V SA/Wa 580/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; skargę oddala W dniu [...] stycznia 2009 r. W. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/1999 r. do 01/2000 r. Wskazał, iż nie jest w stanie opłacić zaległych składek, gdyż z dniem [...] grudnia 2008 r. rozwiązano z nim umowę o pracę, a zatem aktualnie oboje z żoną przebywają za zasiłku dla bezrobotnych. Podniósł, że uzyskiwane dochody z trudem wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Decyzją z [...] stycznia 2009 r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za wskazany okres w łącznej kwocie [...] zł. W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, iż wnioskodawca mieszka wraz z żoną w miejscowości M. w domu, który stanowi ich własność. Wartość domu została określona przez zobowiązanego na kwotę [...] zł. Ponadto oboje małżonkowie są właścicielami działki budowlanej o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Wartość działki została określona na kwotę [...] zł. Ustalono także, iż wnioskodawca ma [...] dorosłych dzieci, które są na własnym utrzymaniu. Zobowiązany nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, a ponadto, z dniem [...] stycznia 2009 r. został uznany za osobę bezrobotną i przyznano mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] stycznia 2009 r. w wysokości [....] zł. Żona wnioskodawcy również pobiera zasiłek dla bezrobotnych, który w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych został określony na kwotę [...] zł. Organ na podstawie zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w M.. z dnia [...] stycznia 2009 r. stwierdził, iż w okresie od zarejestrowania tj. [...].01.2009 r. zobowiązany nie otrzymywał oferty odpowiedniej pracy, zatrudnienia w ramach robót publicznych, prac interwencyjnych oraz propozycji przekwalifikowania lub przyuczenia do zawodu. Nie korzystał również z pożyczki z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. ZUS ustalił także, że wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego – [...] z 1995r., który nie przedstawia jednak wartości do ustanowienia zastawu ustawowego. Ponadto Urząd Skarbowy w wydanym zaświadczeniu z [...] stycznia 2009 r. stwierdził, że zobowiązany nie posiada zaległości podatkowych. Natomiast z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu wynika, że w roku podatkowym 2007 wnioskodawca osiągnął dochód w kwocie [...] zł. Dodatkowo organ wskazał, iż do wniosku o umorzenie należności zobowiązany dołączył również umowę kredytu gotówkowego gdzie zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu zadłużenie na dzień [...].12.2008r. wynosi [...] zł. Ponadto z zestawienia przedstawiającego dochody i wydatki rodziny wnioskodawcy wynika, że wydatki rodziny wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie (w wydatkach nie ujęto opału na zimę), w tym opłata za telefon [...] zł, opłata za energię elektryczną [...] zł, opłata za wodę [...] zł, opłata za gaz [...] zł, spłata raty kredytu [...] zł, leki [...] zł. Zobowiązany nie dołączył jednak dowodów opłat powyższych należności. Natomiast dochód został wykazany na kwotę [...] zł. Organ wskazał również, iż z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. z [...] stycznia 2009 r. wynika, że wnioskodawca nie korzystał z żadnej pomocy finansowej Ośrodka. Ponadto zobowiązany przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na okres od [...] czerwca 2002 r. do [...] października 2009 r., z którego wynika, że ma on orzeczony [...] stopień niepełnosprawności i może być zatrudniony na stanowisku pracy przystosowanym. Po przeanalizowaniu wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz podnoszonych okoliczności Zakład doszedł do przekonania, że przesłanki całkowitej nieściągalności oraz te uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społeczny (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") nie zostały spełnione. Zdaniem organu powyższe ustalenia mogą świadczyć o przejściowych problemach finansowych strony osiągającej dochody. Ponadto organ wskazał, że dłużnik jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład może zabezpieczyć swoją wierzytelność. Tak więc ZUS uznał, iż w niniejszej sprawie istnieje możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nieopłaconych składek, np. w postępowaniu egzekucyjnym, a ponadto w złożonym wniosku dłużnik nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Pismem z 9 lutego 2009 r. W. K. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że niezrozumiałym jest dla niego dlaczego ZUS w ciągu ok. 10 lat nie występował do niego o zwrot powstałych zaległości mimo, że w tamtym okresie miał możliwość uregulowania należności, a ponadto w latach 1999 – 2002 pobierał z ZUS świadczenie rentowe i nikt wówczas nie stwierdził jego zaległości. W związku z powyższym uznał, że prawdopodobnie żądane składki były opłacone, ale nie może tego udowodnić, gdyż nie posiada już odpowiednich dokumentów księgowych. Ponadto wskazał, że pomimo otwartego terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji ZUS wszczął w stosunku do niego egzekucję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS działający w imieniu ZUS decyzją z [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że obecnie prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. postępowanie egzekucyjne, podczas którego nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a tym samym nie stwierdzono ostatecznie całkowitej nieściągalności zadłużenia. Organ ponownie wskazał, że wnioskodawca wraz z żoną pobiera zasiłek dla bezrobotnych w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto stwierdził, że na posiadanej przez zobowiązanego nieruchomości o pow. [...] ha ZUS zabezpieczył swoje wierzytelności poprzez wpis hipoteki przymusowej. W związku z powyższym organ uznał, że podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia byłoby działaniem przedwczesnym, na tym etapie dochodzenia należności. Prezes ZUS przyznał, że wprawdzie zobowiązany znajduje się aktualnie w trudnej sytuacji finansowej, gdyż utrzymuje się, co wskazano powyżej z zasiłku dla bezrobotnych, to jednak jego sytuacja ma szansę ulec poprawie, w przypadku podjęcia przez niego zatrudnienia na stanowisku przystosowanym, a to zależy wyłącznie od jego woli i inicjatywy. Mając na uwadze dokumentację zebraną w sprawie organ uznał, iż nie wynika z niej w sposób jednoznaczny, że opłacenie należności pozbawiłoby rodzinę zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdził także, że w przypadku wnioskodawcy istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia wobec ZUS, nawet jeśli miałoby to przeciągnąć się w czasie, zwłaszcza, że spłata należności nie musi nastąpić jednorazowo, a np. w ramach układu ratalnego. W złożonej do Sądu skardze W. