V SA/Wa 584/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Jolanta Bożek po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. i J. D. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary administracyjnej p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożyli w dniu 12 kwietnia 2010 r. na urzędowym formularzu PPF - wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazali, iż D. R. jest jedynym żywicielem rodziny, jej miesięczne zarobki wynoszą [...] zł brutto i ledwo starczają na opłaty i wyżywienie. J. D. nie pracuje i jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny i bez prawa do zasiłku. W 2009 r. pracował tylko 4 miesiące, od początku 2010 r. nie pracuje. Ich córka jest uczennicą. Skarżący wskazali, iż są właścicielami domu jednorodzinnego o pow. [...] m² oraz działki budowlanej o pow. [...] m². Nie posiadają przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. W 2009 r. przygotowywali dom do odbioru i ponieśli spore wydatki, po odbiorze domu są zadłużeni finansowo. Miesięczne wydatki określili w wysokości [...] zł (energia elektryczna, telefon, butla gazowa, wywóz nieczystości, wywóz nieczystości płynnych, podatek od nieruchomości, rata bankowa, abonament TV). Resztę środków przeznaczają na wyżywienie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi. W pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał m.in., iż skarżący nie należą do osób o ograniczonych środkach do życia, dla których poniesienie kosztów sądowych w postaci połowy wpisu od skargi (tj.100zł) spowodowałoby uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Pismem z 10 maja 2010r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wnieśli wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z treścią uzasadnienia wniosku, w którym skarżący wnoszą o ponowne zweryfikowanie sprawy, ww. wniosek należało potraktować jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Wniesienie sprzeciwu na postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 12 kwietnia 2010 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2010r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Instytucja przyznania ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jak już powyżej wskazano, zasadą bowiem jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności wówczas gdy posiada stały miesięczny dochód. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem. Na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Omawiany przepis wprowadza alternatywne formy, w jakich prawo pomocy w części może być wnioskującej przyznane, zaś jej wybór pozostawia uznaniu Sądu, który dokonuje analizy sytuacji majątkowej strony. Istotnym jest jednak to, iż rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskującego udowodnione, bowiem użyte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa w określonym w ustawie zakresie. Koszty sądowe obciążające wnioskodawców w niniejszej sprawie sprowadzają się w obecnym jej stadium do wpisu od skargi – określonego w § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – w wysokości 200 zł. Analiza - złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy - prowadzi do wniosku, iż łączne miesięczne dochody rodziny z pracy R.D. wynoszą obecnie brutto [...] zł, mąż natomiast nie uzyskuje żadnych dochodów z pracy ani nawet zasiłku dla bezrobotnych. Łącznie ponoszone wydatki wynoszą [...]zł. Dodatkowo miesięcznie skarżący spłacają raty w wysokości [...]zł w tytułu nałożonej kary. Jak podnoszą skarżący w uzasadnieniu sprzeciwu na wyżywienie pozostaje im bardzo mało pieniędzy, więc są również zadłużeniu w sklepie spożywczym. Dokonując oceny zasadności przyznania prawa pomocy należało mieć jednak na uwadze fakt, iż skarżący posiadają działkę budowlaną, wybudowali dom, zatem posiadali środki finansowe na ten cel. Ponadto skarżąca posiada zdolność kredytową, skoro oświadczyła, iż spłaca kredyt, którego rata miesięczna wynosi [...] zł. Skarżący subiektywnie odczuwają swoją sytuację jako trudną, jednakże instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Na tle innych skarżących pozostających w ubóstwie, nie można było uznać, iż skarżący należą do osób, dla których poniesienie kosztów sądowych w postaci połowy wpisu od skargi tj. 100 zł spowodowałoby uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił, jak w sentencji.