Ewa Jóźków, Sędzia NSA Piotr Piszczek, Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2007 r. sprawy ze skargi H. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z [...] sierpnia 2006 r. nr [...]. W dniu 1 lipca 2006 r. H. F. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od listopada 1999 r. do lipca 2005 r. oraz opłat dodatkowych, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia. Podniosła, że obecnie nie ma żadnych realnych szans na spłatę zadłużenia. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ze względu na wiek i stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia pracy, co spowodowało, iż jej sytuacja stała się tragiczna. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "ZUS") odmówił skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od listopada 1999 r. do lipca 2005 r. oraz opłat dodatkowych, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia. W uzasadnieniu Zakład przytoczył treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, wyjaśniając, iż w przypadku zainteresowanej nie istnieje przypadek całkowitej nieściągalności należności, jak również nie zostały spełnione wymogi określone w 28 ust. 3 a u.s.u.s. Wnioskiem z dnia 4 września 2006 r. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z [...] września 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Prezes ZUS") stwierdził, iż nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia odwołania w związku z tym pozostawił wniosek zainteresowanej bez rozpoznania. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w uzasadnieniu decyzji z [...] października 2006 r. organ wskazał, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy został przez skarżącą dochowany. W związku z powyższym uchylono rozstrzygnięcie stwierdzające uchybienie terminu i wszczęto postępowanie w sprawie wniosku. Rozpoznając sprawę w jego następstwie Prezes ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie ZUS z [...] sierpnia 2006 r. W skardze na powyższą decyzję (zatytułowaną "zażalenie") H. F. podniosła, iż organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności i nie wyjaśnił sprawy w sposób należyty. Wskazała, iż jest osobą schorowaną i ciągle się leczy w związku z powyższym nie może podjąć pracy zarobkowej. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że jest niesprawiedliwa i nieuzasadniona, gdyż w jej sprawie spełnione są przesłanki przemawiające za wydaniem decyzji umarzającej zadłużenie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Należy też zauważyć, iż na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi - z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści - i stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Przyczyną stwierdzenia nieważności tych decyzji, wydanych w obu instancjach w rozpoznawanej sprawie, było rażące naruszenie tak przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jak i Prezesa ZUS przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., wobec czego należało zastosować art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z występującą w sprawie przesłanką z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W niniejszej sprawie złożony przez H. F. wniosek o umorzenie należności nie zawierał własnoręcznego podpisu osoby go wnoszącej. Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa - podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa - np. wniosek o umorzenie należności wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o umorzenie). Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o umorzenie powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. Wskazany brak formalny wniosku H. F. o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz opłat dodatkowych, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia, nie został dostrzeżony przez ZUS rozpatrujący to podanie w I instancji, ani następnie - pomimo obowiązku spoczywającego w tym zakresie na organie prowadzącym sprawę - uzupełniony w trybie przewidzianym w art. 64 k.p.a. Wniosek ten, chociaż nie mógł wywołać skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania, został rozpatrzony przez organ I instancji. Zauważyć należy, iż decyzja wydana w sprawie wszczętej wnioskiem zawierającym nieusunięte braki formalne, a więc decyzja, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wszczęcia postępowania, została wydana z rażącym naruszeniem prawa (por. wyrok NSA z 12 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1303/97, LEX 47923, wyrok NSA z 15 września 2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217). Tym samym ZUS wydał decyzję z rażącym naruszeniem art. 6 k.p.a., zobowiązującym organ do działania na podstawie przepisów prawa, oraz art. 63 § 2 i 3 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., a także - wobec ich niezastosowania - również i z rażącym naruszeniem art. 9 i art. 64 k.p.a. (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Prezes ZUS poprzez merytoryczne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego od decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym niedostrzeżenie braku formalnego wniosku złożonego przez stronę celem wszczęcia postępowania w sprawie i rozpatrzonego pomimo tego braku przez organ I instancji, również dopuścił się rażącego naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie dostrzegł bowiem poważnych uchybień proceduralnych popełnionych przez ZUS. Rozpatrując sprawę ponownie ZUS winien przede wszystkim uzupełnić wniosek H. F. w sposób przewidziany w art. 64 k.p.a., a dopiero po usunięciu braku formalnego podania o wszczęcie postępowania w sprawie, nadać jej dalszy bieg, a w konsekwencji wydać decyzję. Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu zaległych składek uznano za zasadny. Kwestia ta może jednak stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu, dopiero w przypadku spełnienia wymagań formalnych wynikających z treści art. 63 § 3 k.p.a. W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonego orzeczenia Sąd nie uznał za zasadne zastosowania art. 152 p.p.s.a.