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uznając, że organ niesłusznie oskarża się go po upływie blisko 10 lat o nieopłacenie składek ZUS. Podniósł, że od [...] lipca 1998 r. do [...] kwietnia 2001 r. był współwłaścicielem firmy "T." s.c. Z chwilą likwidacji spółki ZUS nie domagał się od wspólników spłaty żadnych należności. Ponadto również przez kolejne lata Zakład nie zwracał się o zwrot zaległości. Natomiast w dniu [...] stycznia 2009 r., jak podniósł skarżący, otrzymał w jednej korespondencji 7 upomnień o uregulowanie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999r. W związku z powyższym, skarżący uznał takie działanie ZUS za krzywdzące dla siebie, a ponadto wynikające z czyjegoś niedopatrzenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu powtórzył argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd nie dopatrzył się w sprawie takich uchybień prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej zgodności z przepisami prawa mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu, działającego w imieniu ZUS, nie narusza prawa, oddalił skargę. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § tym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, iż skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, swoje żądanie w zakresie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Należy podkreślić, iż w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Z ustaleń organu wynika, że skarżący wraz z żoną są osobami bezrobotnymi. Utrzymują się z zasiłków dla bezrobotnych w łącznej kwocie [...] zł. Są również współwłaścicielami domu, o wartości ok. [...] zł, oraz działki budowlanej o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą. Wartość działki została określona na kwotę [...] zł. Tak więc zdaniem Sądu skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, z którego Zakład może prowadzić skuteczną egzekucję. Jak wynika z zaskarżonej decyzji ZUS zabezpieczył już swoje wierzytelności na posiadanej przez zobowiązanego nieruchomości o pow. [...] ha poprzez wpis hipoteki przymusowej. Podkreślenia wymaga przy tym okoliczność, że należności zabezpieczone hipotecznie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (art. 24 ust. 3, pkt. 5 u.s.u.s.), nie ulegają przedawnieniu, jednak po upływie terminu przedawnienia tj. wydłużonego 10 letniego okresu dochodzenia, mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu zabezpieczenia do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Na uwagę zasługuje również fakt, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego, prowadzący w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Tak więc w sytuacji skarżącego brak jest jakichkolwiek przesłanek dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Oceniając natomiast sprawę pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sąd zauważa, że organ odwoławczy, trafnie wskazał, iż opłacenie zaległych składek będzie niewątpliwie stanowiło obciążenie dla skarżącego jednak zapłata ich nie spowoduje braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie skarżący, co wskazano powyżej, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych swojego i swojej żony. Jednak mimo wskazywanej przez zobowiązanego trudnej sytuacji materialnej, nie korzysta on z opieki społecznej, nie otrzymuje zasiłku stałego lub celowego z MOPS, co pozwala na przyjęcie, że jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby z dochodów uzyskiwanych z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto skarżący nie posiada zaległości związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny, a dodatkowo spłaca systematycznie w ratach zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu, na co wskazuje załączone przez skarżącego do wniosku o umorzenie zaległości zestawienie dochodów i wydatków. W związku z tym prawidłowo Prezes Zakładu ustalił, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe wnioskodawcy i jego rodziny nie są zaspokajane w dostateczny sposób. Ponadto Sąd stwierdza, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego wynika, że legitymuje się on [...] stopniem niepełnosprawności, co nie stanowi przeszkody w podjęciu pracy na stanowisku przystosowanym. A zatem skarżący ma potencjalne możliwości podejmowania zajęcia zarobkowego. W związku z powyższym uzasadniony jest pogląd organu, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego ma szansę ulec poprawie, co w dużej mierze zależy od jego woli i inicjatywy. Ponadto organ słusznie zauważył, wskazując skarżącemu możliwość ubiegania się o rozłożenie zaległości na raty, iż spłata tych zaległości nie musi nastąpić jednorazowo a np. w ramach układu ratalnego. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Mając na względzie powyższe prawidłowo organ uznał, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności w oparciu o ww. przepisy. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego dochodzenia od niego po upływie blisko 10 lat zaległych składek przez ZUS, Sąd stwierdza, że wnioskodawca z tytułu prowadzenia na podstawie wpisu nr [...] z [...] lipca 1998 r. pozarolniczej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, ponieważ od lutego 1999 r. posiadał uprawnienia rentowe. Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społeczny, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Zgodnie z powyższym należne składki powinny być opłacane bez wezwania ZUS. Natomiast stosownie do art. 24 w powiązaniu z art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, a zatem Zakład w każdym czasie do dnia upływu okresu przedawnienia ma prawo, a nawet obowiązek podejmować działania zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia za ten okres. Tak więc zarzut skarżącego nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Ponadto zapisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających Zakład do umorzenia należności, wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta. Wskazane okoliczności nie mogą również stanowić podstawy do umorzenia składek w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd zwraca także uwagę, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie ze względów finansowych nie jest w stanie jej pokryć. W tym miejscu podnieść również należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, tak więc, jeśli właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wynika, że płatnik składek, który osiąga niskie dochody, albo znajduje się w trudnej sytuacji materialnej czy rodzinnej, jest zwolniony z obowiązku opłacania należnych składek. Ponadto zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.